BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
ĐẠI HỌC HUẾ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
------

PHAN THỊ DIỆU HIỀN

HỆ THỐNG HÓA KIẾN THỨC CHO HỌC
SINH TRONG DẠY HỌC CHƯƠNG "CHẤT
KHÍ"
VẬT LÍ 10 THPT VỚI SỰ HỖ TRỢ
CỦA
CÔNG- Select.Pdf
NGHỆ THÔNG
TIN
Demo Version
SDK

Chuyên ngành: LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC VẬT LÍ
Mã số: 60 14 01 11

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC
PGS.TS. LÊ CÔNG TRIÊM

HUẾ, NĂM 2014
1


LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng


3


MỤC LỤC
--------------------------------------------PHỤ BÌA......................................................................................................................... i
LỜI CAM ĐOAN........................................................................................................... ii
LỜI CẢM ƠN ............................................................................................................... iii
MỤC LỤC ..................................................................................................................... 1
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ............................................................................. 8
DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU, BIỂU ĐỒ, ĐỒ THỊ, SƠ ĐỒ ..................................... 9
MỞ ĐẦU ................................................................................................................... 10
1. Lí do chọn đề tài..................................................................................................... 10
2. Lịch sử vấn đề nghiên cứu ...................................................................................... 11
3. Mục tiêu nghiên cứu ............................................................................................... 13
4. Giả thuyết khoa học................................................................................................ 13
5. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ........................................................................... 13
6. Nhiệm vụ nghiên cứu ............................................................................................. 13
7. Phương pháp nghiên cứu ........................................................................................ 13

Demo
Version
- Select.Pdf SDK
8. Đóng góp mới
của luận
văn ....................................................................................
14
9. Cấu trúc luận văn .................................................................................................... 14
NỘI DUNG .................................................................................................................. 16
Chương 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC HỆ THỐNG HÓA


Demo
Select.Pdf
SDK
1.6.1. Việc
tổ chứcVersion
hệ thống -hoá
kiến thức của
giáo viên ................................... 38
1.6.2. Đối với học sinh ........................................................................................ 40
1.7. Kết luận chương 1 ............................................................................................... 40
Chương 2. HỆ THỐNG HÓA KIẾN THỨC CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC
CHƯƠNG “CHẤT KHÍ” VẬT LÍ 10 THPT VỚI SỰ HỖ TRỢ CỦA CNTT ............... 42
2.1. Đặc điểm và cấu trúc nội dung chương “Chất khí” trong chương trình Vật lí
10 Trung học Phổ thông ............................................................................................. 42
2.1.1. Đặc điểm của chương “Chất khí” .............................................................. 42
2.1.2. Cấu trúc và tiến trình dạy học chương “Chất khí” Vật lí 10 THPT............. 43
2.2. Quy trình tổ chức hệ thống hoá kiến thức cho học sinh trong dạy học chương
“Chất khí” Vật lí 10 THPT ......................................................................................... 44
2.2.1. Xác định nội dung kiến thức cần hệ thống. ................................................ 44
2.2.2. Xác định các mục tiêu trong quá trình hệ thống hoá .................................. 48
2.2.3. Xây dựng kho tư liệu nhằm hỗ trợ thiết kế và tổ chức bài dạy học hệ
thống hoá kiến thức chương “Chất khí” cho học sinh .......................................... 49
5


2.2.4. Thiết kế bài dạy học hệ thống hoá kiến thức chương “Chất khí” cho học
sinh ..................................................................................................................... 50
2.2.5. Tổ chức hệ thống hoá kiến thức cho HS trong chương “Chất khí” ............. 50
2.2.5.1. Tổ chức hệ thống hoá kiến thức cho học sinh bằng lập bảng trong

3.4. Kết quả thực nghiệm sư phạm ............................................................................. 78
3.4.1. Nhận xét về tiến trình học tập của lớp thực nghiệm ................................... 78
3.4.2. Xử lý kết quả các bài kiểm tra ................................................................... 79
3.4.3. Đánh giá kết quả thực nghiệm sư phạm ..................................................... 83
3.4.3.1. Đánh giá định tính ................................................................................. 83
3.4.3.2. Đánh giá định lượng .............................................................................. 84
6


