CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
CỦA VIỆC SỬ DỤNG PHƯƠNG
PHÁP THẢO LUẬN NHÓM TRONG
DẠY HỌC PHẦN CÔNG DÂN VỚI
ĐẠO ĐỨC MÔN GIÁO DỤC CÔNG
DÂN LỚP 10, Ở TRƯỜNG TRUNG
HỌC PHỔ THÔNG NGUYỄN HUỆ,
TỈNH PHÚ YÊN


Lý luận về phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học
Khái niệm nhóm và phương pháp thảo luận nhóm trong
dạy học
Nhóm:
Khái niệm: Nhóm không đơn giản chỉ là là một tập hợp
nhiều người. Thực chất, nhóm là một tập thể gồm những cá nhân
có chung hoạt động để đạt mục đích chung. Các thành viên trong
nhóm có các kỹ năng bổ sung cho nhau, tác động lẫn nhau và
cùng cam kết chịu trách nhiệm thực hiện mục tiêu chung.
Đặc trưng của nhóm gồm:
+ Số thành viên trong nhóm: Từ 2 người trở lên
+ Thực hiện nhiệm vụ hay kế hoạch của chung, hướng tới
mục tiêu chung.
+ Sự tương tác giữa các thành viên trong nhóm nhằm thực
hiện nhiệm vụ chung.
Vai trò và hiệu quả của làm việc theo nhóm:
Hoạt động nhóm mang lại những kết quả tốt mà từng cá
nhân không thể làm được hay làm được mà kết quả không cao,


giúp tối ưu hoá hiệu suất làm việc và hoàn thành mục tiêu nhanh

“Phương pháp dạy học là những cách thức hoạt động tương
tác được điều chỉnh của giáo viên và học sinh hướng vào việc giải
quyết các nhiệm vụ giáo dưỡng, giáo dục và phát triển trong quá
trình dạy học”. [01]
“Phương pháp dạy học là con đường chính yếu, cách thức
làm việc phối hợp, thống nhất của thầy và trò; trong đó thầy
truyền đạt nội dung trí dục để trên cơ sở đó và thông qua đó chỉ
đạo sự học tập của trò; còn trò lĩnh hội và tự chỉ đạo sự học tập
của bản thân để cuối cùng đạt tới mục đích dạy học”. [30]


“Phương pháp dạy học được hiểu là tổng hợp các cách thức
hoạt động, phối hợp thống nhất của của người dạy và người học
trong quá trình dạy học, nhằm thực hiện tối ưu mục tiêu và nhiệm
vụ dạy học”. [21]
“Phương pháp dạy học tích cực là một thuật ngữ rút gọn,
được dùng để chỉ những phương pháp giáo dục dạy học theo
hướng phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học”.
[17,8]
Như vậy, PPDH tích cực là cách dạy hướng tới việc tích cực
hoá hoạt động nhận thức của người học (tức là học tập chủ động,
chống lại thói quen học tập thụ động) chứ không phải tập trung
vào phát huy tính tích cực của người dạy, cho dù để dạy học theo
phương pháp này thì người giáo viên phải nỗ lực và cố gắng hơn
nhiều.
Đặc trưng của các phương pháp dạy học tích cực bao gồm:
+ Dạy và học thông qua việc tổ chức các hoạt động của
người học
+ Dạy và học chú trọng rèn luyện phương pháp tự học:
+ Tăng cường học tập cá thể, phối hợp với học tập hợp tác

mặt đối mặt giữa các thành viên, có sự phụ thuộc lẫn nhau một
cách tích cực và trách nhiệm giải thích vấn đề thuộc về từng cá
nhân trong nhóm, hình thành kỹ năng hợp tác nhóm và kỹ năng
xử lý tình huống trong nhóm”. [15,163]
Như vậy, thảo luận nhóm là một phương pháp dạy học, trong
đó lớp học được chia thành các nhóm nhỏ để học sinh trong nhóm
tích cực, chủ động nghiên cứu, thảo luận các nhiệm vụ học tập để
đạt được mục tiêu học tập dưới sự hướng dẫn điều khiển của giáo
viên.
Ưu điểm và hạn chế của phương pháp thảo luận nhóm
Phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học có thể phát huy
được tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học. Phương
pháp này hiện nay đang được sử dụng khá phổ biến và rộng rãi ở
các trường THPT trong dạy học môn GDCD lớp 10. Tuy nhiên, do
kiến thức của bộ môn mang tính khái quát hóa, trừu tượng hóa
cao, nên người giáo viên dạy học môn GDCD lớp 10 khi sử dụng


