B GIO DC V O TO
HC VIN QUN Lí GIO DC

NGUYN HNG SN

Quản lý HOạT ĐộNG DạY HọC MÔN TOáN
THEO hớng phát triển năng lực học sinh
ở TrờNG TRUNG HọC PHổ THÔNG đoàn kết - hai bà
trng, thành phố hà nội
Chuyờn ngnh: QUN Lí GIO DC
Mó s: 60 14 01 01

LUN VN THC S QUN Lí GIO DC
Ngi hng dn khoa hc: PGS.TS. TIN S

H NI - 2016


i
LỜI CẢM ƠN
Lời đầu tiên tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến PGS.TS. Đỗ
Tiến Sĩ, người thầy đã đã tận tâm, nhiệt tình hướng dẫn, giúp đỡ, chỉ bảo ân
cần cho tác giả trong quá trình nghiên cứu, hoàn thành luận văn.
Với tình cảm chân thành tác giả xin được bày tỏ lòng biết ơn tới Hội
đồng Khoa học Học Viện Quản Lý Giáo Dục, phòng Đào tạo sau Đại học của
Học viện, các thầy cô giáo đã giúp đỡ tận tình trong công tác giảng dạy, tạo
mọi điều kiện thuận lợi cho tác giả trong suốt quá trình học tập, nghiên cứu và
hoàn thành luận văn.
Tác giả xin chân thành cảm ơn Ban giám hiệu, các thầy cô giáo, các
cán bộ, nhân viên và học sinh Trường trung học phổ thông Đoàn Kết - Hai Bà
Trưng, thành phố Hà Nội đã tích cực ủng hộ, cộng tác nhiệt tình giúp đỡ tác

NXB
QLGD
TCM
TTCM
TL
SP
THPT
PPDH
CMHS
TP

Cụm từ viết đầy đủ
Ban giám hiệu
Cán bộ quản lý
Cơ sở vật chất
Công nghệ thông tin
Đại số và giải tích
Giáo viên
Học sinh
Giáo dục
Giáo dục và đào tạo
Hoạt động dạy học
Kiểm tra, đánh giá
Kinh tế, xã hội
Nhà xuất bản
Quản lý giáo dục
Tổ chuyên môn
Tổ trưởng chuyên môn
Tỷ lệ
Số phiếu

lực học sinh.............................................................................................13
1.3. Nội dung dạy học môn Toán ở trường trung học phổ thông................14
1.3.1. Mục tiêu giáo dục trung học phổ thông.........................................14
1.3.2. Mục tiêu môn Toán ở trường trung học phổ thông.......................14


iv
1.3.3. Chương trình môn Toán ở trường trung học phổ thông................16
1.3.4. Đặc điểm của học sinh trung học phổ thông.................................17
1.4. Quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo hướng phát triển năng lực
học sinh.......................................................................................................21
1.5. Những yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động dạy học môn Toán
theo hướng phát triển năng lực của học sinh...............................................27
1.5.1. Yếu tố chủ quan.............................................................................27
1.5.2. Yếu tố khách quan.........................................................................29
Kết luận chương 1...........................................................................................32
CHƯƠNG 2. THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN
TOÁN THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH
Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG ĐOÀN KẾT – HAI BÀ TRƯNG,
THÀNH PHỐ HÀ NỘI...................................................................................33
2.1. Quá trình hình thành và phát triển Trường trung học phổ thông Đoàn
Kết - Hai Bà Trưng, thành phố Hà Nội..........................................................33
2.1.1. Khái quát về lịch sử hình thành và cơ sở vật chất của nhà trường 33
2.1.2. Cơ cấu tổ chức, bộ máy.................................................................35
2.2. Khái quát về hoạt động khảo sát thực trạng........................................38
2.2.1. Đối tượng khảo sát........................................................................38
2.2.2. Nội dung khảo sát..........................................................................38
2.2.3. Phương pháp khảo sát...................................................................39
2.3. Thực trạng hoạt động dạy học môn Toán theo hướng phát triển năng
lực học sinh ở trường trung học phổ thông Đoàn Kết - Hai Bà Trưng, thành