3.5. Kết luận chương 3 ............................................................................................... 86
KẾT LUẬN .................................................................................................................. 87
1. Đánh giá kết quả nghiên cứu................................................................................... 87
2. Hướng phát triển của đề tài ..................................................................................... 88
3. Kiến nghị ................................................................................................................ 88
TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................................ 89
PHỤ LỤC

Demo Version - Select.Pdf SDK

7


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Viết tắt

Viết đầy đủ

BĐTD


NXB

Nhà xuất bản

PPDH

Phương pháp dạy học

THPT

Trung học phổ thông

TN

Thực nghiệm

SGK Version - Select.Pdf
Sách giáo khoa
Demo
SDK

8


DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU, BIỂU ĐỒ, ĐỒ THỊ, SƠ ĐỒ
1. Bảng

Trang

Bảng 2.1 Bảng hệ thống mối liên hệ giữa V và p khi T không đổi ............................. 48

9


MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Đất nước nào có nền giáo dục và khoa học công nghệ phát triển thì tất yếu
sẽ có điều kiện thuận lợi cho sự tăng trưởng và phát triển kinh tế, xã hội. Mặt khác,
vốn tri thức của nhân loại không ngừng được đổi mới mà học vấn trong nhà trường
phổ thông trang bị không thể thâu tóm được mọi tri thức mong muốn.
Nghị quyết Hội nghị lần thứ 8, Ban Chấp hành Trung ương khóa XI (Nghị
quyết số 29-NQ/TW) với nội dung: “Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào
tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa – hiện đại hóa trong điều kiện kinh tế thị
trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế”. Nghị quyết Hội Nghị
lần thứ hai Ban chấp hành Trung ương Đảng khoá VIII đã chỉ rõ:“Phải đổi mới
phương pháp giáo dục đào tạo, khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện nếp
tư duy sáng tạo của người học. Từng bước áp dụng phương pháp tiên tiến và
phương tiện hiện đại vào quá trình dạy học...” [2].
Luật giáo dục (2005), tại điều 28.2, quy định “Phương pháp giáo dục phổ

Demo Version - Select.Pdf SDK

thông phải phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của HS; phù hợp với đặc
trưng của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học; khả năng làm
việc theo nhóm; rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến
tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho HS”[14].
Từ thực tiễn dạy học, chúng ta nhận thấy rằng, HS chỉ nắm vững kiến thức
khi có hai điều kiện. Điều kiện thứ nhất, kiến thức phải được sắp xếp theo một trật
tự chặt chẽ và có hệ thống, những kiến thức mới phải rút ra từ những điều đã biết,
ngược lại những kiến thức cũ luôn luôn được bổ sung và phát triển. Điều kiện thứ
hai, trong quá trình nắm vững những kiến thức quan trọng, HS cần ứng dụng

này chưa
được nghiênSDK
cứu nhiều bằng khâu truyền thụ,
việc tiến hành HTH kiến thức cho HS chủ yếu dựa vào kinh nghiệm giảng dạy của
GV và thường được GV thực hiện theo trình tự SGK.
Với những lí do nêu trên, chúng tôi chọn đề tài: “Hệ thống hóa kiến thức
cho học sinh trong dạy học chương “Chất khí” Vật lí 10 THPT với sự hỗ trợ của
công nghệ thông tin (CNTT)”.
2. Lịch sử vấn đề nghiên cứu
Quan điểm về hệ thống và cấu trúc hệ thống đã được đề cập trong triết học.
Lý thuyết hệ thống chính thức được đề xướng năm 1940 với tên gọi “Lý thuyết hệ
thống chung - Generral Systems Thery) bởi nhà sinh học Ludwig Von Bertalanffy
[28], dựa vào nghiên cứu của Ross Ashby, tiếp theo ông dựa trên những nghiên
cứu về tâm lý học của Jean Piaget lúc này lý thuyết hệ thống chính thức được ra
đời năm 1968. Song song với lý thuyết hệ thống, lý thuyết bản đồ được tác giả
Jonathan L Gross, Jay Yellen nghiên cứu làm cơ sơ khoa học cho lý thuyết mạng
máy tính và chuyển hóa vào các nghành khoa học khác [25]. Ở Pháp, trong những
11


