Số hóa bởi trung tâm học liệu
ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM
––––––––––––––––––––– BÙI HOÀNG ANH VẬN DỤNG LÝ THUYẾT “QUẢN LÝ SỰ THAY ĐỔI”
TRONG QUẢN LÝ THỰC HIỆN ĐỔI MỚI PHƢƠNG PHÁP
DẠY HỌC Ở CÁC TRƢỜNG THCS THÀNH PHỐ HẠ LONG
TỈNH QUẢNG NINH
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC
THÁI NGUYÊN, 2013
Số hóa bởi trung tâm học liệu
ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết
quả nghiên cứu là trung thực và chưa được công bố trong bất kỳ công trình
nào khác.
Thái Nguyên, tháng 8 năm 2013
Tác giả Bùi Hoàng Anh
Số hóa bởi trung tâm học liệu ii
LỜI CẢM ƠN
Với tình cảm chân thành, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới:
Hội đồng khoa học, Hội đồng đào tạo thạc sĩ chuyên ngành Quản lý giáo
dục Đại học sư phạm Thái Nguyên.
Các thầy, cô giáo trực tiếp giảng dạy, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học
tập và làm luận văn tốt nghiệp.
Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới cô giáo TS. Nguyễn Thị Thanh
Huyền đã trực tiếp hướng dẫn, tận tình, chỉ bảo, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình
nghiên cứu, hoàn thành luận văn.
Lãnh đạo Sở Giáo dục và Đào tạo, Phòng Giáo dục và Đào tạo thành phố
Hạ Long, tỉnh Quảng Ninh đã tạo điều kiện về mọi mặt giúp đỡ tôi trong quá
trình hoàn thành luận văn.
Chi bộ, Ban Giám hiệu, tập thể cán bộ, giáo viên, các tổ bộ môn của bốn
trường: THCS Lý Tự Trọng, THCS Bãi Cháy, THCS Đại Yên, THCS Hà
Trung đã tạo điều kiện về mọi mặt giúp tôi nghiên cứu, khảo sát và cung cấp
thông tin, tư liệu cho luận văn.
Mặc dù có nhiều cố gắng trong quá trình thực hiện nhiệm vụ nghiên cứu,
song luận văn không tránh khỏi sai sót, kính mong được sự chỉ dẫn, góp ý của
SỰ THAY ĐỔI TRONG QUẢN LÝ THỰC HIỆN ĐỔI MỚI PHƢƠNG
PHÁP DẠY HỌC Ở TRƢỜNG TRUNG HỌC CƠ SỞ 6
1.1. Lịch sử nghiên cứu vấn đề 6
1.2.
Một số khái niệm công cụ của đề tài 8
1.2.1. Quản lý 8
1.2.2. Thay đổi và sự thay đổi 12
1.2.3. Lý thuyết quản lý sự thay đổi 14
1.2.4. Phương pháp dạy học 17
1.2.5. Đổi mới phương pháp dạy học 18
Số hóa bởi trung tâm học liệu iv
1.3. Một số vấn đề cơ bản về vận dụng lý thuyết quản lý sự thay đổi trong quản
lý thực hiện đổi mới phương pháp dạy học ở trường THCS 18
1.3.1. Mục đích của việc đổi mới phương pháp dạy học ở trường THCS 18
1.3.2. Yêu cầu của việc đổi mới PPDH và quản lý đổi mới PPDH ở trường THCS 20
1.3.3. Nguyên tắc quản lý sự thay đổi 22
1.3.4. Nội dung quản lý thực hiện đổi mới PPDH ở trường THCS 23
1.3.5. Các giai đoạn tiến hành đổi mới PPDH 25
1.3.6. Các bước tiến hành quản lý thực hiện đổi mới PPDH trong trường THCS 28
Chƣơng 2: THỰC TRẠNG VẬN DỤNG LÝ THUYẾT QUẢN LÝ SỰ
THAY ĐỐI TRONG QUẢN LÝ THỰC HIỆN ĐỔI MỚI PHƢƠNG
PHÁP DẠY HỌC Ở CÁC TRƢỜNG THCS THÀNH PHỐ HẠ LONG
TỈNH QUẢNG NINH 35
2.1. Vài nét về khách thể và địa bàn nghiên cứu 35
