MỞ ĐẦU
Ngày nay, Đảng và nhà nước ta đang có nhiều chính sách, chủ trương mở cửa
phát triển kinh tế - xã hội để hòa nhập với thế giới làm cơ sở xây dựng nhà nước
pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam- là một nhà nước của dân, do dân, vì dân.
Chính chiến lược phát triển kinh tế - xã hội đã đặt con người vào vị trí trọng tâm
với mục đích giải phóng và phát huy mọi tiềm năng của cá nhân, tập thể và của cả
dân tộc. Đây là tiền đề vô cùng quan trọng để mọi công dân thực hiện tốt các
quyền và nghĩa vụ của mình, đặc biệt trong đó là quyền khiếu nại, tố cáo. Khiếu
nại, tố cáo và giải quyết khiếu nại tố cáo là một trong những hoạt động nhằm đảm
bảo pháp chế trong quản lý hành chính nhà nước, là nhân tố quan trọng thúc đẩy
mạnh mẽ quá trình hội nhập ngày càng sâu rộng và đời sống quốc tế của Việt
Nam. Để làm rõ hơn vấn đề này, bài viết sau đây xin bàn về vấn đề “Phân tích vai
trò của khiếu nại, tố cáo và giải quyết khiếu nại, tố cáo trong việc bảo đảm pháp
chế trong quản lý hành chính nhà nước”.

NỘI DUNG
1. Một số khái niệm
1.1. Khiếu nại
Khiếu nại là một trong những quyền cơ bản của công dân đã được ghi nhận
tại Điều 74 của Hiến pháp năm 1992. Đó là hiện tượng phát sinh trong đời sống xã
hội như là một phản ứng của con người trước một quyết định, một hành vi nào đó
mà người khiếu nại cho rằng quyết định hay hành vi đó là không phù hợp với các
quy tắc, chuẩn mực trong đời sống cộng đồng, xâm phạm đến quyền và lợi ích hợp
pháp của mình.
Dưới góc độ pháp lý, "Khiếu nại là việc công dân, cơ quan, tổ chức hoặc cán
bộ, công chức theo thủ tục do Luật này quy định, đề nghị cơ quan, tổ chức, cá
nhân có thẩm quyền xem xét lại quyết định hành chính, hành vi hành chính của cơ
1


quan hành chính nhà nước, của người có thẩm quyền trong cơ quan hành chính



(6) Xử lý nghiêm minh mọi trường hợp vi phạm pháp luật bất kể họ là ai để khẳng
định pháp luật là công bằng.
(7) Tiến hành nhiều hình thức, phương pháp và biện pháp khác nhau tạo nên sức
mạnh tổng hợp để thực hiện pháp luật trong phạm vi cả nước hay ở từng địa
phương.

2. Vai trò của khiếu nại, tố cáo trong việc bảo đảm pháp chế
trong quản lý hành chính nhà nước
Về khiếu nại: việc khiếu nại chỉ phát sinh khi có căn cứ cho rằng một quyết
định hay một hành vi nào đó trái pháp luật, xâm phạm đến quyền và lợi ích hợp
pháp của chủ thể nhất định. Vì vậy, vai trò của khiếu nại trước hết là để bảo vệ và
khôi phục những quyền và lợi ích hợp pháp của chủ thể bị xâm phạm bởi quyết
định hành chính hay hành vi hành chính của cơ quan hoặc người có thẩm quyền.
Vai trò này thể hiện bảo đảm pháp chế trong quản lý hành chính nhà nước ở việc
nó đã cho thấy Nhà nước ta luôn coi trọng, ghi nhận và tạo mọi điều kiện để người
dân có thể thực hiện quyền và lợi ích hợp pháp của họ và quyền lợi của nhân dân
luôn được chú trọng hàng đầu. Quyền khiếu nại chính là cơ sở pháp lý để người
dân có thể đấu tranh đòi công lý cho mình.
Về tố cáo: công dân thực hiện quyền tố cáo nhằm bảo vệ lợi ích của Nhà
nước, lợi ích tập thể, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của họ. Ngoài ra, người tố
cáo thực hiện quyền của mình theo qui định của pháp luật cũng có nghĩa người đó
đang thực hiện nghĩa vụ của một công dân. Nếu biết người khác hay cơ quan, tổ
chức vi phạm pháp luật mà không tố giác thì cũng đồng nghĩa với việc che dấu
người vi phạm, tức là họ vi phạm nghĩa vụ công dân. Vai trò này thể hiện bảo đảm
pháp chế trong quản lý hành chính nhà nước ở chỗ họ tuân thủ pháp luật về
nghĩa vụ của mình cũng chính là họ đã làm cho pháp luật được tôn trọng. Không
những vậy, vai trò của tố cáo còn thể hiện ở chỗ: nó có tác dụng giúp các cơ quan,
tổ chức hoặc cá nhân có thẩm quyền có cơ sở và điều kiện trong việc thu thập tư

