NGƯỜI GIÁO VIÊN PHỔ THÔNG
TRONG BỐI CẢNH CỦA
CUỘC CÁCH MẠNG KHOA HỌC
VÀ CÔNG NGHỆ HIỆN ĐẠI
PGS.TS NGUYỄN ĐỨC VŨ
Trường ĐHSP-ĐH Huế
1. Cuộc cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại và những tác động đến
giáo dục
Sau cuộc Cách mạng công nghiệp vào cuối thế kỷ XVIII, cuộc Cách mạng khoa học
và kỹ thuật vào nửa sau thế kỉ XIX đến đầu thế kỉ XX, nhân loại đang tiến hành cuộc
Cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại vào cuối thế kỉ XX, đầu thế kỉ XXI. Đặc
trưng của cuộc Cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại là làm xuất hiện và phát
triển bùng nổ công nghệ cao (với bốn trụ cột là công nghệ vật liệu, công nghệ năng
lượng, công nghệ sinh học, công nghệ thông tin). Đây là các công nghệ dựa vào
những thành tựu khoa học mới nhất với hàm lượng tri thức và hàm lượng khoa học,
sáng tạo cao nhất. Các công nghệ này đã tác động mạnh mẽ và sâu sắc đến phát
triển kinh tế – xã hội.
Cuộc Cách mạng khoa học và công nghệ tác động ngày càng sâu sắc làm cho nền
kinh tế thế giới chuyển dần từ nền kinh tế công nghiệp sang một loại hình kinh tế
mới dựa trên chất xám và kỹ thuật, công nghệ cao, được gọi là kinh tế tri thức. Với
sự thống trị của các ngành kinh tế tri thức (các ngành dựa trên hàm lượng chất xám
cao), trong nền kinh tế tri thức, vai trò của giáo dục cực kì to lớn. Một số tính toán
cho thấy rằng, trong nền kinh tế tri thức, đầu tư cho giáo dục chiếm từ 6 – 8% GDP,
trình độ văn hoá trung bình của mọi công dân phải tốt nghiệp trung học phổ thông,
công nhân tri thức là thành phần chủ yếu trong cơ cấu xã hội.
Đồng thời, cuộc Cách mạng khoa học và công nghệ hiện đại đã giảm dần ý nghĩa
của khoảng cách không gian, thúc đẩy sự phân công lao động quốc tế ngày càng
sâu rộng, phát triển nhanh chóng mậu dịch quốc tế, đầu tư trên phạm vi toàn cầu.
Từ đó, dẫn tới sự hình thành nền kinh tế toàn cầu hoá, với những biểu hiện rõ nét:
thương mại quốc tế phát triển mạnh; đầu tư nước ngoài tăng trưởng nhanh; thị
trường tài chính quốc tế mở rộng; các công ty xuyên quốc gia với chi nhánh ở nhiều