nó có thể chưa thực sự khai thác hết những ưu điểm nổi trội của
PPDH này nên chưa thể mang lại kết quả như mong muốn.
Để sử dụng và phát huy tối đa tính ưu trội của PPTLN trong
dạy học môn GDCD, cần nhận thức rõ những ưu điểm, hạn chế
của PPTLN trong dạy học với tư cách là một PPDH tích cực.
*Những ưu điểm:
Một là, với tư cách là một PPDH tích cực, PPTLN được thực
hiện hiệu quả sẽ phát huy được tính tích cực học tập của học sinh
từ đó hình thành cho học sinh các kỹ năng như:
+ Kỹ năng làm việc độc lập của học sinh
+ Kỹ năng hợp tác, làm việc nhóm
+ Kỹ năng tự đánh giá của học sinh

Một là, cá nhân trong nhóm và các nhóm dễ bị chệch hướng
với chủ đề mà giáo viên đưa ra. Với các chủ đề thảo luận có nội
dung phong phú, hấp hẫn… thì ý kiến phát biểu của học sinh dễ bị
tản mạn, thiếu tập trung do mải theo đuổi ý tưởng riêng.
Hai là, PPTLN tốn nhiều thời gian chuẩn bị và thực hiện. Để
tổ chức giờ học sử dụng PPTLN có hiệu quả thì cả giáo viên và
học sinh đều phải chuẩn bị, đầu tư nhiều về thời gian và công sức.
Đặc biệt với những lớp quá đông học sinh thì sẽ gặp nhiều khó
khăn trong công tác tổ chức.
Ba là, hiệu quả học tập của cả nhóm phụ thuộc tinh thần
tham gia thảo luận của các thành viên trong nhóm.
Bốn là, PPTLN dễ tạo hứng thú cho học sinh nhưng cũng dễ
tạo ra trạng thái chán nản, mệt mỏi.
Từ những ưu điểm và hạn chế trên, có thể thấy rằng, thảo
luận nhóm là một trong những PPDH có thể sử dụng và phát huy
được tính tích cực, chủ động của người học trong quá trình giảng
dạy, học tập môn GDCD lớp 10, có thể tạo ra môi trường học tập
thuận lợi mà ở đó trí tuệ tập thể đã được phát huy cũng như vai trò
hoạt động xã hội của cá nhân được trải nghiệm. Nếu giáo viên là
người có tâm huyết, có quy trình và có biện pháp tổ chức thảo
luận hữu hiệu thì những khó khăn, hạn chế trên hoàn toàn có khả


năng khắc phục được. Từ đó, những kiến thức có tính lý luận cao,
đòi hỏi hiểu sâu sắc được học sinh dễ dàng tiếp thu, từ đó có khả
năng vận dụng thành thạo trong hoạt động thực tế của học sinh.
Hình thức và điều kiện thảo luận nhóm trong dạy học
Các hình thức thảo luận nhóm:
“Dạy học là một quá trình bao gồm nhiều hình thức tổ chức
dạy học khác nhau. Thảo luận nhóm là một trong những hình thức

thức có đặc điểm và ưu thế riêng. Người giáo viên có thể lựa chọn
một hình thức phù hợp hoặc kết hợp nhiều hình thức với nhau một
cách linh hoạt tuỳ thuộc vào tính chất, nội dung của bài học cũng
như các điều kiện dạy học khác nhau.
Điều kiện để thực hiện PPTLN


