VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

HÀ THỊ HIỀN

CHẾ ĐỘ HƯU TRÍ THEO LUẬT BẢO HIỂM XÃ HỘI
NĂM 2014 Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT KINH TẾ

Hà Nội - 2018


VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

HÀ THỊ HIỀN

CHẾ ĐỘ HƯU TRÍ THEO LUẬT BẢO HIỂM XÃ HỘI
NĂM 2014 Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

Ngành: Luật Kinh tế
Mã số: 8.38.01.07

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC:
PGS.TS TRẦN THỊ THÚY LÂM

Hà Nội - 2018


LỜI CAM ĐOAN

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................... 81


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
ASXH

An sinh xã hội

BHHT

Bảo hiểm hưu trí

BHXH

Bảo hiểm xã hội

BHYT

Bảo hiểm y tế

BNTN

Bảo hiểm thất nghiệp

CNTT

Công nghệ thông tin

HĐLĐ


Trung ương Đảng Cộng sản Việt Nam khóa 12 về
cải cách chính sách BHXH

NLĐ

Người lao động

OECD

Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế

SDLĐ

Sử dụng lao động

TNLĐ,BNN

Tai nạn lao động, Bệnh nghề nghiệp

TTHC

Thủ tục hành chính

WB

Ngân hàng thế giới


DANH MỤC BẢNG BIỂU
Bảng 2.1. Tỷ lệ hưởng lương hưu của lao động nam và nữ ..................................... 29

quy định. Trong các chế độ BHXH, chế độ hưu trí có vai trò đặc biệt quan trọng vì
nó là hạt nhân của ASXH, là cơ sở đảm bảo cuộc sống cho NLĐ khi hết tuổi lao
động với nguồn lương hưu hàng tháng, NLĐ có thu nhập, ổn định cuộc sống sinh
hoạt hằng ngày, giảm bớt gánh nặng cho gia đình và xã hội. Với quá trình phát triển
kinh tế - xã hội của đất nước, chính sách BHXH nói chung và chế độ hưu trí nói
riêng đã từng bước được hoàn thiện, ngày càng đồng bộ, phù hợp với thực tế đất
nước và thông lệ quốc tế, dần khẳng định và phát huy vai trò là một trụ cột chính
của hệ thống ASXH. Đặc biệt sự ra đời của Luật BHXH năm 2014 với nhiều điểm
mới, tiến bộ hơn so với các quy định trước đó. Tuy nhiên, qua hơn 02 năm triển
khai thực hiện, một số nội dung về chế độ hưu trí được quy định trong Luật cũng đã
bộc lộ bất cập hạn chế, chưa tạo được sự đồng thuận cao của xã hội như: Việc mở
rộng đối tượng tham gia vào hệ thống BHXH còn dưới mức tiềm năng, độ bao phủ
BHXH tăng chậm; tình trạng trốn đóng, nợ đọng BHXH chậm được khắc phục ảnh
hưởng đến quyền lợi NLĐ; việc thay đổi công thức tính lương hưu đối với lao động
nữ nghỉ hưu trong năm 2018 tạo tâm lý so sánh giữa lao động nữ và lao động nam,
giữa lao động nữ nghỉ hưu trước và sau ngày 01/01/2018; việc điều chỉnh tăng
lương hưu qua các năm còn mang tính cào bằng phát sinh những bất cập mới cần
nghiên cứu xử lý sớm; lương hưu của một số nhóm đối tượng thấp hơn mức tiền
lương cơ sở, khoảng cách giữa người có mức lương hưu thấp nhất và cao nhất quá
xa, còn có sự phân biệt trong cách tính lương hưu của khu vực trong và ngoài nhà
nước; số người hưởng BHXH một lần tăng nhanh; quỹ hưu trí và tử tuất có nguy cơ
mất cân đối trong dài hạn.
Việc đánh giá khách quan, toàn diện về chế độ hưu trí ở nước ta hiện nay, tìm ra
những bất cập, hạn chế trong thực tiễn triển khai, từ đó đề xuất những giải pháp góp
phần hoàn thiện chính sách trong dài hạn, ổn định dư luận xã hội, tạo lòng tin trong
nhân dân đang là mối quan tâm rất lớn của các cơ quan xây dựng, tổ chức thực hiện

1



BHXH Việt Nam làm chủ nhiệm (năm 2013). Đề tài đã hệ thống hóa những vấn đề
cơ bản về người cao tuổi, người nghỉ hưu và hệ thống cung cấp dịch vụ xã hội đối
với người cao tuổi, người nghỉ hưu. Làm rõ vị trí, vai trò cũng như nhu cầu dịch vụ