phát triển năng lực học sinh....................................................................67
2.5. Thực trạng những yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động dạy học
môn Toán theo hướng phát triển năng lực học sinh....................................69


vi
2.6. Đánh giá chung về quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo hướng
phát triển năng lực học sinh ở Trường trung học phổ thông Đoàn Kết - Hai
Bà Trưng, thành phố Hà Nội.......................................................................70
2.6.1. Thuận lợi.......................................................................................70
2.6.2. Khó khăn.......................................................................................71
2.6.3. Nguyên nhân.................................................................................73
Kết luận chương 2...........................................................................................75
CHƯƠNG 3. BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN
TOÁN THEO HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC HỌC SINH Ở
TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG ĐOÀN KẾT - HAI BÀ TRƯNG,
THÀNH PHỐ HÀ NỘI...................................................................................76
3.1. Những nguyên tắc đề xuất các biện pháp.............................................76
3.1.1. Nguyên tắc về mặt pháp lý............................................................76
3.1.2. Nguyên tắc đảm bảo tính hệ thống................................................76
3.1.3. Nguyên tắc đảm bảo tính kế thừa..................................................77
3.1.4. Nguyên tắc đảm bảo tính phát triển..............................................77
3.1.5. Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn, khả thi...................................77
3.2. Đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo
hướng phát triển năng lực học sinh ở Trường trung học phổ thông Đoàn Kết
- Hai Bà Trưng, thành phố Hà Nội..............................................................78
3.2.1. Nâng cao nhận thức cho giáo viên môn Toán theo hướng phát triển
năng lực học sinh.....................................................................................78
3.2.2. Tăng cường bồi dưỡng cho giáo viên môn Toán kỹ năng dạy học
theo hướng phát triển năng lực học sinh.................................................83

Bảng 2.6: Thực trạng sử dụng các phương pháp dạy học và hình thức tổ chức
dạy học môn Toán theo hướng phát triển năng lực học sinh...........................44
Bảng 2.7. Thực trạng sử dụng phương tiện dạy học môn Toán theo hướng
phát triển năng lực học sinh............................................................................46
Bảng 2.8. Ý kiến cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh về mục tiêu, động cơ
học tập môn Toán của học sinh theo hướng phát triển năng lực.....................48
Bảng 2.9. Ý kiến cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh về trang bị cho học
sinh các phương pháp học tập tích cực theo hướng phát triển năng lực.........50
Bảng 2.10. Thực trạng học sinh thực hiện các hoạt động học tập môn Toán
theo hướng phát triển năng lực........................................................................51
Bảng 2.11. Thực trạng kiểm tra, đánh giá kết quả học tập môn Toán của học
sinh theo hướng phát triển năng lực................................................................53
Bảng 2.12. Thực trạng xây dựng kế hoạch dạy học môn Toán theo hướng phát
triển năng lực học sinh....................................................................................55
Bảng 2.13. Thực trạng tổ chức thực hiện hoạt động dạy học môn Toán theo
hướng phát triển năng lực học sinh.................................................................58
Bảng 2.14. Thực trạng chỉ đạo hoạt động dạy học môn Toán theo hướng phát
triển năng lực học sinh....................................................................................60


ix
Bảng 2.15. Thực trạng kiểm tra, đánh giá hoạt động dạy học môn Toán theo
hướng phát triển năng lực học sinh.................................................................63
Bảng 2.16. Thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn Toán của giáo viên
theo hướng phát triển năng lực học sinh.........................................................65
Bảng 2.17. Thực trạng quản lý hoạt động học tập môn Toán của học sinh.....66
theo hướng phát triển năng lực........................................................................66
Bảng 2.18: Thực trạng quản lý cơ sở vật chất, phương tiện dạy học môn Toán
theo hướng phát triển năng lực học sinh.........................................................67
Bảng 2.19. Ý kiến cán bộ quản lý và giáo viên về những khó khăn trong

sáng tạo, kỹ năng thực hành của người học, chủ yếu vẫn là chữa và hướng dẫn
cho học sinh làm các bài tập theo dạng, theo chuyên đề nhằm mục đích trang
bị cho học sinh những kiến thức phục vụ cho việc kiểm tra, thi tốt nghiệp; còn


