Nhật bản là một quốc gia có lịch sử phát triển lâu đời, có truyền thống và văn hóa
rất đậm nét và phát triển ở trình độ cao trên thế giới. Trong sự phát triển của pháp luật
đã từng trải qua hai cuộc âu hóa, lần thứ nhất từ năm 1868 đến năm 1926 bởi các
nước thuộc dòng họ pháp luật Civil Law, lần thứ hai từ năm 1945 đến nay bởi các
nước thuộc dòng họ Common Law. Có lẽ vì thế mà có nhận định cho rằng “ Hệ thống
pháp luật Nhật Bản là sản phẩm của sự pha trộn giữa dòng họ Civil Law, dòng họ
Common Law và pháp luật truyền thống”. Bài viết sau đây sẽ chứng minh nhận định
trên là đúng.

1. Hệ thống pháp luật Nhật bản có những đặc điểm của dòng họ Civil Law.
Hệ thống pháp luật của các nước châu Âu lục địa đã trở thành hình mẫu cho hệ
thống pháp luật Nhật Bản trong giai đoạn âu hóa lần thứ nhất và ảnh hưởng đến tận
ngày nay.
Về hệ thống tòa án: hệ thống tòa án của Nhật được xây dựng trên mô hình hệ
thống tòa án của các nước thuộc hệ thống pháp luật Civil Law mà chủ yếu là của Đức
và Pháp và chịu sự giám sát của cơ quan hành pháp. Tuy nhiên sau chiến tranh thế giới
thứ II, hệ thống tòa án của Nhật không còn chịu sự can thiệp của Chính Phủ như trước
mà đã có vị trí độc lập hiến định trong bộ máy nhà nước. Hệ thống tòa án của Nhật
ngày nay cũng phân ra các cấp – tương tự như hệ thống pháp luật các nước châu Âu
lục địa.
Về nguồn luật: Tương tự như ở các hệ thống pháp luật thuộc dòng họ Civil
law, nguồn luật quan trọng nhất ở Nhật Bản là luật thành văn. Và giống như nhiều
nước thuộc dòng họ này, phán quyết của Tòa án (hay còn gọi với các tên gọi khác là án
lệ, tiền lệ pháp, thực tiễn xét xử) không chính thức được coi là nguồn mặc dù trên thực
tế, phán quyết của tòa cũng đóng vai trò quan trọng với tư cách là nguồn luật bổ trợ.
Có thể kể đến Bộ luật dân sự Nhật Bản là Bộ luật chịu ảnh hưởng cả từ Bộ luật dân sự
Đức và Bộ luật dân sự Pháp. Ngay từ năm 1882, giảng viên trường Luật Paris
Boissonnade giúp Nhật bản soạn thảo dự thảo Bộ luật dân sự. đến năm 1898, Nhật
hoàng đã ban hành Bộ luật dân sự mới với nội dung chịu ảnh hưởng mạnh mẽ của bộ
luật dân sự mới của Đức (1896), nhưng giữ được khá nhiều yếu tố từ bản dự thảo của
Boissonnade. Trong khoảng thời gian này nhiều bộ luật đã được ban hành như Bộ luật

giới II, sự chiếm đóng Nhật Bản của Mĩ trong vòng bảy năm đã tạo điều kiện cho dòng
họ pháp luật Common Law ( mà về cơ bản là hệ thống pháp luật Mĩ) có ảnh hưởng
mang tính quyết định đối với sự phát triển của pháp luật Nhật Bản. Những ảnh hưởng
của dòng họ Common Law đối với pháp luật Nhật Bản được thể hiện rõ ràng nhất
trong các chế định pháp luật về quyền và nghĩa vụ của công dân, pháp luật về tố tụng
và tổ chức của hệ thống tòa án.
Chế định quyền và nghĩa vụ của công dân được quy định cụ thể trong hiến pháp
Nhật Bản 1946 và Bộ luật dân sự năm 1947. Hiến pháp Nhật Bản 1946 do người Mĩ
thảo ra nên nhiều chế định trong đó chịu ảnh hưởng sâu sắc của hệ thống pháp luật Mĩ.
Theo Hiến Pháp 1946, quyền và nghĩa vụ của công dân là các pháp luật mang tính
hiến định không được phép vi phạm.
Về tố tụng: Sự tác động của dòng họ pháp luật Common Law đến pháp luật
Nhật Bản trong chế định tố tụng được thể hiện rõ nét nhất trong pháp luật về tố tụng
hình sự. Ngoại trừ chế độ bồi thẩm mà Nhật Bản không tiếp thu của pháp luật Mĩ thì
có thể thấy Bộ luật tố tụng hình sự 1948 của Nhật Bản được soạn thảo theo khuôn mẫu
bộ luật tố tụng hình sự của Mĩ. Trong quá trình tố tụng, nguyên tắc tranh tụng được đề
cao, thẩm phán chỉ đống vai trò trọng tài, vai trò chính trong quá trình tố tụng được
dành cho đại diện của bên buộc tội và bên bào chữa. Bên cạnh bộ luật tố tụng hình sự,
Nhật Bản còn ban hành đạo luật về viện kiểm sát ( Viện công tố) năm 1947, đạo luật

2


về luật sư năm 1949. Tất cả các đạo luật này đều chịu ảnh hưởng của dòng họ pháp
luật Common Law và còn hiệu lực đến ngày nay mặc dù đã có sửa đổi, bổ sung.
Về hệ thống tòa án: Những ảnh hưởng của dòng họ pháp luật Common Law tới
pháp luật Nhật Bản còn được thể hiện đậm nét trong các chế định pháp luật về tổ chức
hệ thống Tòa án. Bản hiến pháp năm 1946, đạo luật về Tòa án, đạo luật về các viện
công tố được ban hành năm 1947 đều chịu ảnh hưởng sâu sắc của hệ thống pháp luật
Mĩ. Cụ thể, quyền kiểm tra tính hợp hiến của các văn bản pháp luật được giao cho tòa

dòng họ pháp luật Civil Law và Common Law đã tạo nên hệ thống pháp luật của Nhật
Bản. Sự kết hợp này cũng đã tạo nên một dòng họ pháp luật - dòng họ pháp luật hỗn
hợp và Nhật Bản là một đại diện.
3