+ Chia nội dung bài dạy thành những vấn đề nhỏ. Mỗi vấn
đề nhỏ được coi là một chủ đề thảo luận.
+ Chia lớp học thành nhiều nhóm nhỏ, cách chia nhóm tuỳ
thuộc vào nội dung và tính chất của vấn đề thảo luận, cũng như
các điều kiện phục vụ khác (bàn, ghế, phòng học, tài liệu, phương
tiện học tập …). Phương châm là sử dụng linh hoạt nhiều hình
thức nhóm phù hợp với các nhiệm vụ dạy học, đảm bảo cho các
nhóm biết trước mục đích, nội dung thảo luận và được chuẩn bị
đầy đủ các điều kiện cần thiết phục vụ cho quá trình thảo luận.
+ Mỗi nhóm cử ra một nhóm trưởng điều khiển và duy trì
hoạt động của nhóm và một thư ký ghi đầy đủ các phát biểu trong
thảo luận.
+ Có thể giao nhiệm vụ cho từng cá nhân làm việc độc lập
trong nhóm, sau đó cả nhóm đánh giá và bổ sung . Cũng có thể
giao nhiệm vụ cho cả nhóm. Tuy nhiên cần nhớ: Tại một thời
điểm, mỗi nhóm (cá nhân) chỉ được giao thảo luận một chủ đề
(một nhiệm vụ), không giao cùng một lúc nhiều chủ đề.
+ Tại một thời điểm có thể giao cho nhiều nhóm cùng thảo
luận một chủ đề. Kết thúc chủ đề này lại thảo luận tiếp chủ đề
khác (phát triển bài học theo chiều dọc), cũng có thể giao mỗi
nhóm thảo luận một chủ đề. Sự liên kết các nhóm này sẽ tạo ra sự



Nội dung chương trình môn GDCD lớp 10 được chia thành
hai phần như sau:
Phần thứ nhất: “Công dân với việc hình thành thế giới quan,
phương pháp luận khoa học”.
Phần thứ hai: “Công dân với đạo đức”.
Ở phần thứ hai, nội dung chương trình được chia thành 7 bài
với thời lượng phân phối như sau:
ST
T

BÀI TÊN BÀI

THỜI
LƯỢN
G


(Tiết)
01

10

Quan niệm về đạo đức

01

02

11


nhân loại
Tự hoàn thiện bản thân

02
02
02

01
01

Nội dung “Công dân với đạo đức” có ý nghĩa quan trọng
trong việc trang bị cho học sinh những kiến thức về các phạm trù
cơ bản của đạo đức, có sự hiểu biết sâu sắc và chính xác hơn về
giá trị đạo đức trong xã hội. Từ đó có hành vi, thái độ phù hợp với
những chuẩn mực đạo đức của xã hội hiện đại. Ngoài ra, phần
“Công dân với đạo đức” còn giúp hình thành kiến thức, kỹ năng,
thái độ cho học sinh như:


-Về kiến thức: Giúp học sinh hiểu được các giá trị, chuẩn
mực đạo đức cơ bản như lương tâm, tình yêu, nghĩa vụ… để chủ
động giải quyết tốt, hợp lý các quan hệ với gia đình và xã hội.
Giúp học sinh hiểu được sự cần thiết và có phương pháp rèn
luyện để đạt được những phẩm chất, năng lực chủ yếu của con
người Việt Nam trong giai đoạn hiện nay. Từ đó, xác định được
trách nhiệm của bản thân để dễ dàng hòa nhập với cộng đồng sau
khi ra trường.
Về kỹ năng: Học sinh biết vận dụng những nội dung kiến
thức đã học để giải quyết những khó khăn, vướng mắc của bản
thân và gia đình, có sự lựa chọn hành vi ứng xử phù hợp trong các



Giao nhiệm vụ cho từng nhóm và giới hạn thời gian thảo
luận.
Giám sát hoạt động thảo luận của các nhóm.
Vì vậy, buổi thảo luận nhóm có thành công hay không phụ
thuộc khá nhiều vào vai trò của người giáo viên giảng dạy bộ môn
GDCD và việc giáo viên sử dụng thành thạo hay không PP dạy
học này.
Học sinh:
Học sinh là nhân tố quan trọng quyết định kết quả của buổi
thảo luận nhóm. Mỗi học sinh có những lượng tri thức, những cái
tôi cá nhân khác nhau, nhưng khi làm việc theo nhóm, cần có sự
tương tác, chia sẻ thông tin, tinh thần đồng đội, tin tưởng, tôn
trọng lẫn nhau để cùng nhau làm việc và đạt được mục tiêu chung.
Vì vậy, mỗi cá nhân học sinh trong nhóm có một vai trò riêng góp
phần giúp nhóm hoạt động hiệu quả và đạt được mục tiêu của bài
học.
Mục tiêu, nội dung bài học:
Tùy từng nội dung bài học mà giáo viên sẽ xác định sử dụng
phương pháp dạy học cho phù hợp.


