NGUYỄN QUỐC TẤN

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG
ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

***

NGUYỄN QUỐC TẤN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

QUẢN LÍ DẠY HỌC
Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO HƯỚNG
PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC NGHỀ NGHIỆP NHÀ GIÁO
TẠI HUYỆN ĐÔNG ANH, THÀNH PHỐ HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

***
KHÓA HỌC: 2016 - 2018

HÀ NỘI, 2018


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG
ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2

NGUYỄN QUỐC TẤN

QUẢN LÍ DẠY HỌC
Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG THEO HƯỚNG

Tác giả luận văn

Nguyễn Quốc Tấn


ii

LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin xam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số
liệu và kết quả nghiên cứu trong luận văn là trung thực, được các tác giả và
đồng tác giả cho phép sử dụng và chưa từng được công bố trong bất kì một
công trình khoa học nào khác trong lĩnh vực này.
Hà Nội, tháng 7 năm 2018
Tác giả luận văn

Nguyễn Quốc Tấn


3

MỤC LỤC
LỜI CẢM ƠN .................................................................................................... i
LỜI CAM ĐOAN ............................................................................................. ii
MỤC LỤC ........................................................................................................ iii
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT ................................................................ vii
DANH MỤC BẢNG VÀ HÌNH .................................................................... viii
MỞ ĐẦU ........................................................................................................... 1
1. Lí do chọn đề tài........................................................................................ 1
2. Mục đích nghiên cứu................................................................................. 2
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu .......................................................... 3

1.4.3. Các yếu tố vật chất - kĩ thuật......................................................... 29
Kết luận chương 1 ....................................................................................... 29
Chương 2. THỰC TRẠNG QUẢN LÍ DẠY HỌC THEO HƯỚNG PHÁT
TRIỂN NĂNG LỰC NGHỀ NGHIỆP Ở MỘT SỐ TRƯỜNG THPT
HUYỆN ĐÔNG ANH THÀNH PHỐ HÀ NỘI ...............................................
31
2.1. Thực trạng giáo dục THPT tại huyện Đông Anh thành phố Hà Nội ... 31
2.1.1. Tình hình kinh tế - xã hội và định hướng phát triển giáo dục của
thành phố Hà Nội .................................................................................... 31
2.1.2. Thực trạng phát triển các trường THPT trên địa bàn huyện Đông
Anh thành phố Hà Nội ............................................................................ 33
2.2. Thực trạng quản lídạy học theo hướng phát triển năng lực nghề nghiệp
nhà giáo THPT ở huyện Đông Anh thành phố Hà Nội...................................
38
2.2.1. Quản lí hoạt động dạy học của GV ............................................... 38
2.2.2. Bồi dưỡng nghiệp vụ sư phạm cho GV trong quản lí dạy học ..... 43
2.2.3. Các hình thức khuyến khích phát triển năng lực nghề nghiệp
trong quản lí dạy học............................................................................... 46
2.2.4. Quản lí cơ sở vật chất của dạy học ............................................... 48
2.2.5. Bồi dưỡng năng lực quản lí dạy học theo hướng phát triển năng
lực nghề nghiệp nhà giáo ........................................................................ 50


5

2.3. Đánh giá chung nhận thức về các biện pháp quản lídạy học theo hướng
phát triển năng lực nghề nghiệp......................................................................
51
2.3.1. Nhận thức của GV ...........................................................................
51

3.3.1. Quá trình khảo nghiệm.................................................................. 80
3.3.2. Kết quả khảo nghiệm .................................................................... 80
Kết luận chương 3 ....................................................................................... 84
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ ................................................................. 85
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ........................................................ 88
PHỤ LỤC


vii

DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

Viết tắt

Viết đầy đủ

BGH

Ban giám hiệu

CBQL

CBQL

CNH - HĐH

Công nghiệp hóa, hiện đại hóa

GD&ĐT


THCS

Trung học cơ sở

THPT

Trung học phổ thông

UBND

Ủy ban nhân dân

XHCN

Xã hội chủ nghĩa


8


9

DANH MỤC BẢNG VÀ HÌNH
Bảng
Bảng 2.1. Số lượng học sinh, GV, CBQL 05 trường THPT huyện Đông
Anh thành phố Hà Nội năm học 2016 - 2017 ................................. 34
Bảng 2.2. Thống kê chất lượng học sinh của các trường THPT công lập
trên địa bàn huyện Đông Anh thành phố Hà Nội năm học 20172018................................................................................................. 34
Bảng 2.3. Đội ngũ GV THPT trên địa bàn huyện Đông Anh thành phố Hà Nội
năm học 2016 - 2017 .........................................................................