2
với học sinh thì chưa có sự sáng tạo trong học tập, lười suy nghĩ, không chủ
động tiếp nhận kiến thức, khi học thì máy móc làm theo, thậm trí còn học
thuộc lòng lời giải; đối với ban giám hiệu thì việc quản lý chủ yếu là dựa vào
kế hoạch, sự phân công của tổ, nhóm chuyên môn và kết quả kiểm tra thông
qua các bài kiểm tra cuối kỳ, cuối năm và tỷ lệ đỗ vào các trường đại học, cao
đẳng. Chưa thực sự chú ý đến việc phát triển năng lực cho từng đối tượng học
sinh.
Vì lý do trên, tác giả chọn vấn đề nghiên cứu: “Quản lý hoạt động dạy
học môn Toán theo hướng phát triển năng lực học sinh ở Trường trung
học phổ thông Đoàn Kết - Hai Bà Trưng, thành phố Hà Nội” nhằm góp
phần nâng cao chất lượng giáo dục và chất lượng dạy học môn Toán của nhà
trường, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện nay.
2. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu hoạt động dạy học môn Toán theo hướng phát
triển năng lực học sinh, đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn
Toán theo hướng này ở Trường trung học phổ thông Đoàn Kết - Hai Bà
Trưng, thành phố Hà Nội, nhằm góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn
Toán của nhà trường và đáp ứng yêu cầu đổi mới chương trình giáo dục trung
học phổ thông hiện nay.
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
4.1. Khách thể nghiên cứu
Hoạt động dạy học môn Toán theo hướng phát triển năng lực học sinh
trung học phổ thông.
4.2. Đối tượng nghiên cứu

Đảng, các chủ trương chính sách pháp luật của Nhà nước, của ngành giáo dục


4
có liên quan đến quản lý giáo dục, quản lý nhà trường, quản lý hoạt động dạy
học môn Toán theo hướng phát triển năng lực học sinh ở trường THPT.
7.2. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn
- Điều tra bằng phiếu hỏi:
Phương pháp này nhằm mục đích khảo sát các nhóm đối tượng là cán
bộ quản lý và giáo viên. Các tài liệu điều tra được sẽ là những thông tin quan
trọng cho quá trình nghiên cứu và đề xuất những giải pháp khoa học.
- Phương pháp quan sát sư phạm
Nhằm thu thập thông tin qua việc quan sát hoạt động dạy học và quản lý
hoạt động dạy học môn Toán theo hướng phát triển năng lực học sinh của cán
bộ quản lý, giáo viên ở Trường trung học phổ thông Đoàn Kết - Hai Bà Trưng,
thành phố Hà Nội. Xin ý kiến của một số nhà quản lý giáo dục có kinh
nghiệm, lãnh đạo và chuyên viên, nhằm hiểu rõ thực trạng và có một số đề
xuất biện pháp quản lý phù hợp.
- Phương pháp chuyên gia
Thông qua các bảng hỏi các ý kiến chuyên gia, các cán bộ quản lý giáo
dục có nhiều kinh nghiệm để khảo sát thực trạng quản lý hoạt động dạy học
môn Toán theo hướng phát triển năng lực học sinh ở Trường trung học phổ
thông Đoàn Kết - Hai Bà Trưng, thành phố Hà Nội.
- Phương pháp phân tích, tổng hợp
Phương pháp này được sử dụng với mục đích đánh giá những mặt tích
cực và hạn chế của quản lý HĐDH môn Toán theo hướng phát triển năng lực
học sinh ở Trường trung học phổ thông Đoàn Kết - Hai Bà Trưng, thành phố
Hà Nội, từ đó đề xuất các biện pháp quản lý khả thi, phù hợp.
7.3. Nhóm phương pháp hỗ trợ
Sử dụng thống kê toán học để xử lý các kết quả nghiên cứu, sử dụng

