Tp chớ Khoa hc v Phỏt trin 2009: Tp 7, s 6: 697 - 702 TRNG I HC NễNG NGHIP H NI

697

XáC ĐịNH DUNG LƯợNG MẫU NGHIÊN CứU THíCH HợP CHO MộT Số CHỉ TIÊU
CủA CáC THí NGHIệM TRồNG ĐậU TƯƠNG
Determining the Suitable Sample Size for Measuring Some Characteristics
in Soybean Experiments
Phm Tin Dng
Khoa Nụng hc, Trng i hc Nụng nghip H Ni
a ch email tỏc gi liờn lc:
TểM TT
Nghiờn cu ny c thc hin trờn 6 thớ nghim c b trớ ti Gia Lõm, H Ni trong 2 nm
2006 v 2007. Gm cỏc thớ nghim so sỏnh dũng ging u tng, phun -NAA, Molipden, bún phõn
hu c vi sinh, bún phõn dinh dng qua lỏ. Cỏc dũng ging u tng c s dng trong nghiờn
cu l D140, DT84, DVN46. xỏc nh dung lng mu thớch hp da vo lý thuyt thng kờ, tớnh
toỏn trờn 30 cỏ th trong mi cụng thc v mi ln nhc li. Sau ú tớnh toỏn dung lng mu phự
hp cho mi ch tiờu. K
t qu nghiờn cu cho thy, ti mc ý ngha thụng thng 5% v sai s chp
nhn thng l 10% thỡ dung lng mu cn quan sỏt l 7, 28, 14, 3, 26 v 28 cõy cho cỏc ch tiờu
tng ng: chiu cao cõy, chiu cao phõn cnh, tng s cnh cp 1, tng s t thõn chớnh, tng s
qu, tng s qu chc trờn mi cõy.
T khoỏ: H s bin ng, mc ý ngha, sai s chp nhn.
SUMMARY
The article is written based on of six field soybean experiments conducted at Gialam, Hanoi in
two years of 2006 and 2007. Experiment types include of soybean variety comparison experiment and
experiments involving application of -NAA, molipdenum, microbial organic fertilizer, and foliar
fertilizers. The soybean varieties include D140, DT84 and DVN46. Based on significant levels (5%) and
admitted errors (10%), it was suggested sample size should be 7, 28, 14, 3, 26, and 28 plants for plant
height, branching height, total primary branches, total branching nodes per plant, total pods per plant,
and total filled pods per plant, respectively.

v xác định dung lợng mẫu cụ thể cho một
số chỉ tiêu của thí nghiệm trồng đậu tơng
để giúp các nh nghiên cứu có ti liệu tham
khảo lm căn cứ tiến hnh thí nghiệm đạt độ
chính xác cao hơn, tiết kiệm đợc thời gian,
tiền của v nhân lực.
2. ĐốI TƯợNG V PHƯƠNG PHáP
NGHIÊN CứU
Các thí nghiệm đợc tiến hnh trên cây
đậu tơng với dòng, giống khác nhau trong 2
năm 2006 v 2007. Tác giả đã nghiên cứu
trên 6 thí nghiệm khác nhau nh sau:
Thí nghiệm 1: So sánh một một số dòng
giống đậu tơng tại Gia Lâm, H Nội vụ
xuân năm 2006, có 8 dòng giống, 3 nhắc lại
bố trí kiểu RCB;
Thí nghiệm 2: ảnh hởng của nồng độ
v thời kỳ phun -NAA đến sinh trởng,
năng suất đậu tơng giống DT84 tại Gia
Lâm, H Nội vụ hè thu 2006, có 7 công thức
đợc thiết kế kiểu RCB với 3 lần nhắc lại;
Thí nghiệm 3: ảnh hởng của hm lợng
molipden v giai đoạn phun đến sinh trởng,
năng suất đậu tơng giống D140 với 8 công
thức, 3 nhắc lại đợc bố trí kiểu RCB, vụ thu
đông tại Gia Lâm, H Nội;
Thí nghiệm 4: Nghiên cứu ảnh hởng
của phân hữu cơ sinh học v các nguyên tố vi
lợng đến sinh trởng, năng suất đậu tơng
D140 vụ hè thu 2007 tại H Nội, 5 công



