Chủ đề số:
3

BÀI LUẬN HẾT MÔN
TÂM LÝ HỌC ĐẠI CƯƠNG

ĐỀ BÀI SỐ 3: “Mối quan hệ giữa ý thức và vô
thức trong tâm lí và hành vi con người. Những
ứng dụng trong thực tiễn.”

1


MỤC LỤC
Trang
I. MỞ ĐẦU...................................................................................................3
II. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ.........................................................................3
1. Khái niệm về ý thức và vô thức............................................................3
1.1. Định nghĩa......................................................................................3
1.2. Vai trò.............................................................................................4
2. Mối quan hệ giữa ý thức và vô thức....................................................5
2.1. Ý thức kiểm duyệt, kiềm chế hành vi được thúc đẩy bởi cái vô
thức............................................................................................................5
2.2. Ý thức có thể được giải tỏa, biểu hiện thông qua vô thức..............6
2.3. Ý thức và vô thức cũng có thể chuyển hóa lẫn nhau......................7
3. Ứng dụng trong thực tiễn....................................................................8
3.1. Trong lĩnh vực phê bình văn học....................................................8
3.2. Trong tâm lí trị liệu........................................................................9
3.3. Trong giao tiếp.............................................................................10
III. KẾT LUẬN..........................................................................................11
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO.................................................12


1 https://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%9D_th%E1%BB%A9c , Ý thức Cập nhật ngày 30/4/2018

3


thần kinh (névroses). Vô thức nằm ở đáy sâu tăm tối của tâm linh nên không
thể thực nghiệm và không thể khảo sát được bằng các trắc nghiệm.2
Theo các giảng viên Tâm lí học đại cương tại ĐH Luật Hà Nội:
Ý thức là năng lực hiểu được các tri thức về thế giới khách quan mà con
người tiếp thu được và năng lực hiểu được thế giới chủ quan trong chính bản
thân mình nhờ đó con người có thể cải tạo thế giới thế giới khách quan và
hoàn thiện bản thân mình.3
Thí dụ: Tôi ý thức tôi đang ngồi ở bàn làm việc và đọc một cuốn sách,
tôi ý thức được chuyến đi thật vui vẻ và sảng khoái ở vịnh Hạ Long năm
ngoái…
Vô thức là loại hiện tượng tâm lí trong đó chủ thể không có nhận thức,
không tỏ được thái độ và không thể thực hiện được sự kiểm tra có chú ý đối
với chúng.
Thí dụ: Hiện tượng quên, sực nhớ lại, bản năng, hiện tượng lóe sáng,
linh cảm, tiềm thức, tiền ý thức, các hiện tượng tâm lí diễn ra trong trạng thái
hệ thần kinh bị ức chế.
1.2. Vai trò
Ý thức và vô thức đều có vai trò quan trọng trong đời sống tâm lí của
con người.
Ý thức làm cho con người đích thực là người, như khi người ta nói “ đó
là một con người có ý thức”. Nhờ có ý thức, con người có thể tự quan sát trên
chính mình, biết mình làm gì và biết mình làm gì, biết mình sống và biết mình
chết, biết mình hôm nay như thế và biết mình ngày mai có thể khác xa trỗi
vượt hơn ngày hôm nay.4 Từ đó, con người có thể làm chủ được cách suy

nữa nếu ăn sẽ không tốt cho sức khỏe nên ta sẽ kiềm chế sự thèm ăn của mình
lại và không ăn thêm nữa.
Trong dịp nghỉ lễ 30-4 vừa rồi, A được bạn rủ đi chơi ở Ecopark, A thấy
mình có thể đi chơi và hoàn thành bài tập vào một thời điểm khác chứ không
nhất thiết là phải trong ngày hôm đó, nhưng sự ý thức được rằng mặc dù vậy
nhưng nếu đi chơi thì bài tập sẽ dồn lại rất nhiều sang ngày hôm khác và kế
hoạch sinh hoạt học tập của mình có thể bị xáo trộn nên A đã quyết định ở nhà
và hẹn bạn vào một ngày khác.
5