giản đến phức tạp, nhưng vẫn đòi hỏi người học phải tích cực suy nghĩ.
Nhà sư phạm vĩ đại J.A.Comenxki (1592-1670) đã đưa ra những yêu
cầu cải tổ nền Giáo dục theo hướng phát huy tính tích cực chủ động sáng tạo
của người học. Ông nói: “Tôi thường bồi dưỡng cho học sinh của tôi tinh thần
độc lập trong quan sát, trong đàm thoại và trong việc ứng dụng tri thức vào
thực tiễn”.
Ở Việt Nam, các vấn đề có liên quan đến phương pháp dạy học, đổi
mới phương pháp dạy học, quản lý hoạt động dạy học cũng rất được quan
tâm. Nhiều tác giả có các công trình nghiên cứu về vấn đề này như: Phạm
Minh Hạc, Nguyễn Kỳ, Trần Bá Hoành, Trần Kiều, Nguyễn Hữu Chí, Nguyễn
Quốc Chí, Đặng Quốc Bảo, Nguyễn Thị Mỹ Lộc [12]; Trần Ngọc Giao [20].


7
Trên các tạp chí cũng đã giới thiệu nhiều công trình nghiên cứu của các
tác giả đã tổng hợp và phân tích tính cần thiết của việc đánh giá hiệu trưởng
và chất lượng quản lý hoạt động dạy học của hiệu trưởng. Tác giả Đỗ Tiến Sĩ
với các nghiên cứu về năng lực nhà giáo, năng lực đổi mới phương pháp dạy
học ở trường phổ thông [40, 41, 42, 43] đã đề cập đến vấn đề quản lý đổi mới
phương pháp dạy họcH của giáo viên, năng lực tự học của học sinh.
Trong các công trình nghiên cứu khoa học, luận văn, luận án, nhiều tác
giả đã đầu tư nghiên cứu về các biện pháp quản lý nhà trường, biện pháp quản
lý hoạt động dạy học, biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo
hướng phát triển năng lực học sinh như:
- Nguyễn Thị Dung với đề tài “Quản lý hoạt động dạy học phát triển
năng lực của học sinh ở Trường trung học phổ thông B Phủ Lý - tỉnh Hà
Nam” (2014).
- Phạm Văn Long với đề tài “Quản lý hoạt động dạy học môn Toán ở
Trường trung học phổ thông Quốc Oai Thành phố Hà Nội” (2015).
- Đỗ Cao Thượng với đề tài “Quản lý hoạt động dạy học môn Toán đáp

khách thể quản lý) nhằm thực hiện được những mục tiêu dự kiến” [34, tr.28].
Theo Đặng Vũ Hoạt và Hà Thế Ngữ: “Quản lý là một quá trình định
hướng, quá trình có mục tiêu; quản lý là một hệ thống là quá trình tác động
đến hệ thống nhằm đạt được mục tiêu nhất định” [24, tr.28].
Theo Nguyễn Thị Mỹ Lộc và Nguyễn Quốc Chí: “Quản lý là quá trình
đạt đến mục tiêu của tổ chức bằng cách vận dụng các hoạt động (chức năng)
kế hoạch hóa, tổ chức, chỉ đạo (lãnh đạo) và kiểm tra”.[12, tr.11]
Như vậy, khái niệm quản lý được hiểu như sau:
Quản lý là sự tác động có chủ đích, phù hợp với quy luật khách quan
của chủ thể quản lý tới đối tượng quản lý thông qua kế hoạch hoá, tổ chức,
chỉ đạo, kiểm tra để nhằm đạt đến những mục tiêu nhất định.