84


1


2

MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Nghị quyết số 29-NQ/TW về “Đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục
và đào tạo, đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa trong điều kiện
kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế” (2013)
[22] đã chỉ ra nhiệm vụ nâng cao chất lượng giáo dục (CLGD), trước hết là
chất lượng đội ngũ nhà giáo (ĐNNG) và CBQL giáo dục (CBQL)... Hiệu quả
dạy học, hiệu quả quản lí đều trực tiếp phụ thuộc vào họ. Nghị quyết cũng chỉ
rõ những yếu kém trong quản lí nhà trường. Đó chính là vấn đề thực tiễn bức
xúc của quản lí giáo dục (QLGD) và quản lí nhà trường (QLNT). Nhiều yếu
kém về dạy học và giáo dục có phần lỗi của quản lí.
Năng lực nghề nghiệp (NLNN) của nhà giáo tuy luôn được nhắc đến và
đề cao trong đào tạo sư phạm, bồi dưỡng và làm việc tại nhà trường, nhưng đó
lại là vấn đề nổi cộm nhất trong giáo dục. Nhiều nhà giáo thiếu tri thức khoa
học giáo dục, kĩ năng dạy học cần thiết nên khó khăn khi đổi mới phương
pháp dạy học.Thiếu văn hóa nghề nghiệp nên chưa thể hiện rõ tính chuyên
nghiệp cao. Đạo đức nghề nghiệp cũng có nhiều biểu hiện vi phạm được phản
ánh rất nhiều trên truyền thông đại chúng. Trong giai đoạn đào tạo, trường sư
phạm chưa quan tâm đúng mức đến đào tạo kĩ năng, giáo dục năng lực
chuyên nghiệp. Trong bồi dưỡng cũng có tình trạng như vậy, giỏi lắm thì phổ
biến các bài bản kĩ thuật có sẵn chứ không đào tạo được kĩ năng.Vậy tại
trường, nơi nhà giáo hành nghề hàng ngày, vì sao sự tiến bộ nghề nghiệp, nhất

Trong bối cảnh đó đề tài: “Quản lí dạy học ở trường trung học phổ
thông theo hướng phát triển năng lực nghề nghiệp nhà giáo tại huyện
Đông Anh thành phố Hà Nội” được lựa chọn để thực nghiên cứu luận văn
thạc sĩ Quản lí giáo dục.
2. Mục đích nghiên cứu
Đề xuất các biện pháp quản lí dạy học ở trường THPT theo hướng phát
triển năng lực nghề nghiệp nhà giáo tại huyện Đông Anh thành phố Hà Nội,
góp phần nâng cao hiệu quả QLNT và năng lực nghề nghiệp của nhà giáo.


3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
3.1. Khách thể nghiên cứu
Các quan hệ quản lí trong nhà trường có liên quan đến dạy học ở
trường trung học phổ thông tại huyện Đông Anh thành phố Hà Nội.
3.2. Đối tượng nghiên cứu
Các hoạt động và quan hệ quản lí có liên quan đến dạy học ở một số
trường trung học phổ thông của huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội.
4. Giả thuyết khoa học
Lâu nay QLDH ở trường THPT thường tách rời với nhiệm vụphát triển
năng lực nghề nghiệp của GV và cgủ yếu nhằm đạt kết quả học tập tốt. Trong
khi đó QLDH chính là môi trường tác động trực tiếp nhất và hiệu quả đến sự
phát triển năng lực của GV. Nếu các biện pháp quản lí dạy học khuyến khích
được tính tự chủ và chịu trách nhiệm nghề nghiệp của nhà giáo trong hoạt
động dạy học, sinh hoạt chuyên môn và hướng dẫn họ rèn luyện nghề nghiệp
thường xuyên thì chúng sẽ ảnh hưởng tích cực đến hiệu lực quản lí và góp
phần thúc đẩy sự tiến bộ năng lực nghề nghiệp của nhà giáo.
5. Nhiệm vụ nghiên cứu
5.1. Xác định cơ sở lí luận của quản lí dạy học theo hướng phát triển
năng lực nghề nghiệp nhà giáo ở trường trung học phổ thông
5.2. Đánh giá thực trạng quản lí dạy học theo hướng phát triển năng lực

- Phương pháp sử dụng các công thức toán học, thống kê để xử lí số
liệu, đánh giá và trình bày các kết quả nghiên cứu.
- Phương pháp chuyên gia nhằm mục đích lấy ý kiến đánh giá và thẩm
định các biện pháp quản lí dạy học theo hướng phát triển NLNNNG.
8. Cấu trúc luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo luận văn
gồm 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lí luận của quản lí dạy học theo hướng phát triển năng
lực nghề nghiệp nhà giáo ở trường trung học phổ thông.