Bên cạnh đó, bản chất của nhà nước ta là nhà nước của dân, do dân, vì dân
với cơ chế dân biết dân làm, dân bàn, dân kiểm tra. Việc công dân thực hiện quyền
khiếu nại, tố cáo của mình là một hình thức quản lí nhà nước. Thông qua hình thức
này của nhân dân, các cơ quan nhà nước có thể kịp thời phát hiện những hiện
tượng tiêu cực trong bộ máy hành chính nhà nước để có những biện pháp xử lý
nghiêm minh nhằm chấn chỉnh kịp thời để đảm bảo cho pháp chế xã hội chủ
1 />
quy-1.htm

5


nghĩa được thực hiện trong quá trình quản lý hành chính nhà nước. Việc khiếu nại,
tố cáo làm cho kỉ cương trong giải quyết khiếu nại, tố cáo được chấp hành
nghiêm chỉnh, giúp nâng cao ý thức trách nhiệm của công chức – những người
trực tiếp tham gia quản lý hành chính nhà nước.
Hơn nữa, khiếu nại, tố cáo không chỉ thể hiện yêu cầu, đòi hỏi của cá nhân
mà còn thể hiện tính tích cực công dân của người khiếu nại, tố cáo. Điều này góp
phần tăng cường sự kiểm tra, giám sát của nhân dân đối với hoạt động của bộ
máy nhà nước, đấu tranh với những biểu hiện quan liêu, cửa quyền và những hoạt
động tiêu cực khác trong các cơ quan nhà nước nói chung, cơ quan hành chính nhà
nước nói riêng. Sự kiểm soát đó cũng là giúp chính quyền khắc phục được sai lầm
khuyết điểm để thực sự là chính quyền vì dân, dân là chủ. Sự kiểm tra của nhân
dân bằng quyền khiếu nại, tố cáo góp phần tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa
trong quản lý hành chính nhà nước. Thông qua quyền khiếu nại, tố cáo, nhiều
hành vi tham nhũng, lãng phí, vi phạm dân chủ được làm sáng tỏ, góp phần làm
cho bộ máy nhà nước thêm trong sạch, củng cố lòng tin của nhân dân lao động
đối với Đảng và Nhà nước ta.
Không những thế, việc thực hiện quyền khiếu nại, tố cáo còn là hình thức
nhân dân thực hiện quyền dân chủ trực tiếp, góp phần mở rộng dân chủ xã hội

trách của các cơ quan nhà nước trước nhân dân, là thiết thực bảo đảm quyền tự do
dân chủ, thoả mãn những yêu cầu thiết thân của nhân dân, nhờ đó mối liên hệ giữa
Nhà nước và nhân dân cũng được tăng cường, củng cố, tạo niềm tin vững. Điều
này càng cho thấy công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo có vai trò vô cùng quan
trọng trong việc bảo đảm pháp chế trong quản lý hành chính nhà nước.
Thứ hai, tình hình khiếu nại, tố cáo phản ánh rõ được thực trạng nền hành
chính quốc gia, phản ánh hoạt động thi hành công vụ của cán bộ, công chức
nhà nước. Vì thế, một khi vẫn còn tồn tại khiếu nại, tố cáo thì khi đó vẫn phải có
cơ chế giải quyết khiếu nại, tố cáo phù hợp và cần có những biện pháp chấn chỉnh,
khắc phục những tồn tại, yếu kém để xây dựng một nền hành chính trong sạch,
vững mạnh, chuyên nghiệp và hoạt động có hiệu quả, nhằm tăng cường pháp chế
xã hội chủ nghĩa, bảo vệ lợi ích Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của cơ quan,
tổ chức, cá nhân.
Hiện nay, trình độ của những cán bộ, công chức làm công tác giải quyết
khiếu nại, tố cáo còn bộc lộ nhiều hạn chế, nhất là những cán bộ thuộc khu vực
vùng sâu, vùng xa. Nhiều địa phương còn chưa nắm bắt được những quy định mới
7


