ĐẠI HỌC HUẾ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN THỊ NGUYỆT QUẾ

THIẾT KẾ VÀ TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM
TRONG DẠY HỌC MÔN KHOA HỌC LỚP 4
Demo Version - Select.Pdf SDK

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC TIỂU HỌC
THEO ĐỊNH HƯỚNG ỨNG DỤNG

THỪA THIÊN HUẾ, NĂM 2018


ĐẠI HỌC HUẾ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

NGUYỄN THỊ NGUYỆT QUẾ

THIẾT KẾ VÀ TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM
TRONG DẠY HỌC MÔN KHOA HỌC LỚP 4

Chuyên ngành: GIÁO DỤC HỌC (Giáo dục tiểu học)

Demo Version -Mã
Select.Pdf
SDK
số: 60.14.01.01

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC TIỂU HỌC

Quãng Ngãi đã tạo điều kiện tốt nhất cho tôi trong quá trình thực nghiệm.
Cuối cùng, xin cảm ơn gia đình, bạn bè đã luôn ủng hộ, động viên để tôi có
thể hoàn thành tốt đề tài nghiên cứu này.
Nguyễn Thị Nguyệt Quế

Demo Version - Select.Pdf SDK

iii


MỤC LỤC

TRANG PHỤ BÌA ......................................................................................... i
LỜI CAM ĐOAN ......................................................................................... ii
LỜI CẢM ƠN .............................................................................................. iii
MỤC LỤC .................................................................................................... 1
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT .......................................................... 3
DANH MỤC CÁC BẢNG............................................................................ 4
DANH MỤC BIỂU ĐỒ, HÌNH.................................................................... 5
MỞĐẦU ........................................................................................................ 6
1. Lý do chọn đề tài .................................................................................... 6
2. Mục đích nghiên cứu .............................................................................. 7
3. Giả thuyết khoa học ................................................................................ 7
4. Khách thể vàđối tượng nghiên cứu ......................................................... 7
5. Nhiệm vụ nghiên cứu ............................................................................. 7

Demo
Version
Select.Pdf SDK
6. Phương

học lớp 4............................................................................................... 37
2.1.2. Quy trình thiết kế các hoạt động trải nghiệm............................... 40
2.1.3. Thiết kế một số hoạt động trải nghiệm ........................................ 44
2.2. Tổ chức thực hiện hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Khoa học
Demo Version - Select.Pdf SDK
lớp 4 .........................................................................................................
64
2.2.1. Các bước tổ chức thực hiện......................................................... 64
2.2.2. Ví dụ minh họa cho các thiết kế .................................................. 65
3.1. Mục đích thực nghiệm ....................................................................... 69
3.2. Địa bàn, đối tượng thực nghiệm......................................................... 69
3.3. Nội dung thực nghiệm ....................................................................... 69
3.4. Quy trình thực nghiệm ....................................................................... 70
3.5. Kết quả thực nghiệm.......................................................................... 70
3.5.1. Đánh giá chung về kết quả thực nghiệm ..................................... 70
3.5.2. Đánh giá từng hoạt động thực nghiệm ........................................ 76
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ .................................................................... 83
TÀI LIỆU THAM KHẢO.......................................................................... 88
PHỤ LỤC

2


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Viết là

Đọc là

GV

Demo Version - Select.Pdf SDK

4


DANH MỤC BIỂU ĐỒ, HÌNH

Biểu đồ 3.1: Mức độ hứng thú với các hoạt động trải nghiệm ...................... 71
Biểu đồ 3.2: Mức độ lĩnh hội kiến thức bài học ............................................ 73
Biểu đồ 3.3: Mong muốn của HS về các hoạt động trải nghiệm ................... 75
Hình 4.1. Các nhóm tiến hành thí nghiệm chứng minh không khí cóở quanh ta .. 77
Hình 4.2. Kết quả thảo luận các phương án chứng minh không khí cóở quanh ta.... 77
Hình 4.3: Thảo luận về dựán 1 ..................................................................... 82
Hình 4.4: Sản phẩm sưu tầm của học sinh ................................................... 79
Hình 4.5. Thảo luận về dự án 2 .................................................................... 83
Hình 4.6. Thảo luận về dự án 3.................................................................... 80
Hình 4.7: Học sinh tham gia hoạt động trải nghiệm “Tham quan vườn rau” . 81