2


của người cao tuổi. Qua kết quả điều tra, khảo sát, đề tài đã phân tích nhu càu của
người cao tuổi về việc làm, thu nhập, chăm sóc sức khỏe…Từ đó đề xuất các giải
pháp nhằm hoàn thiện chính sách và phát triển các dịch vụ xã hội nhằm cải thiện
đời sống cho người nghỉ hưu ở Việt Nam.
- Đề án nghiên cứu khoa học cấp Bộ “Chế độ hưu trí, tử tuất theo quy định
của Luật BHXH - Thực trạng và kiến nghị hoàn thiện” do Hoàng Thị Kim Dung,
Phó Trưởng Ban thực hiện chính sách BHXH, BHXH Việt Nam làm chủ nhiệm
(năm 2014). Đề án đã đưa ra những hạn chế, bất cập, một số điểm chưa chặt ch ,
phù hợp với thực tiễn gây ra sự bất bình đẳng giữa làm việc và hưởng thụ của các
nhóm lao động thuộc các thành phần kinh tế, đặc biệt đối với chế độ mang tính chất
dài hạn là hưu trí và tử tuất; việc lạm dụng k hở trong quy định về hưu trí, tử tuất
để trục lợi quỹ BHXH diễn ra khá phổ biến, dẫn đến nhiều khiếu nại, tố cáo và phát
sinh tranh chấp giữa cơ quan BHXH với đơn vị sử dụng lao động, người lao động,
người thụ hưởng. Từ đó phân tích nguyên nhân, đề xuất các giải pháp hoàn thiện về
chính sách và tổ chức thực hiện chế độ hưu trí, tử tuất trong thời gian tới.
- Đề án cải cách chính sách BHXH do Chính phủ giao Bộ LĐTBXH chủ trì,
phối hợp với các Bộ, ngành và các chuyên gia xây dựng trình Hội nghị Trung ương
7, khóa XII tháng 5/2018 với nhiều điểm mới tiến bộ mang tính đột phá, phù hợp với
tình hình phát triển kinh tế - xã hội của đất nước như xây dựng hệ thống BHXH đa
tầng, hướng tới phổ cập toàn dân, tuân thủ nguyên tắc đóng- hưởng và chia sẻ rủi ro;
điều chỉnh tuổi nghỉ hưu nhằm ứng phó với quá trình già hóa dân số; rút ngắn điều kiện
thời gian tham gia BHXH để được hưởng lương hưu; thu hẹp khoảng cách chênh lệch
lương hưu giữa các nhóm đối tượng thông qua không điều chỉnh theo một tỷ lệ đồng

buộc, BHHT tự nguyện về các khía cạnh: đối tượng đóng, điều kiện hưởng, mức
hưởng, thủ tục giải quyết hưởng BHHT. Luận văn không nghiên cứu về chế độ
BHHT bổ sung, xử lý vi phạm cũng như giải quyết tranh chấp về BHHT.
5. Phương pháp nghiên cứu
Tác giả sử dụng phương pháp phân tích, tổng hợp và đánh giá các vấn đề về
lý luận chế độ hưu trí và BHHT ở một số nước trên thế giới trong Chương 1.
Phương pháp tổng hợp, so sánh luật học và phân tích được sử dụng trong
Chương 2 để đánh giá thực trạng quy định về chế độ hưu trí từ đó rút ra những hạn
chế, vướng mắc của pháp luật và thực thi pháp luật trong lĩnh vực này.
Tác giả sử dụng phương pháp phân tích, tổng hợp trong Chương 3 khi xem
xét, đánh giá đề xuất các giải pháp hoàn thiện pháp luật, các biện pháp nhằm thực
thi có hiệu quả quy định pháp luật về chế độ hưu trí trong giai đoạn hiện nay.
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn
- Thứ nhất, góp phần làm sáng tỏ một số vấn đề lý luận về BHHT;
- Thứ hai, đánh giá đúng thực trạng chế độ hưu trí ở nước ta hiện nay, chỉ ra
được những bất cập, hạn chế và nguyên nhân của những tồn tại, hạn chế đó;

4


- Thứ ba, đưa ra một số giải pháp nhằm góp phần hoàn thiện pháp luật và
nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật về chế độ hưu trí ở nước ta hiện nay.
7. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, nội dung chính
của luận văn chia thành 3 chương:
Chương 1: Một số vấn đề lý luận về BHHT và pháp luật về BHHT ở một số
nước trên thế giới;
Chương 2: Thực trạng chế độ BHHT theo Luật BHXH năm 2014;
Chương 3: Thực tiễn thực hiện và một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả
thực hiện chế độ BHHT.

trên thế giới. Như vậy, các chế độ BHXH bắt buộc đầu tiên được thực hiện là bảo
hiểm ốm đau, BHYT, bảo hiểm tai nạn lao động và BHHT. Sau đó khi hệ thống
BHXH được nhân rộng, các nước mới mở rộng thêm các chế độ bảo hiểm khác như
tuất, thất nghiệp, bệnh nghề nghiệp, mất sức lao động.
Tháng 6 năm 1952, ILO đã thông qua công ước số 102 về Quy phạm tối
thiểu về an toàn xã hội, trong đó đưa ra hệ thống các chế độ BHXH bao gồm 09 chế

6


Luận văn đầy đủ ở file: Luận văn Full