của pháp luật và vẫn áp dụng những quy định đã bị hủy bỏ hoặc thay thế, còn
nhiều trường hợp áp dụng sai quy phạm pháp luật. Nguyên nhân chủ yếu là bởi
những cán bộ làm công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo không trau dồi nghiệp vụ
để nâng cao kỹ năng giải quyết các vụ việc theo thẩm quyền, nhất là cán bộ cấp
huyện, cấp xã. Nhìn ở một khía cạnh khác, bản thân các chủ trương chính sách của
chúng ta không phải lúc nào cũng rõ ràng đầy đủ. Nhiều văn bản thường xuyên
được sửa đổi, bổ sung để đáp ứng yêu cầu ngày càng cao của nhà nước pháp
quyền. Sự nắm bắt, cập nhật thường xuyên và nhất là hiểu đúng tinh thần và lời
văn của những quy định pháp luật hoàn toàn không dễ dàng… Như vậy, càng có
nhiều đơn thư khiếu nại, tố cáo càng chứng tỏ còn tồn tại nhiều lỗ hổng trong quản
lý hành chính nhà nước. Việc giải quyết khiếu nại, tố cáo là nhiệm vụ cấp thiết

công việc liên quan đến quyền lợi nhân dân, chấm dứt tình trạng chuyển đơn khiếu
nại, tố cáo lòng vòng theo kiểu đùn đẩy trách nhiệm giữa các cấp, các ngành. Đơn
gửi đến cấp nào, nếu bảo đảm đúng trình tự pháp luật, cấp ấy có trách nhiệm trực
tiếp giải quyết. Cán bộ giải quyết sai và người lợi dụng khiếu nại, tố cáo để vu cáo
người khác đều bị xử lý theo quy định của pháp luật. Như vậy, thông qua việc giải
quyết khiếu nại, tố cáo, những hành vi tham nhũng, lãng phí, vi phạm dân chủ sẽ
được làm sáng tỏ và bị xử lý nghiêm minh, góp phần làm cho bộ máy nhà nước
thêm trong sạch, củng cố lòng tin của nhân dân đối với Đảng và Nhà nước ta.[2]
Thứ tư, hoạt động giải quyết khiếu nại, tố cáo là cơ sở đảm bảo cho các cơ
quan hành chính nhà nước và những người có thẩm quyền giải quyết khiếu nại,
tố cáo phải tự giác, nghiêm chỉnh thực hiện đầy đủ, đúng đắn các quy định của
pháp luật khiếu nại, tố cáo. Nếu tuân thủ nghiêm ngặt quy định về thẩm quyền
giải quyết thì hoạt động này sẽ đạt hiệu quả cao, việc tuân thủ pháp luật như vậy
đảm bảo thực hiện pháp chế xã hội chủ nghĩa nói chung và đảm bảo pháp chế
trong quản lý hành chính nhà nước nói riêng.
Thứ năm, việc giải quyết khiếu nại, tố cáo của cơ quan có thẩm quyền còn
tạo cơ sở cho việc phát hiện ra những kẽ hở của luật, sự mâu thuẫn, chồng
chéo giữa các văn bản luật. Từ đó, có những kiến nghị để kịp thời sửa đổi, bổ
sung làm hoàn thiện pháp luật, triệt tiêu đi những hành vi lợi dụng kẽ hở của pháp
luật để thực hiện những hành vi xâm hại nghiêm trọng quyền và lợi ích hợp pháp
của các chủ thể trong xã hội. Việc đấu tranh phòng chống và xử lý nghiêm minh
mọi hành vi vi phạm pháp luật khiếu nại, tố cáo là cần thiết của việc bảo đảm
pháp chế, bởi nếu ngay trong hoạt động giải quyết khiếu nại, tố cáo cũng có sự vi
2 />
9


phạm thì sẽ ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín của các cơ quan này, làm giảm
lòng tin của nhân dân với chính quyền.
Bên cạnh đó, công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo nếu được thực hiện tốt sẽ



quan hệ giữa Đảng, Nhà nước và nhân dân. Hoạt động giải quyết khiếu nại, tố cáo
được thực hiện triệt để không những nâng cao hoạt động quản lý nhà nước mà còn
là nhân tố quan trọng thúc đẩy mạnh mẽ quá trình hội nhập ngày càng sâu rộng và
đời sống quốc tế của Việt Nam.

DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Trường ĐH Luật HN - Giáo trình Luật Hành chính Việt Nam – NXB. Công an
nhân dân – Hà Nội - 2012
2. Luật Khiếu nại số 02/201QH13
3. Luật Tố cáo số 03/2011/QH13
4. www.chinhphu.vn
5. />6. />ItemId=200

11