Chương 2: Thực trạng quản lí dạy học theo hướng phát triển năng lực
nghề nghiệp ở một số trường trung học phổ thông huyện Đông Anh thành phố
Hà Nội.
Chương 3: Các biện pháp quản lí dạy học theo hướng phát triển năng
lực nghề nghiệp nhà giáo trường trung học phổ thông ở huyện Đông Anh
thành phố Hà Nội.


Chương 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA QUẢN LÍ DẠY
HỌC
THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC NGHỀ NGHIỆP NHÀ
GIÁO Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề
1.1.1. Nghiên cứu về quản lí dạy học ở trường trung học phổ thông
Một số vấn đề lí luận chung về quản lí và QLGD đã được xem xét bởi
Harold Kootz, Cyri O’donnell, Heinz Weihrich (1994)[27], Paul Hersey,
Kenneth Blanchard (1995)[60], Nguyễn Thị Doan, Đỗ Minh Cương, Phương
Kì Sơn (1996)[18], Đặng Thành Hưng (2013)[44], (2010)[42][41], Trần Kiểm
(2006)[52], (1997)[51], Nguyễn Ngọc Quang (1989)[62], Nguyễn Quốc Chí,

dạy học ở trường trung học cơ sở (THCS).
- Ở các loại hình trường khác, ví dụ Nguyễn Thị Mai Anh (2016)[1]
bàn về QLDH theo tiếp cận phát triển năng lực người học ở trường tiểu học,
Ninh Văn Bình (2008)[6] đề xuất các biện phápquản lí hoạt động dạy học ở
trung tâm giáo dục thường xuyên, v.v…
Nghiên cứu QLDH như một quá trình được thực hiện trong các công
trình của Phạm Văn Hy (2008)[48], Trịnh Quang Thắng (2006)[66] nghiên
cứu QLDH ở THPT, Nguyễn Mai Hương (2011)[46] bàn về quản lí quá trình
dạy học theo học chế tín chỉ ở đại học, v.v…
1.1.2. Nghiên cứu về phát triển năng lực nghề nghiệp của nhà giáo trung
học phổ thông
Hiện nay có khá nhiều nghiên cứu bàn về dạy học, giáo dục, đào tạo
theo tiếp cận năng lực, qua đó cũng đề cập vấn đề phát triển năng lực. Một vài
số vấn đề lí luận cơ bản về năng lực và phát triển năng lực, năng lực nghề
nghiệp của nhà giáo đã được xem xét trong các công trình của Đặng Thành
Hưng (2016)[45] và các tác giả khác. Rất nhiều luận văn và bài báo về QLGD
tuy nhắc đến quản lí song tiếp cận năng lực lại là định hướng của dạy học hay


đào tạo chứ không phải của QLDH hay quản lí đào tạo. Ví dụ trong những đề
tài QLDH sau thì tiếp cận năng lực không phải của quản lí.
- Nguyễn Thị Mai Anh (2016)[1], Ngô Đức Lợi (2016)[55], Nguyễn
Xuân Toàn (2016)[71]nói về QLDH nhằm phát triển năng lực của HS tiểu
học và THCS.
- Bùi Xuân Chình (2014)[12], Tăng Dương Công (2015)[13]nghiên cứu
việc QLDH theo tiếp cận năng lực ở nghề và trường THCS.
- Nguyễn Hữu Độ (2015)[23], Phạm Quang Nhớ (2010)[58], Quảng
Thành Nghĩa (2010)[56] nghiên cứu các biện pháp phát triển nghề nghiệp nhà
giáo THPT dựa vào đội ngũ GV cốt cán và các phương tiện khác.
- Nguyễn Tấn Hiệp (2013)[29] bàn về quản lí hoạt động đánh giá GV