Như vậy, ý thức đã giúp trí não ta biết được làm gì là đúng, là phù hợp
với hoàn cảnh và mục đích của bản thân con người. Vô thức là những cái ta
không thể điều khiển được, nó xuất hiện lúc nào và trong hoàn cảnh nào đều
phụ thuộc vào chính tổng hòa suy nghĩ, thái độ, cảm xúc của bản thân con
người. Mặc dù vậy, con người có thể sử dụng ý thức để kiểm duyệt, kiềm chế
hành vi được thúc đẩy bởi cái vô thức.
Trong cuộc sống hằng ngày, con người phải trải qua rất nhiều cung bậc
của tình cảm, cảm xúc: yêu thương, giận hờn, buồn, vui…- cái vô thức. Và có
những lúc họ phải kiềm chế, vượt lên trên cảm xúc tự nhiên của mình và dựa
vào lí trí- ý thức để đưa ra những quyết định. Ví dụ trong truyện ngắn Lão
Hạc của Nam Cao, dù rất yêu thương chú chó Vàng đã làm bạn với mình bấy
lâu, nhưng do hoàn cảnh túng quẫn, Lão Hạc đã phải đưa ra một quyết định
khó khăn, khiến cho lão vô cùng đau khổ, dằn vặt, đó là bán chó để giữ lại
mảnh vườn cho con. Đây chính là điển hình trường hợp con người dùng ý
thức để kiềm chế và kiểm duyệt hành vi do cái vô thức thúc đẩy.
2.2. Ý thức có thể được giải tỏa, biểu hiện thông qua vô thức
Trong mối quan hệ giữa ý thức và vô thức, có một sợi dây gắn kết vô
hình giữa hai chủ thể này. Cái vô thức có thể là sự giải tỏa và biểu hiện của ý
thức. Đó có thể là khi lời nói, nét mặt, cử chỉ của con người bộc phát ra trong

khác, não bộ chính là “cuốn băng” ghi lại tất cả kí ức, hoạt động trong cuộc
sống tới điều hòa và chi phối hành vi con người. Ngay cả khi cơ thể đang ngủ
não bộ vẫn tiếp tục làm việc, tạo ra những giấc mơ nhỏ, giúp cảm nhận môi
trường xung quanh như nóng, lạnh, …Đây chính là một tiền đề tạo ra chứng
mộng du của con người. Hiểu một cách đơn giản nhất, mộng du chính là một
người đang ngủ có thể đột nhiên thức dậy trong trạng thái vô thức hoàn toàn.
Ngược lại, một hiện tượng vốn ban đầu do ý thức quyết định nhưng sau
đó có thể chịu sự chi phối của vô thức. Trong quá trình trưởng thành của con
người, có những hoạt động lặp đi lặp lại thường xuyên và liên tục như một bộ
máy tự động hóa. Chúng ta coi chúng như một thói quen. Ban đầu chúng chỉ
là một hành động hay sự kiện do lí trí con người điều khiển. Nhưng dần dần
những thói quen đó đã vô thức trở thành bản năng của con người. Đó được
7