2.1.1. Vị trí địa lí, dân cư và điều kiện tự nhiên của TP Hạ Long và ngành
GD&ĐT TP Hạ Long 35
2.1.2. Khái quát về các trường khảo sát 36
3.2.2. Biện pháp 2: Phát hiện các rào cản trong quá trình triển khai thực hiện
đổi mới PPDH và áp dụng các phương pháp phù hợp để vượt qua 65
3.2.3. Biện pháp 3: Xây dựng tiêu chí đánh giá giờ dạy tích cực, đổi mới công
tác kiểm tra, đánh giá và duy trì hoạt động đổi mới PPDH 66
3.2.4. Biện pháp 4: Xây dựng các qui định, hướng dẫn hỗ trợ quá trình đổi mới
PPDH 69
3.2.5. Biện pháp 5: Tăng cường tổ chức bồi dưỡng về đổi mới PPDH, khuyến
khích giáo viên tự học, tự bồi dưỡng 70
3.2.6. Biện pháp 6: Huy động mọi nguồn lực cá nhân, tập thể trong và ngoài
nhà trường để đảm bảo cho hoạt động đổi mới PPDH 72
3.3. Khảo nghiệm mức độ cần thiết và tính khả thi của các biện pháp 74
3.3.1. Mục đích khảo nghiệm 74
Số hóa bởi trung tâm học liệu vi
3.3.2. Nội dung khảo nghiệm 74
3.3.3. Phương pháp khảo nghiệm 74
3.3.4. Kết quả khảo nghiệm 74
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ 79
1. Kết luận 79
2. Khuyến nghị 81
TÀI L IỆU THAM KHẢO 83
PHỤ LỤC 86
Hiệu trưởng
HS
Học sinh
PHT
Phó Hiệu trưởng
PP
Phương pháp
PPDH
Phương pháp dạy học
PTDH
Phương tiện dạy học
QL
Quản lý
QLGD
Quản lý giáo dục
SL
Số lượng
TBDH
Thiết bị dạy học
THCS
Trung học cơ sở
THPT
Trung học phổ thông
TL
Tỉ lệ
TP
Thành phố
TT
Thứ tự
Số hóa bởi trung tâm học liệu
vi
DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ
Sơ đồ 1.1. Mô hình quản lý 10
Sơ đồ 1.2. Các chức năng quản lý 11
Biểu đồ 2.1. Kết quả xếp loại hạnh kiểm của học sinh 04 trường khảo sát từ
năm học 2010 - 2011 đến năm học 2012 - 2013 38
Biểu đồ 2.2. Kết quả xếp loại học lực của HS 04 trường khảo sát sát từ năm
học 2010 -2011đến năm học 2012 - 2013 39
Số hóa bởi trung tâm học liệu 1
MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Xã hội chúng ta đang sống đang không ngừng thay đổi để tiến tới xã hội
thông tin và tri thức, nền kinh tế toàn cầu, đòi hỏi phải xây dựng được lực
lượng lao động “tư duy”. Như vậy, sự phồn vinh của mỗi quốc gia phụ thuộc
vào tiềm năng, trí tuệ của con người ở quốc gia đó. Tại Đại hội lần thứ 27 của
Tổ chức Văn hoá-Giáo dục-Khoa học của Liên Hợp Quốc (UNESCO) tháng
11/1993, các báo cáo đã nói rất nhiều đến vai trò của giáo dục trong thế kỷ XXI
là chìa khoá vàng tiến tới một thế giới tốt đẹp hơn. Vai trò của giáo dục là phát
triển tiềm năng của con người, giáo dục là đòn bẩy mạnh mẽ nhất mà chúng ta
cần có để tiến vào tương lai, giáo dục là quyền cơ bản nhất của con người, là
điều kiện tiên quyết để thực hiện nhân quyền, dân chủ, hợp tác trí tuệ, bình
định, phát triển cả về quy mô lẫn chất lượng. Bên cạnh đó, công tác QLGD vẫn
còn bộc lộ nhiều bất cập (cả về tư duy quản lý, cơ chế và phương thức quản lý).