Demo Version - Select.Pdf SDK

5


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Đất nước ta đang trong tiến trình đổi mới chủ động hội nhập kinh tế với khu
vực và thế giới. Trong điều kiện toàn cầu hóa diễn ra mạnh mẽ, trước sự đổi mới
ngày càng toàn diện từ kinh tế, chính trị đến văn hóa, nền giáo dục cũng có nhiều
đổi mới theo hướng tích cực. Chúng ta đã quan tâm nhiều đến việc đổi mới dạy học
theo hướng phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, tư duy sáng tạo của người học;

6


chất tiềm ẩn ở những “người tiếp nhận, lĩnh hội đặc biệt” - học sinh tiểu học và khai
thác hết những lợi thế của hoạt động trải nghiệm thì đề tài vẫn thực sự là một hướng
đi mới, mang đến giá trị giáo dục trong thời điểm hiện nay.
Thực tế cho thấy rằng có nhiều hình thức, phương pháp dạy học được vận
dụng trong quá trình dạy học Khoa học lớp 4 ở nhà trường tiểu học và cho đến nay,
các phương pháp, hình thức tổ chức đó đều đã gặt hái được những thành công nhất
định. Song, việc tổ chức các hoạt động trải nghiệm đã và đang được thực hiện
nhưng còn hạn chế và chưa thực sự mang lại những kết quả như mong đợi. Nhiều
giáo viên tiểu học vẫn còn lúng túng và trăn trở: làm thế nào để học sinh tích cực, tự
giác tham gia các hoạt động trải nghiệm để giúp các em học tập tốt hơn, để những gì
học được tác động vào chính cuộc sống của các em?
Xuất phát từ những lí do trên, chúng tôi đã chọn nghiên cứu đề tài “Thiết kế
và tổ chức các hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Khoa học lớp 4”.
2. Mục đích nghiên cứu
Thiết kế và tổ chức các hoạt động trải nghiệm nhằm phát huy tính tích cực,
chủ động, sáng tạo cho học sinh trong dạy học môn Khoa học lớp 4.

Demo
Version - Select.Pdf SDK
3. Giả thuyết
khoa học
Nếu thiết kế và tổ chức được các hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn
Khoa học 4 phù hợp thì sẽ góp phần nâng cao chất lượng học tập bộ môn Khoa học
4, đồng thời giúp học sinh phát huy được tính tự giác, tích cực học tập và phát triển
toàn diện các năng lực, phẩm chất cho các em.
4. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu

Khoa học 4 SDK
ở trường Tiểu họcNghĩa Lộ - Thành
Demo
Version
- Select.Pdf
phố Quảng Ngãi bằng các phiếu điều tra liên quan tới nội dung nghiên cứu trên đối
tượng học sinh và giáo viên.
6.3. Phương pháp chuyên gia
Trao đổi, xin ý kiến của các nhà nghiên cứu, chuyên gia có nhiều kinh nghiệm
về lĩnh vực đang nghiên cứu, lắng nghe sự tư vấn của các chuyên gia để định hướng
cho việc triển khai đề tài.
6.4. Phương pháp thực nghiệm sư phạm
Thực nghiệm tổ chức một số hoạt động trải nghiệm trong dạy môn Khoa học
cho học sinh lớp 4 đã đề xuất để đánh giá tính khả thi của đề tài.
7. Lược sử vấn đề nghiên cứu
7.1. Trên thế giới
Trên thế giới, hoạt động trải nghiệm đã sớm được các đã được nhiều nhà
chuyên môn và các tổ chức thuộc các lĩnh vực khác nhau quan tâm và tập trung
nghiên cứu. Hiện nay, chúng tôi đã tiếp cận được một số công trình nghiên cứu sau:

8


Một trong những lý thuyết nghiên cứu trực tiếp đến hoạt động trải nghiệm
sáng tạo trong dạy học là Lý thuyết học từ trải nghiệm của David A Kolb. Trong
lý thuyết học từ trải nghiệm, David A Kolb cũng chỉ ra rằng “Học từ trải nghiệm là
quá trình học theo đó kiến thức, năng lực được tạo ra thông qua việc chuyển hóa
kinh nghiệm. Học từ trải nghiệm gần giống với học thông qua làm nhưng khác ở
chỗ là nó gắn với kinh nghiệm và cảm xúc cá nhân”. Đồng thời, chúng tôi cũng thu
nhận được những thông tin hữu ích từ những nghiên cứu của David A. Kolb trong