coi là chuyển hóa từ ý thức sang vô thức. Ví dụ cụ thể, khi dùng máy tính lần
đầu, hầu hết mọi người đều phải chậm chạp đánh máy bằng một hoặc hai
ngón tay và phải luôn nhìn vào bàn phím để gõ. Sau một thời gian sử dụng, tự
học đánh máy 10 ngón, ta đã có thể sử dụng bàn phím một cách linh hoạt và
thậm chí có thể không cần nhìn vào bàn phím nữa mà chỉ chú tâm vào văn
bản trên màn hình. Hành động đánh máy đã diễn ra mà không còn cần sự
giám sát của ý thức nữa.
Ngoài ra, những suy nghĩ, những cảm xúc buồn của con người khi ta ý
thức được nó thì càng cảm thấy nặng nề hơn, nhưng nếu những thứ đó được
chuyển hóa vào vô thức thì tâm trí ta sẽ thanh thản và cân bằng hơn. Ta có thể
không thể ngay lập tức quên được những tác động khiến chúng ta có những
cảm xúc tiêu cực nhưng nó có thể giúp ta giải tỏa bớt gánh nặng tâm lí. Quả là
một cơ chế giúp ích cho đời sống tâm lí con người.
Như vậy, giữa ý thức và vô thức không tồn tại một ranh giới rõ ràng.
Chúng không ngừng giải tỏa, chuyển hóa lẫn nhau và mối quan hệ chặt chẽ

thức. Nên giải nghĩa được giấc mơ cũng có thể phần nào tìm ra được cái cơ
chế vô thức đang chi phối những hành vi bị rối nhiễu nơi người bệnh.
3.3. Trong giao tiếp
Ngôn ngữ là nòng cốt của giao tiếp, đó chính là cái tôi toàn diện của một
con người. Ý thức của con người được biểu hiện thông qua ngôn ngữ. Nhưng
ngoài ý thức, còn có cái vô thức được ẩn hiện bên trong lời nói. Mối quan hệ
giữa hai phạm trù ý thức và vô thức chính là thứ quyết định tính đặc trưng của
chủ thể trong giao tiếp hằng ngày. Mỗi khi một câu nói được chủ thể đem ra
giao tiếp, nó không chỉ biểu hiện mặt ngoài của nó, còn có ẩn ý, còn có ý
nghĩa phụ, có khi còn phủ nhận ý nghĩa bề ngoài nó có, còn che đậy những ý
nghĩa khác mà người ta không muốn nói ra,…8
Bên cạnh đó, mối quan hệ giữa tiếng nói của ý thức và hoạt động vô thức
còn được thể hiện qua việc vô thức có khả năng phối hợp các yếu tố rời rạc,
khác tính chất, lập ra ngôn ngữ, tạo ra ý nghĩa. S.Freud đã nói: “ Phàm là con
người, có tai để nghe, có mắt để nhìn, thì hãy tin rằng không có một kẻ trần
tục nào có thể giữ bí mật. Nếu anh ta im lặng thì tiếng gõ nhịp của những
7 Nguyễn Ngọc Duy (Khoa Tâm lý- Giáo dụcTrường Đại học Sư phạm TP.HCM), Trị liệu phân tâm,
http://ngoinhatraitim.forumotion.net/t420-topic (6/10/2010) Cập nhật ngày 30/04/2018.
8 Minh Le, Phân tâm học của Sigmund Freud: Ứng dụng, https://prezi.com/8m7-eazhexnn/uphan-tamhoc-cua-sigmund-freud-ung-dung/ (1/2/2015) Cập nhật ngày 30/4/3018

10


ngón tay của anh ta sẽ nói thay cho anh ta. Sự thật vẫn sẽ bị lộ ra mọi lỗ chân
lông bé nhỏ.” (Bài giảng về giao tiếp, Trần Anh Thụ, Tạp chí tâm lí học)9

III. KẾT LUẬN
Qua mối quan hệ giữa ý thức và vô thức, ta rút ra những bài học giá trị
về sự vận hành tiềm ẩn trong bộ não con người. Chúng ta cần nhận thức đúng
đắn vai trò của vô thức trong đời sống, nếu phủ nhận vô thức sẽ không thể

8, https://vi.wikipedia.org/wiki/%C3%9D_th%E1%BB%A9c , Ý thức Cập
nhật ngày 30/4/2018

9, https://vi.wikipedia.org/wiki/V%C3%B4_th%E1%BB%A9c , Vô thức
Cập nhật ngày 30/4/2018

12