Thực trạng quản lý này chưa thích ứng được với sự thay đổi của xã hội và giáo
dục trong giai đoạn hiện nay nên cần có sự thay đổi. Nhà trường cần thay đổi
để tạo điều kiện và phát huy khả năng tự học của HS, để họ có thể học suốt đời,
đó là yêu cầu tất yếu đối với con người trong thời đại ngày nay.
Nghiên cứu lý thuyết quản lý sự thay đổi từ đó đề xuất các biện pháp vận
dụng lý thuyết quản lý sự thay đổi trong quản lý HĐDH, nói chung và quản lý
thay đổi PPDH nói riêng nhằm nâng cao chất lượng giáo dục là một việc làm
quan trọng và cần thiết. Xuất phát từ những lý do trên chúng tôi chọn đề tài
“Vận dụng lý thuyết quản lý sự thay đổi trong quản lý thực hiện đổi mới
phương pháp dạy học ở các trường Trung học cơ sở thành phố Hạ Long tỉnh
Quảng Ninh” làm đề tài luận văn Thạc sỹ của mình.
2. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và phân tích thực trạng quản lý hoạt động
đổi mới PPDH ở các trường THCS trên địa bàn TP Hạ Long tỉnh Quảng Ninh,
đề tài đề xuất các biện pháp vận dụng lý thuyết quản lý sự thay đổi trong quản
Số hóa bởi trung tâm học liệu 3
lý thực hiện đổi mới PPDH ở các trường THCS TP Hạ Long tỉnh Quảng Ninh,
nhằm góp phần nâng cao hiệu quả quản lý HĐDH ở trường THCS.
3. Nhiệm vụ nghiên cứu
3.1. Nghiên cứu cơ sở lý luận về vận dụng lý thuyết quản lý sự thay đổi
trong quản lý thực hiện đổi mới PPDH ở trường THCS.
3.2. Điều tra, phân tích, đánh giá thực trạng vận dụng lý thuyết quản lý
sự thay đổi trong quản lý thực hiện đổi mới PPDH ở các trường THCS TP Hạ
Long tỉnh Quảng Ninh.
3.3. Đề xuất một số biện pháp vận dụng lý thuyết quản lý sự thay đổi
pháp vận dụng lý thuyết quản lý sự thay đổi trong quản lý thực hiện đổi mới
PPDH ở các trường THCS TP Hạ Long tỉnh Quảng Ninh.
6.2. Giới hạn về khách thể điều tra: Trong khuôn khổ của luận văn, đề tài
chỉ tiến hành nghiên cứu khảo sát ở 04 trường THCS: Lý Tự Trọng, Bãi Cháy,
Đại Yên, Hà Trung TP Hạ Long tỉnh Quảng Ninh trong 3 năm học 2010- 2011;
2011 – 2012; 2012 - 2013.
7. Các phƣơng pháp nghiên cứu
7.1. Phương pháp nghiên cứu lý luận: Phân tích, tổng hợp các tài liệu lý
luận và thực tiễn có liên quan đến đối tượng nghiên cứu.
7.2. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn: Khảo sát, điều tra (thông qua
bảng hỏi, qua các số liệu thống kê), phương pháp tổng kết kinh nghiệm, thực
nghiệm, xin ý kiến chuyên gia, phỏng vấn sâu.
7.3. Phương pháp xử lý số liệu: các số liệu thu được được xử lý bằng
thống kê Toán học:
- Thiết kế bảng số liệu (bảng một chiều, bảng nhiều chiều), biểu đồ, đồ
thị bằng các phần mềm Word, Excel…
- Tính các đại lượng đặc trưng:
+ Giá trị trung bình - cho phép đánh giá chung nhất về chỉ tiêu nào đó
giữa các đối tượng.