nhau. Điểm khác nhau cơ bản là khả năng tiếp cận, phát hiện và giải quyết vấn đề.
Những kỹ năng đó một phần được bồi dưỡng tiếp tục nhờ vào quá trình tự học sau
khi ra trường.
Tự học cần được xem là một phẩm chất quan trọng của giáo viên (Trong thư của
Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết gửi các nhà giáo, cán bộ quản lý giáo dục và học
sinh, sinh viên nhân dịp khai giảng năm học 2006-2007 có viết: “Mỗi thầy cô giáo hãy
thực sự là một tấm gương sáng về đạo đức và tự học”)
Trong tương lai, cùng với sự phát triển của công nghệ thông tin, việc học có thể
được phân tán theo từng cá nhân ở các địa điểm khác nhau. Không nhất thiết người
học phải giáp mặt thầy trực tiếp. Nội dung dạy học có thể được chuyển tải trên tất cả
các phương tiện công nghệ thông tin. Người học có thể tiếp cận thông tin ở bất kỳ
mọi nơi, mọi lúc. Lúc ấy, kĩ năng tự học càng hết sức quan trọng. Ai dạy những kĩ
năng đó cho người học? Nhà trường, trước hết là các thầy cô giáo. Do vậy, giáo
viên trước hết phải là người biết tự học.
b) Giáo viên cần có kĩ năng sử dụng công nghệ thông tin.
Trong thời đại công nghệ hiện nay, việc học của học sinh cũng đã có nhiều thay đổi.
Thói quen học thuộc một cách thụ động nhường chỗ cho việc tự tìm tòi, khám phá.
Những băn khoăn học sinh gặp phải khi các em tiếp xâúc với các nguồn thông tin
khác nhau khiến cho các em tìm cách giải đáp. Việc học và chơi ngày càng được
gắn với máy vi tính nhiều hơn, thu hút các em nhiều hơn vào sự tìm tòi, khám phá.
Giáo viên không thể bằng lòng với những thông tin có sẵn trên các trang sách giáo
khoa và tài liệu tham khảo. Internet là nguồn thông tin không thể thiếu được của
những người làm nghề dạy học. Khai thác thông tin từ Internet phải trở thành thói
quen không thể từ bỏ được của mỗi giáo viên. Rõ ràng, kỹ năng làm việc với máy
tính trở thành kỹ năng tối thiểu của tất cả mọi người, trong đó có cả giáo viên.
Máy vi tính và việc sử dụng nó trong tự học và dạy học trở thành nhu cầu thiết yếu,
thói quen văn hoá đối với mỗi giáo viên.
c) Giáo viên cần có kĩ năng hợp tác trong dạy học
Một trong 4 trụ cột của giáo dục thế kỉ 21 do UNESCO đề xướng là “học để sống
cùng nhau”. Trên tầm vĩ mô, thế giới ngày càng thu hẹp khoảng cách không gian

lên”. Giúp nhau trong tự bồi dưỡng là một trong những con đường có hiệu quả trong
tự bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ.
Ngoài việc bồi dưỡng theo tổ chuyên môn, hình thức bồi dưỡng theo mô hình “liên
tổ” trong mỗi trường có tác dụng thiết thực theo từng nội dung tự bồi dưỡng. Chẳng
hạn, để nâng cao năng lực ứng dụng công nghệ thông tin trong dạy học, các giáo
viên bộ môn Tin học có nhiều ưu thế hơn trong trường. Một tổ tự nguyện giúp đỡ
nhau về công nghệ thông tin được thành lập với hạt nhân là giáo viên bộ môn Tin
học sẽ có ý nghĩa rất thiết thực, đặc biệt đối với nhiều giáo viên đang còn hạn chế
về sử dụng máy tính trong dạy học.
Hình thức bồi dưỡng “liên trường” hoặc theo “cụm trường” có tác dụng rất lớn trong
việc giúp đỡ nâng cao năng lực chuyên môn giáo viên giữa các trường. Hàng tháng,
hàng quý, các tổ “liên trường” hoặc “cụm trường” cùng tiến hành dự giờ, trao đổi về
một chủ đề chuyên môn,… Trong năm, thường xuyên trao đổi tài liệu, thông tin
chuyên môn,… Những việc làm ấy rất có ích đối với mỗi giáo viên. Các giáo viên giỏi
có điều kiện để trau dồi chuyên môn và giúp đỡ đồng nghiệp; các giáo viên khác có
điều kiện học hỏi thêm, hoặc được giải đáp bằng ý kiến thống nhất của tập thể về
những điều còn băn khoăn,…
Tự bồi dưỡng là công việc thiết yếu của từng giáo viên. Thành lập các tổ tự bồi
dưỡng liên môn, liên trường cần nhiều đến vai trò của các tổ trưởng chuyên môn.
Xây dựng các tổ bồi dưỡng “cụm trường” cần nhiều đến vai trò của hiệu trưởng.
Định hướng các chủ đề tự bồi dưỡng, hoặc sinh hoạt chuyên môn cần đến các
phòng chức năng của Sở Giáo dục và Đào tạo. Sự phối hợp có hiệu quả giữa các
thành phần trên sẽ làm cho việc tự bồi dưỡng của giáo viên ngày càng có hiệu quả
hơn.
10 lời khuyên giữ trật tự trong tiết học
1. Đặt nội quy ngay từ đầu
Nhiều giáo viên thường mắc lỗi bắt đầu một năm học mới với kế hoạch cho các quy
tắc rất lỏng lẻo. HS nhanh chóng nắm bắt được các tình huống trong mỗi giờ học và nhận ra
những gì chúng sẽ được cho phép, những lỗi nào được bỏ qua. Một khi GV “lờ” đi những sự
quậy phá hoặc những nguyên tắc trong lớp học không đủ mạnh để chấn chỉnh, dập tắt các trò