năm 70 của thế kỉ XX trong các tư liệu lí luận dạy học có chú ý dùng phương
pháp Graph để rèn luyện tính tích cực, chủ động cho HS từ bậc tiểu học đến trung
học [9].
Ở Việt Nam, trong những năm đầu của thập niên 70, GS. Nguyễn Ngọc
Quang là người đầu tiên đã nghiên cứu những ứng dụng cơ bản của lý thuyết
Graph trong khoa học giáo dục. Trong cuốn “Giáo dục học hiện đại” GS. Thái Duy
Tuyên cũng đã đề cập đến tính hệ thống trong nguyên tắc giáo dục [23].
Có rất nhiều công trình nghiên cứu trong các tạp chí nghiên cứu giáo dục, các
báo cáo trong hội thảo khoa học của các tác giả như: Ngô Văn Hưng với bài “Hệ
thống hóa trong dạy học sinh học” đăng trên Tạp chí Giáo dục số 171, đã nhấn

hệ thống hóa kiến thức cho HS trong dạy học chương “Chất khí” Vật lí 10 THPT
với sự hỗ trợ của CNTT.
4. Giả thuyết khoa học
Nếu đề xuất được biện pháp, hình thức và quy trình sử dụng CNTT hỗ trợ
hệ thống kiến thức cho HS và sử dụng đúng quy trình đó vào dạy học chương
“Chất khí” thì giờ học sẽ đạt hiệu quả hơn, nâng cao chất lượng dạy học chương
“Chất khí” Vật lí 10 THPT.
5. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu
Hoạt động dạy học (HĐDH) chương “Chất khí” Vật lí 10 THPT với sự hỗ
trợ của CNTT.
Phạm vi nghiên cứu
HTH kiến thức cho HS trong dạy học chương “Chất khí” Vật lí 10 THPT
với sự hỗ trợ của CNTT ở trường THPT.

Democứu
Version - Select.Pdf SDK
6. Nhiệm vụ nghiên
- Nghiên cứu cơ sở lí luận của việc tổ chức HTH kiến thức trong quá trình
dạy học với sự hỗ trợ của CNTT.
- Nghiên cứu cơ sở thực tiễn của việc tổ chức HTH kiến thức trong quá trình
dạy học với sự hỗ trợ của CNTT.
- Nghiên cứu nội dung kiến thức vật lí chương “Chất khí” Vật lí 10 làm cơ sở
để hệ thống hóa.
- Đề xuất các biện pháp, hình thức tổ chức HTH kiến thức cho HS với sự hỗ
trợ của CNTT trong dạy học phần chất khí.
- Thực nghiệm sư phạm để kiểm chứng giả thuyết và xác định tính khả thi
của đề tài.
7. Phương pháp nghiên cứu
7.1. Phương pháp nghiên cứu lý thuyết

biện pháp: lập bảng hệ thống, lập Graph nội dung, lập BĐTD
- Làm rõ được vai trò của CNTT trong quá trình tổ chức HTH kiến thức cho HS
Về mặt thực tiễn
- Đánh giá được vai trò của việc HTH kiến thức trong dạy học vật lí, từ đó
đưa ra được một số yêu cầu cần thiết cho GV và HS, cán bộ quản lí
- Đề xuất được quy trình tổ chức HTH kiến thức cho HS với sự hỗ trợ của
CNTT gồm 6 bước
9. Cấu trúc luận văn
Mở đầu
Nội dung
14


Chương 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC HỆ THỐNG
HÓA KIẾN THỨC CHO HỌC SINH TRONG DẠY HỌC VẬT LÍ VỚI SỰ HỖ
TRỢ CỦA CÔNG NGHỆ THÔNG TIN
Chương 2. HỆ THỐNG HÓA KIẾN THỨC CHO HỌC SINH TRONG
DẠY HỌC CHƯƠNG CHẤT KHÍ VẬT LÍ 10 THPT VỚI SỰ HỖ TRỢ CỦA
CÔNG NGHỆ THÔNG TIN
Chương 3. THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
Kết luận
Tài liệu tham khảo
Phụ lục

Demo Version - Select.Pdf SDK

15