9
1.2.2. Các chức năng cơ bản của quản lý
Bàn về hoạt động quản lý và người quản lý quản lý, chúng ta cần tìm
hiểu người quản lý phải làm gì, để trả lời được câu hỏi đó ta phải tìm hiểu các
chức năng quản lý. Qua nghiên cứu lý luận và thực tế công tác quản lý, có thể
tóm lược rằng: quản lý bao gồm bốn chức năng cơ bản: chức năng kế hoạch
hóa, chức năng tổ chức, chức năng lãnh đạo, chỉ đạo và chức năng kiểm tra
đánh giá.
Chức năng kế hoạch hóa: Theo Nguyễn Thị Tuyết Hạnh và Lê Thị Mai
Phương: “Kế hoạch trong giáo dục là một quá trình xác định các mục tiêu
phát triển giáo dục và quyết định những biện pháp tốt nhất để thực hiện các
mục tiêu đó” [25, tr.17]. Có ba nội dung chủ yếu của chức năng kế hoạch hóa:
(a) xác định hình thành mục tiêu, phương hướng đối với tổ chức; (b) xác định
đảm bảo có tính chắc chắn, có tính cam kết về các nguồn lực của tổ chức để
đạt được mục tiêu này; (c) quyết định xem những hoạt động nào là cần thiết
để đạt được các mục tiêu đó.
Chức năng tổ chức: Khi người quản lý đã lập xong kế hoạch, họ cần

Theo Roegiers cho rằng: “Năng lực là sự thích hợp các kỹ năng tác
động một cách tự nhiên lên các nội dung trong loại tính huống cho trước để
giải quyết những vấn đề do tình huống đặt ra” [36, tr.27].
Từ điển tiếng Việt giải thích: “Năng lực là khả năng, điều kiện chủ
quan hoặc tự nhiên sẵn có để thực hiện một hoạt động nào đó. Phẩm chất tâm
lí và sinh lí tạo cho con người khả năng hoàn thành một loại hoạt động nào đó
với chất lượng cao” [39, tr.23].


11
Theo tác giả Nguyễn Công Khanh: “Năng lực là khả năng làm chủ
những hệ thống kiến thức , kỹ năng, thái độ và vận hành (kết nối) chúng một
cách hợp lý vào thực hiện thành công nhiệm vụ hoặc giải quyết hiệu quả vấn
đề đặt ra trong cuộc sống. Năng lực là một cấu trúc động (trừu tượng), có tính
mở, đa thành tố, đa tầng bậc, hàm chứa trong nó không chỉ là kiến thức, kĩ
năng, ..mà cả niềm tin, giá trị, trách nhiệm xã hội” [28, tr.19].
Theo các nhà tâm lý học thì năng lực là “Thuộc tính tâm lý phức hợp,
là điểm hội tụ của nhiều yếu tố tri thức, kỹ năng, kỹ xảo, kinh nghiệm, sự sẵn
sàng hành động và trách nhiệm đạo đức” hay “Năng lực là một khả năng hành
động hiệu quả hoặc là sự phản ứng thích đáng trong các tình huống phức tạp
nào đó”. Năng lực nó là thuộc tính tâm lý ở khả năng con người về trí thức,
các kỹ năng hay kinh nghiệm, được kết hợp với thái độ, đạo đức để hành động
có hiệu quả trong tình huống, sự kiện cụ thể.
Có nhiều khái niệm về năng lực nhưng khái niệm của tổ chức OECD
đưa ra là toàn diện và khái quát nhất. Cụ thể, tổ chức này đã khẳng định
“Năng lực là khả năng cá nhân đáp ứng các yêu cầu phức hợp và thực hiện
thành công nhiệm vụ trong một bối cảnh cụ thể”.
Năng lực của học sinh cần đạt được trong giáo dục phổ thông bao gồm
các năng lực chung và năng lực chuyên biệt như sau:
Năng lực chung: Gồm năng lực tự học; năng lực giải quyết vấn đề;

hóa...); phát triển năng lực hoạt động ngôn ngữ (phát biểu, giải thích bằng lời;
biến đổi hình thức bài Toán…); phát triển năng lực tri giác thẩm mĩ (thấy
được vẻ đẹp nội tại của Toán học, nâng cao tình yêu với môn học).
1.2.5. Dạy học môn Toán theo phát triển năng lực của học sinh
Từ lý luận về năng lực của học sinh cần được trang bị trong nhà trường
trung học phổ thông, tác giả xin đưa ra quan điểm về dạy học môn Toán theo
hướng phát triển năng lực học sinh là quá trình giáo viên tổ chức, điều khiển,
phân loại học sinh theo trình độ, theo năng lực để hướng dẫn học sinh tiếp