8. Luôn luôn nhất quán
Một trong những điều tệ nhất mà người giáo viên mắc phải là không nhất quán trong
việc thực thi nội quy lớp học. Nếu một ngày bạn "lơ" đi một trò quậy phá trong lớp, một thái
độ học tập thiếu nghiêm túc, và ngày hôm sau bạn chì chiết một HS vì một lỗi nhỏ, HS của
bạn sẽ nhanh chóng mất đi sự kính trọng đối với bạn.
9. Hãy đặt ra các nội quy có thể hiểu được
Bạn cần chọn ra nguyên tắc của bạn. Bạn cũng cần làm cho các nguyên tắc thật rõ
ràng. HS cần hiểu cái gì được và cái gì không được chấp nhận. Hơn nữa, bạn nên lường trước
hậu quả nếu bạn phá bỏ nguyên tắc.
10. Bắt đầu mỗi ngày học sảng khoái
Bạn nên bắt đầu buổi dạy mỗi ngày với sự tin tưởng HS sẽ ngoan. Không nên có định kiến
rằng HS này luôn quậy phá giờ học hàng ngày trong tuần, thì hôm nay em lại sẽ nghịch ngợm.
Do đó, bạn sẽ không đối xử với HS ấy một cách khác biệt làm em đó gây mất trật tự thêm.
Nhà văn Chu Lai hướng văn chương đến độc giả trẻ
"Tính cách của một con người không mấy khi phụ thuộc vào nghề nghiệp con người
đó, thậm chí còn ngược lại. Cuộc đời trận mạc tạo nên sức chịu đựng chứ không tạo
nên sự sắc sảo hay mạnh mẽ", nhà văn Chu Lai tâm sự với độc giả VnExpress.
- Chào chú Chu Lai. Cháu rất thích cuốn "Ăn mày dĩ vãng" của chú. Chú từng
tham gia chiến tranh chưa mà viết hay quá, xúc động quá? Đọc tác phẩm của chú
cháu cũng hiểu thêm về chiến tranh và nhiều điều trong cuộc sống. Chúc chú luôn gặp
nhiều may mắn và viết được nhiều tác phẩm hay để tuổi trẻ chúng cháu học hỏi thêm nhé.
(Nguyen Thi Quynh Tram, 20 tuổi, )
- Chào cháu thân yêu! Chú tham gia chiến tranh vào ngày phải 40 năm sau cháu mới ra đời. Một tác
phẩm sặc sụa mùi chiến tranh như Ăn mày dĩ vãng mà tuổi 20 của cháu thích được, bản thân chú cũng
lấy làm lạ. Chỉ có điều, chính chú cũng chưa hiểu hết về chiến tranh. Thế còn may mắn như lời chúc
của cháu, xin lỗi, một người cầm bút bao giờ cũng rủi nhiều hơn may. Chú chẳng dám nhận đâu.
- Chú cho cháu hỏi chú có mấy người con và có ai theo nghiệp viết lách không ạ? (Mai Trang, 22
tuổi, )
- Cứ mỗi lần ra công chúng là chú lại bị lột trần về những câu hỏi về con cái, vợ chồng, trong khi gã
đàn ông nào cũng muốn sống giữa đời với tư cách một mình trần trụi để còn... mênh mông. Tuy

gì nhưng dù sao cũng nổ.

Trước mắt, coi như thoát nợ, nghỉ ngơi, tha thẩn, chờ mát trời đổ xăng, nhét ít tiền vào túi làm một
cuộc xuyên Việt âm thầm để thoả mãn cái cảm hứng lãng du, thư giãn, thả lỏng. Sau đó viết nữa hay