gộp lại như lâu nay vẫn lầm. Năng lực là thuộc tính mới ở cá nhân chứ không
đơn giản là sự gộp lại của tri thức, kĩ năng và thái độ. Phải qua trải nghiệm và
làm việc mới có năng lực.
Đặng Thành Hưng cũng giải thích rằng năng lực thực chất là tổ hợp
nhất quán những hành động tinh thần và thể chất của cá nhân được huy động
vào nhiệm vụ hay hoạt động nhất định. Những hành động tinh thần như trí
nhớ, tư duy, ý chí, tình cảm, tưởng tưởng, chú ý… phản ánh năng lực trí tuệ.
Những hành động thể chất mang trong chúng cả năng lực trí tuệ lẫn sức khỏe
cơ thể, phản ánh năng lực làm việc vật chất cảm tính.
Theo quan điểm trên, khái niệm năng lực nghề nghiệp được hiểu theo
nghĩa chung nhất, bao hàm cả năng lực sư phạm (nghiệp vụ sư phạm) lẫn
năng lực tương ứng với môn học hay lĩnh vực học tập mà nhà giáo phải dạy
(thường gọi là chuyên môn) và thêm những năng lực bổ trợ cho hoạt động
nghề nghiệp liên quan đến văn hóa nghề nghiệp, đạo đức nghề nghiệp. Ví dụ
năng lực nghề nghiệp của GV Toán bao gồm cả năng lực sư phạm để dạy
Toán lẫn năng lực liên quan đến Toán học, đạo đức và văn hóa nghề dạy


Toán. Vì thế có thể xác định khái niệm năng lực nghề nghiệp của nhà giáo
như sau:
Năng lực nghề nghiệp của nhà giáo là tổ hợp những thuộc tính sinh
học, tâm lí và xã hội của cá nhân cho phép nhà giáo thực hiện thành công các
nhiệm vụ dạy học và giáo dục, ứng xử đạo đức và giao tiếp văn hóa nghề
nghiệp trong phạm vi môn học và hoạt động giáo dục ngoài môn học mà mình
được trường giao cho[45]. Hạt nhân quan trọng nhất của năng lực nghề
nghiệp là những kĩ năng nghề nghiệp, đối với nghề nào cũng vậy. Năng lực
nghề nghiệp của nhà giáo có những đặc điểm cơ bản sau:
1. Năng lực nghề dạy học vừa là năng lực hoạt động trí óc vừa là năng
lực hoạt động thể chất
2. Năng lực nghề dạy học vừa có tính khoa học vừa có tính nghệ thuật

công bằng và tôn trọng nhân cách của học sinh; bảo vệ các quyền và lợi ích
chính đáng của học sinh; đoàn kết, giúp đỡ đồng nghiệp.
Học tập, rèn luyện để nâng cao sức khỏe, trình độ chính trị, chuyên
môn, nghiệp vụ, đổi mới phương pháp giảng dạy.
Thực hiện nghĩa vụ công dân, các qui định của pháp luật và của ngành,
các quyết định của Hiệu trưởng; nhận nhiệm vụ do hiệu trưởng phân công,
chịu sự kiểm tra, đánh giá của Hiệu trưởng và các cấp quản lí giáo dục.
Quyền của GV THPT
Được nhà trường tạo điều kiện để thực hiện nhiệm vụ giảng dạy và
giáo dục học sinh.
Được đào tạo nâng cao trình độ, bồi dưỡng chuyên môn, nghiệp vụ;
được hưởng nguyên lương, phụ cấp và các chế độ khác theo qui định khi được
cử đi học.
Được hưởng tiền lương, phụ cấp ưu đãi theo nghề, phụ cấp thâm niên
và các phụ cấp khác theo qui định của Chính phủ. Được hưởng mọi quyền lợi
về vật chất, tinh thần và được chăm sóc, bảo vệ sức khỏe theo chế độ, chính
sách qui định đối với nhà giáo.


Được bảo vệ nhân phẩm, danh dự.
Được thực hiện các quyền khác theo qui định của pháp luật.
1.2.1.3. Phát triển năng lực nghề nghiệp
Từ góc độ quản lí giáo dục, phát triển năng lực nghề nghiệp được hiểu
là hệ thống hỗ trợ nhà giáo nâng cao, mở rộng, cải thiện, cập nhật các thành tố
năng lực nghề nghiệp của cá nhân dưới những hình thức khác nhau như tự
học, trải nghiệm nghề nghiệp, học tập theo các lớp bồi dưỡng và đào tạo lại,
hợp tác chia sẻ kinh nghiệm trong hoạt động chuyên môn và trong các quan
hệ nghề nghiệp khác của mình. Nói nôm na thì phát triển năng lực nghề
nghiệp là sự tăng tiến tay nghề cả về số lượng lẫn chất lượng.
Phát triển năng lực nghề nghiệp là bộ phận chủ yếu của phát triển nghề