+ Phương sai, Độ lệch chuẩn - cho phép đánh giá mức độ phân tán của
các số liệu thu được).
Số hóa bởi trung tâm học liệu 5
+ Kiểm định các giả thuyết.
8. Cấu trúc luận văn
Ngoài phần mở đầu và kết luận, kết quả nghiên cứu được trình bày trong
3 chương:
Chương 1. Cơ sở lý luận về vận dụng lý thuyết quản lý sự thay đổi trong
trong lãnh
đạo, quản lý sự thay đổi, các nhà nghiên cứu Meyer và Allen (1997) đã nhận
thấy
sự cam kết chính là nguồn gốc cơ bản
tâm lý ngại thay đổi và đã chỉ ra ba
hình thái cơ bản của sự cam kết: Cam kết dựa trên cảm
xúc, cam kết dựa
trên
quy phạm
và cam kết dựa
trên tính toán. Trên cơ sở đó các tác giả trên cho
rằng: lãnh đạo, quản lý sự thay đổi chính là quá trình chuyển các thành viên
từ trạng thái cam kết với mô hình hoạt động cũ sang cam kết với mô hình
hoạt động mới [3]
Lý thuyết lãnh đạo sự thay đổi xuất hiện vào đầu thập kỷ 90 của thế kỷ
XX do J.Kotter và một số cộng sự xây dựng
trên cơ sở quan điểm:
+ Thực tiễn lãnh đạo, quản lý sự thay đổi đòi hỏi phải vận dụng tổng hợp
các trường phái lý thuyết có liên quan khác nhau nhằm giúp cho người lãnh
đạo, quản lý có tư duy, cách tiếp cận linh hoạt và rõ ràng hơn.
+ Môi trường lãnh đạo, quản lý sự thay đổi, đòi hỏi người lãnh đạo, quản lý
phải có tầm nhìn, khả năng thích ứng và năng lực lãnh đạo, quản lý sự thay đổi.
cầu của thực tiễn giáo dục. Tiêu biểu là các công trình của các tác giả Hoàng
Minh Thao, Hà Thế Truyền “QLGD tiểu học theo định hướng công nghiệp hóa,
hiện đại hóa” [26]. Công trình “Tiếp cận hiện đại trong QLGD” của tác giả
Trần Kiểm [18]. Tác giả Thái Duy Tuyên với công trình “Một số vấn đề đổi
mới phương pháp dạy học", (Nghiên cứu giáo dục, số 2/1996). Tác giả Phan
Trọng Luận với bài viết "Đổi mới phương PPDH theo hướng hoạt động hoá
người học" trong các bộ môn khoa học xã hội và nhân văn ở THPT" (Thông tin
khoa học giáo dục, số 65/1998). Tác giả Quách Tuấn Ngọc (1999), "Đổi mới
phương pháp dạy học bằng công nghệ thông tin. Xu thế của thời đại" (tạp chí
Đại học và Giáo dục chuyên nghiệp, tháng 7/1999) Năm 2002 tác giả Lưu
Xuân Mới có bài"Đổi mới phương pháp dạy học nhằm nâng cao chất lượng và
hiệu quả đào tạo"(Bồi dưỡng cán bộ quản lý giáo dục, Thông tin quản lý giáo
dục số 4/2002.