Trong đó:
t

l giá trị t lý thuyết của
bảng phân bố t với mức xác suất nhỏ

v độ
tự do bằng số mẫu trừ đi 1.
s
2
l phơng sai mẫu,

n
Xx
S
n
i
i

=

=
1
2
2
)(

X

khác nhau với độ tin cậy 95% v 99%, sai số
5% v 10%.
Phm Tin Dng
699

Bảng 1. Dung lợng mẫu cần thiết cho đo chiều cao cây đậu tơng
của các thí nghiệm với độ tin cậy v sai số chấp nhận khác nhau
Dung lng mu
tin cy 95% tin cy 99%
Sai s chp nhn Sai s chp nhn
Thớ nghim CV%
10% 5% 10% 5%
Thớ nghim 1 13,32 7 28 12 48
Thớ nghim 2 13,46 7 29 13 50
Thớ nghim 3 12,88 7 27 12 46
Thớ nghim 4 12,23 6 22 10 41
Thớ nghim 5 12,54 6 21 10 41
Thớ nghim 6 12,39 6 25 11 44
Trung bỡnh 12,80 7 25 11 45

Trong 6 thí nghiệm, biến động về chỉ
tiêu chiều cao cây tơng đối xấp xỉ nhau,
riêng thí nghiệm 1 v 2 có biến động chiều
cao cây có phần cao hơn một chút (Bảng 1).
Do biến động cao hơn nên dung lợng mẫu
cần có đợc tính ra cao hơn 1 cây so với của
các thí nghiệm còn lại. Nhng tính trung
bình cho tất cả các thí nghiệm, dung lợng
đo chiều cao cây với 7 cây trên ô cho kết quả
v độ chính xác phù hợp tại mức 10% v độ

Xỏc nh dung lng mu nghiờn cu thớch hp cho mt s ch tiờu ca cỏc thớ nghim...
700

Tơng tự cách quan sát v tính toán, kết
quả phân tích cho các chỉ tiêu sinh trởng
khác (tổng số cnh cấp 1, tổng số lá trên cây,
v tổng số đốt) đợc ghi trên bảng 3.
Trong 3 chỉ tiêu, tổng số cnh cấp 1 có
biến động lớn nhất sau đó đến tổng số lá v
cuối cùng l tổng số đốt có biến động nhỏ
nhất (Bảng 3). Do vậy khi đếm tổng số đốt
chỉ cần quan sát 3 cây l đủ với độ tin cậy
95% v sai số chấp nhận 10%, đếm tổng số lá
cần đếm 14 cây còn tổng số cnh cấp 1 phải
đếm trên 39 cây với cùng độ tin cậy v sai số
chấp nhận.
Biến động hai chỉ tiêu tổng số quả v
tổng quả chắc trên cây cũng thể hiện tơng
tự biến động của chỉ tiêu chiều cao phân
cnh (Bảng 4).
Do vậy, dung lợng mẫu cần thiết quan
sát khi tính ra cũng tơng đơng đó l 26 v
28 cây tơng ứng cho tổng số quả v tổng số
quả chắc với độ tin cậy 95% v sai số chấp
nhận 10%.
Bảng 3. Dung lợng mẫu cần thiết cho quan sát một số chỉ tiêu của đậu tơng
trong các thí nghiệm với độ tin cậy v sai số chấp nhận khác nhau
Dung lng mu
tin cy 95% tin cy 99%
Sai s chp nhn Sai s chp nhn

Sai s chp nhn Sai s chp nhn
Thớ nghim CV%
10% 5% 10% 5%
Tng s qu trờn cõy
Thớ nghim 1 25,17 25 99 43 170
Thớ nghim 2 26,41 27 108 47 186
Thớ nghim 3 26.03 26 105 45 181
Thớ nghim 4 24,46 25 101 46 184
Thớ nghim 5 24,77 26 104 47 189
Thớ nghim 6 25,80 28 112 51 203
Trung bỡnh 25,44 26 105 46 186
Tng s qu chc
Thớ nghim 1 25,05 25 100 43 171
Thớ nghim 2 27,41 29 117 50 201
Thớ nghim 3 26,76 28 111 48 191
Thớ nghim 4 24,65 26 103 47 186
Thớ nghim 5 26,00 29 114 52 207
Thớ nghim 6 25,90 28 113 51 204
Trung bỡnh 25.96 28 110 48 193

Bảng 5. Dung lợng mẫu cần theo dõi cho các thí nghiệm trồng đậu tơng
tại các độ tin v sai số chấp nhận khác nhau (trung bình v khoảng biến động)
*

tin 95% tin 99%
Ch tiờu nghiờn cu
Sai s 10% Sai s 5% Sai s 10% Sai s 5%
Chiu cao cõy
7
(6 7)

(18 26)
94
(76 103)
Tng s t trờn cõy
3
(2 3)
10
(8 14)
4
(3 6)
18
(13 23)
Tng s qu trờn cõy
26
(25 28)
105
(99 112)
46
(43 51)
186
(170 203)
Tng s qu chc trờn cõy
28
(25 29)
110
(100 117)
48
(43 52)
193
(171 207)