13
nhận những tri thức toán học, những kỹ năng toán học phù hợp với năng lực
của từng học sinh, để sau khi học, mỗi học sinh vận dụng được những tri thức
toán học, những kỹ năng toán học đó vào giải quyết được những bài toán theo
yêu cầu đặt ra.
1.2.6. Quản lý hoạt động dạy học môn Toán theo hướng phát triển năng lực
học sinh
Hoạt động dạy học là hoạt động cơ bản nhất, chủ yếu nhất, đặc trưng
nhất trong trường trung học phổ thông. Quản lý hoạt động dạy học là quản lý
các thành tố của quá trình dạy học một cách khoa học, có kế hoạch, có tổ
chức, có điều khiển, điều chỉnh nhằm đạt đến mục tiêu đã đề ra.
Căn cứ vào các khái niệm đã nêu trên thì quản lý hoạt động dạy học
môn Toán theo hướng phát triển năng lực học sinh là quá trình tác động của
người cán bộ quản lý tới hoạt động dạy học môn Toán để hoạt động này
không chỉ là quá trình truyền thụ tri thức đơn thuần mà là quá trình tác
động để phân loại đối tượng học sinh theo năng lực toán học, nhằm bồi
dưỡng những tri thức toán học, những kỹ năng toán học phù hợp với n ăng
lực của từng học sinh, sao cho mỗi học sinh đều vận dụng hiệu quả nhất
những tri thức toán học, những kỹ năng toán học vào giải quyết được
những bài toán theo yêu cầu đặt ra.

phù hợp với sự chỉ đạo, định hướng này nhằm phát huy năng lực của học sinh.
1.3.2. Mục tiêu môn Toán ở trường trung học phổ thông
Mục tiêu của môn Toán ở trường trung học phổ thông là giúp cho học
sinh hình thành tính lôgíc trong thế giới khách quan, tính thực tiễn phổ dụng cao
và góp phần vào việc phát triển nhân cách, năng lực, phẩm chất, khả năng phân
tích, khả năng phán đoán, khả năng tổng hợp, tính trìu tưởng hóa, tính khái quát
hóa, v.v…, rèn luyện cho người học đức tính cẩn thận, chính xác, tính kỷ luật,
tính phê phán, tính sáng tạo, bồi dưỡng óc thẩm mỹ, v.v…


15
Với vai trò và vị trí quan trọng như vậy nên việc dạy và học môn Toán
trong trường trung học phổ thông cũng cần được đặt ra mục tiêu rõ ràng cho
nhà quản lý, giáo viên và học sinh, cụ thể:
Về kiến thức
- Đạt được một hệ thống kiến thức toán học phổ thông cơ bản như: các
khái niệm, các định luật, các nguyên lý, những ứng dụng phổ biến của toán
học trong đời sống và sản xuất.
- Có mối liên hệ giữa các kiến thức với nhau.
Về kỹ năng
- Biết vận dụng các kiến thức đã học vào giải quyết các bài toán cụ thể.
- Biết quan sát các quy luật, các hiện tượng; biết điều tra, sưu tầm, tra
cứu từ các nguồn tài liệu khác nhau để thu thập thông tin cần thiết phục vụ
cho việc học tập môn Toán.
- Biết phân tích, tổng hợp và xử lý các thông tin thu được để rút ra kết
luận, khẳng định bản chất hay các mối quan hệ của các con số.
- Rèn luyện cho học sinh những kỹ năng trên nhiều bình diện khác nhau
như: trong nội bộ toán học, áp dụng toán vào các môn khác và vào đời sống.
Về thái độ
- Có hứng thú học toán học, yêu thích tìm tòi khoa học; trân trọng đối