Với phần “Công dân với đạo đức” trong môn GDCD lớp 10,
nội dung các bài học đều có thể sử dụng PPTLN, bởi vì, tuy rằng
kiến thức khá trừu tượng nhưng lại gần gũi với đời sống con
người Việt Nam, đều là những chuẩn mực đạo đức cơ bản mà học
sinh được tiếp cận, được giáo dục một cách tự nhiên nhất, dung dị
nhất trong môi trường gia đình, xã hội từ tấm bé.
Cơ sở vật chất: PPTLN cũng yêu cầu phải có một số điều

thực tiễn đời sống xã hội của học sinh.
Đối với học sinh:
Môn GDCD, phần “Công dân với đạo đức” có lượng kiến
thức khá trừu tượng, nhưng thông qua thảo luận nhóm giúp học
sinh hiểu và nắm chắc nội dung cơ bản của bài học, khắc sâu
những kiến thức cơ bản về thế giới quan, các giá trị đạo đức, tình


yêu, gia đình, cộng đồng, trách nhiệm xây dựng và bảo vệ Tổ
quốc… trong thời đại mới.
Thảo luận nhóm giúp học sinh biết vận dụng những kiến
thức cơ bản của bài học vào trong thực tiễn cuộc sống.
PPTLN cũng giúp học sinh hình thành kỹ năng giao tiếp, khả
năng tư duy độc lập, mở rộng và nâng cao kiến thức, tính tích cực,
chủ động sáng tạo, tự giải quyết tình huống đạo đức có thể xảy ra
trong đời sống thường nhật.
Khi học tập bằng PPTLN, học sinh sẽ có khả năng hợp tác,
tinh thần phối hợp trong học tập cũng như trong đời sống hàng
ngày, là cầu nối gắn với thực tiễn. Đặc biệt với phần "Công dân
với đạo đức" – PPTLN giúp hình thành nhu cầu vận dụng những
tri thức đã học vào quá trình học tập, rèn luyện đạo đức cho học
sinh, hình thành hành vi đạo đức theo đúng chuẩn mực đạo đức,
giúp học sinh chủ động nuôi dưỡng hứng thú môn học.
CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA VIỆC SỬ DỤNG PHƯƠNG
PHÁP THẢO LUẬN NHÓM TRONG DẠY HỌC PHẦN
“CÔNG DÂN VỚI ĐẠO ĐỨC” MÔN GIÁO DỤC CÔNG
DÂN LỚP 10 CHO HỌC SINH TRƯỜNG TRUNG HỌC
PHỔ THÔNG NGUYỄN HUỆ, TỈNH PHÚ YÊN



Về đội ngũ giáo viên giảng dạy môn GDCD
Số lượng giáo viên: 05 giáo viên (3 nữ 2 nam)
Trình độ đào tạo: cả 05 giáo viên đều tốt nghiệp ĐHSP chính
quy (01 thạc sĩ), 03 giáo viên có chuyên ngành Giáo dục chính trị,
02 giáo viên dạy kiêm nhiệm.
- Thâm niên giảng dạy:

Trên 10 năm: 02 giáo viên

Trên 16 năm: 02 giáo viên
Thầy tổ trưởng có thâm niên trên 18 năm
Danh hiệu: 2 giáo viên dạy giỏi cấp Tỉnh.
Nguyễn Huệ là ngôi trường giàu truyền thống với số tuổi hơn
quá nửa đời người. Nhà trường được xây dựng, xác định là 1 trong
3 trường THPT trọng điểm của tỉnh. Cơ sở vật chất đầy đủ hoàn


thiện hiện đại, nhà trường là nơi hội tụ, dừng chân của các thầy cô
giáo dạy giỏi, yêu nghề. Học sinh trường Nguyễn Huệ có sự sàng
lọc, đạt điểm cao vượt trội trong thi tuyển đầu vào.
Khảo sát thực trạng việc sử dụng phương pháp thảo luận
nhóm trong dạy học phần "Công dân với đạo đức" môn Giáo
dục công dân lớp 10 cho học sinh trường trung học phổ thông
Nguyễn Huệ, tỉnh Phú Yên.
Tiến hành nghiên cứu thực trạng, nhằm tìm hiểu việc sử
dụng PPTLN trong dạy học phần "Công dân với đạo đức" môn
GDCD lớp 10 cho học sinh trường THPT Nguyễn Huệ, tỉnh Phú
Yên.
Nội dung khảo sát:
+ Tìm hiểu nhận thức của giáo viên và học sinh về đặc trưng