Số hóa bởi trung tâm học liệu 8
Đặc biệt là công trình Tác giả Trần Ngọc Giao và cộng sự đã xây dựng “
Tài liệu tập huấn chương trình bồi dưỡng cho Hiệu trưởng trường phổ thông
theo liên kết Việt Nam- Singapore” [10]. Trong tác phẩm “ Quản lý sự thay
đổi” (tài liệu bồi dưỡng cán bộ quản lý giáo dục của dự án đào tạo giáo viên
THCS), tác giả Đặng Xuân Hải đã nghiên cứu và làm rõ lý thuyết về quản lý sự
thay đổi và cụ thể hóa các bước của quá trình quản lý sự thay đổi như sau:
Bước 1: Nhận diện sự thay đổi, bước 2: Chuẩn bị sự thay đổi, bước 3:
Thu thập số liệu, dữ liệu, bước 4: Tìm các yếu tố khích lê, hỗ trợ sự thay đổi,
bước 5: Xác định mục tiêu cụ thể cho các bước chỉ dạo sự thay đổi, bước 6:
Xác định trọng tâm của các mục tiêu, bước 7: Xem xét các giải pháp, bước 8:
Lựa chọn giải pháp, bước 9: Lập kế hoạch chỉ đạo việc thực hiện, bước 10:
Đánh giá sự thay đổi, bước 11: Đảm bảo tiếp tục đổi mới.[13]
Tác giả Nguyễn Anh Thuấn, Sở GD&ĐT Hải Phòng đã nghiên cứu và
Peter F Druker: Suy cho cùng, QL là thực tiễn. Bản chất của nó không
nằm ở nhận thức mà là ở hành động; kiểm chứng nó không nằm ở sự logic mà
ở thành quả; quyền uy duy nhất của nó là thành tích.
Theo từ điển Bách khoa Việt Nam:
“
QL là chức năng hoạt động của hệ
thống có tổ chức thuộc các giới hạn khác nhau (xã hội, sinh học, kỹ thuật) bảo
đảm giữ gìn một cơ cấu ổn định nhất định, duy trì sự hoạt động tối ưu và bảo
đảm thực hiện những chương trình và mục tiêu của hệ thống
đó”[30]
Theo quan điểm của một số nhà nghiên cứu ở Việt Nam:
+ Theo quan niệm của tác giả Trần Kiểm: “QL là những tác động của
chủ thể QL trong việc huy động, phát huy, kết hợp, sử dụng, điều chỉnh,
điều phối các nguồn lực (nhân lực, vật lực, tài lực) trong và ngoài tổ chức
(chủ yếu là nội lực) một cách tối ưu nhằm đạt mục đích của tổ chức với hiệu
quả cao nhất” [19]
+ Tác giả Đặng Vũ Hoạt và Hà Thế Ngữ quan niệm: “QL lý là một quá
trình định hướng, quá trình có mục tiêu, quản lý một hệ thống nhằm đạt được
nhiều mục tiêu nhất định.” [17]
Số hóa bởi trung tâm học liệu 10
Công cụ QL
Chủ thể QL
Khách thể và đối
tượng QL
Mục tiêu QL
Phương pháp QL
Kế hoạch, tổ chức, chỉ đạo và kiểm tra được thể hiện theo sơ đồ 1.2
Số hóa bởi trung tâm học liệu 11 Sơ đồ 1.2. Các chức năng quản lý
Chức năng kế hoạch hóa: Kế hoạch hóa là việc xác định các mục tiêu của
tổ chức, đồng thời xác định các con đường, các cách thức và biện pháp cùng
các nguồn lực đáp ứng để đạt được các mục tiêu. Thực hiện chức năng kế
hoạch hóa nhằm xây dựng các kế hoạch hoạt động của tổ chức và của cá nhân
người QL.
Chức năng tổ chức: Nhằm hình thành cơ cấu tổ chức QL cùng các mối
quan hệ giữa chúng. Đó là quá trình phân công, phân bố sắp xếp và phối hợp
các nguồn lực để đạt được các mục tiêu. Nhờ tổ chức có hiệu quả mà người QL
có thể điều phối các nguồn lực, vật lực để thực hiện thành công các kế hoạch đã
đề ra. Do vậy cơ cấu tổ chức là một yếu tố không thể thiếu và là nguyên nhân
của mọi sự thành công hay thất bại của cơ quan, đơn vị.