9


Professional Development for teacher” là tài liệu tham khảo và là công cụ hỗ trợ
đắc lực cho giáo viên về việc tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong nhà
trường sao cho hiệu quả nhất. Cả hai tài liệu có điểm chung là đều nhấn mạnh vai
trò của hoạt động trải nghiệm sáng tạo, xem đó là những “vận động có lợi” tạo ra cơ
hội cho học sinh áp dụng những kiến thức, kĩ năng đã học vào thực tiễn, mở rộng
vốn hiểu biết trên tất cả mọi lĩnh vực, phát triển vốn kinh nghiệm sống cũng như
năng lực sử dụng từ ngữ. [30]
Như vậy, có thể thấy vấn đề về việc học tập qua trải nghiệm được các nhà
khoa học, nhà giáo dục nước ngoài quan tâm nghiên cứu về nhiều khía cạnh khác
nhau: bản chất, vai trò, hình thức, chu trình học trải nghiệm,… Đây chính là tiền đề
quan trọng hỗ trợ cho chúng tôi trong quá trình nghiên cứu đề tài.
7.2. Trong nước
Bắt nhịp với xu thế chung đồng thời hỗ trợ tích cực cho việc xây dựng chương
trình giáo dục phổ thông theo định hướng phát triển năng lực học sinh giai đoạn sau
2015, các nhà khoa học trong nước đã công bố khá nhiều bài viết, công trình nghiên
cứu về hoạt động trải nghiệm. Có thể kể đến một số công trình nghiên cứu sau:

Demo
Version
- Select.Pdf
SDK nghiên cứu “Hoạt động trải
Tiểu biểu
là bài
viết của
Đỗ Ngọc Thống
nghiệm sáng tạo từ kinh nghiệm quốc tế và vấn đề của Việt Nam”. Tác giả
giới thiệu kinh nghiệm tổ chức hoạt động trải nghiệm sáng tạo trong giáo dục phổ

sáng tạo. Hoạt động trải nghiệm sáng tạo được chú trọng và đề cao trong vai trò
hình thành, phát triển phẩm chất và năng lực cho người học. “Hoạt động trải nghiệm
sáng tạo, trong đó, từng cá nhân học sinh được trực tiếp hoạt động thực tiễn trong

Demo Version - Select.Pdf SDK

môi trường nhà trường cũng như môi trường gia đình và xã hội dưới sự hướng dẫn
và tổ chức của nhà giáo dục, qua đó phát triển tình cảm, đạo đức, phẩm chất, nhân
cách, các năng lực,... từ đó tích lũy kinh nghiệm riêng cũng như phát huy tiềm năng
sáng tạo của mình” [1, tr10].
Nhìn chung, các công trình nghiên cứu kể trên đã mang đến một nguồn tư liệu
phong phú cho việc thiết kế, tổ chức các hoạt động dạy học từ theo hình thức trải
nghiệm. Mặc dù chưa có một đề tài nào đề cập trực tiếp đến việc thiết kế và tổ chức
các hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Khoa học lớp 4, song nhờ những
thành tựu nói trên, chúng tôi đã phần nào có những cơ sở vững chắc về lí luận cho
quá trình nghiên cứu.
8. Những đóng góp mới của đề tài
8.1. Góp phần hệ thống hóa cơ sở lí luận về bản chất, vai trò và những đặc
trưng của hoạt động trải nghiệm trong dạy học nói chung và trong dạy học Khoa
học nói riêng để vận dụng vào quá trình dạy học Khoa học lớp 4.

11


8.2. Điều tra thực trạng về việc tổ chức các hoạt động trải nghiệm trong dạy
học nói chung và trong dạy học môn Khoa học lớp 4 trong các nhà trường Tiểu học
hiện nay. Trên cơ sở đó, xác định nguyên nhân gây ra thực trạng để có thể thiết kế
và tổ chức các hoạt động trải nghiệm một cách hiệu quả hơn.
8.3. Thiết kế được một số các hoạt động trải nghiệm theo hướng phát triển tích cực
chủ động của học sinh trong dạy học các nội dung, kiến thức của môn Khoa học lớp 4.