Chức năng chỉ đạo: Khi kế hoạch đã được xây dựng cơ cấu tổ chức QL
đã được hình thành thì chủ thể QL phải chỉ đạo và hướng dẫn cấp dưới thực
hiện kế hoạch để từng bước đi đến mục tiêu. Chỉ đạo chính là quá trình thực
hiện các tác động điều khiển, dẫn dắt, gây ảnh hưởng đến các thành viên, các
bộ phận trong tổ chức để hướng mọi công việc đạt đến mục tiêu chung. Người
nhà lãnh đạo tổ chức và huy động mọi người. Vai trò của họ là đảm trách
những mục tiêu mang tính thách thức và liên quan đến sự thay đổi. Họ tập
trung vào việc thay đổi hành vi, trong khi các nhà QL tập trung vào việc duy trì
các tình huống. Như vậy lãnh đạo có ý nghĩa quan trong trong thời điểm diễn ra
sự thay đổi. Các nhà lãnh đạo giỏi luôn tạo sự thay đổi.
1.2.2. Thay đổi và sự thay đổi
Theo Từ điển Tiếng Việt: “Thay đổi là thay cái này bằng cái khác hay là
sự đổi khác, trở nên khác trước” [31].
Theo quan điểm Triết học, thay đổi có thể được hiểu là quá trình vận
động phát triển của sự vật, hiện tượng do ảnh hưởng, tác động qua lại của các
yếu tố bên trong và bên ngoài.
Số hóa bởi trung tâm học liệu 13
Thay đổi có các đặc trưng sau:
- Thay đổi là thuộc tính chung của bất kì sự vật, hiện tượng nào.
- Xét về bản chất, thay đổi bao hàm cả sự biến đổi về lượng, về chất và cơ
cấu của các sự vật hiện tượng, v.v…
- Sự thay đổi là dòng chảy liên tục theo thời gian và phức tạp.
- Sự thay đổi tồn tại một cách khách quan và khó quản lý
- Căn cứ vào nội dung thay đổi, có thể kể đến một số loại thay đổi như sau:
+ Thay đổi về xã hội, ví dụ như: thể chế chính tri, đường lối, chủ trương,
chính sách, v.v
+ Thay đổi về kinh tế, ví dụ như: kinh tế nông nghiệp chuyển dịch sang
kinh tế công nghiệp và dịch vụ, đổi mới phương tiện, công cụ, công nghệ, v.v
+ Thay đổi về khoa học – công nghệ, ví dụ như: vi tính, công nghệ,
thông tin,v.v
+ Thay đổi về giáo dục, ví dụ như: chương trình, sách giáo khoa, phương
pháp, phương tiện dạy học, v.v
kết quả mong đợi – một sự thay đổi mong đợi trong tương lai. Cái phần mà
chúng ta chưa khám phá – đó chính là lý thuyết thay đổi - phần ít được nhìn
thấy vì nó ẩn dưới những việc chúng ta làm. Chúng ta trở thành theo khi biến
cái không nhìn thấy thành nhìn thấy được [5].
Để xây dựng được lý thuyết thay đổi, mỗi người cần:
(1) Biết tò mò, khám phá, dám đặt câu hỏi, dám phản biện, không phải
chỉ tin một cách tiên nghiệm, rằng có một cái gì đó bất biến.
(2) Đặt câu hỏi: thay đổi nào sẽ xảy ra, và thay đổi đó chỉ là tức thời, hay
lâu dài và bền vững. Lý thuyết thay đổi cần được độc lập với quan điểm chính
trị, được xuất phát từ con người, hướng tới con người, và được diễn ra một
cách minh bạch.
Các lý thuyết về quá trình thay đổi miêu tả một mô hình điển hình về các
sự kiện có thể xảy ra từ khi quá trình thay đổi bắt đầu cho đến khi kết thúc. Một
trong những lý thuyết về quá trình thay đổi đầu tiên là lý thuyết Áp Lực Thay
Đổi (force-field) của Lewin. Theo ông, quá trình thay đổi được chia làm ba giai
Copyright: Tài liệu đại học ©