CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỂN
CỦA VIỆC SỬ DỤNG PHƯƠNG
PHÁP THẢO LUẬN NHÓM
TRONG DẠY HỌC MÔN GIÁO
DỤC CÔNG DÂN PHẦN CÔNG
DÂN VỚI ĐẠO ĐỨC Ở CÁC
TRUNG TÂM GIÁO DỤC
THƯỜNG XUYÊN CẤP HUYỆN

1


Cơ sở lý luận của việc sử dụng phương pháp thảo
luận nhóm trong dạy học môn gdcd phần “công dân với
đạo đức” ở các trung tâm giáo dục thường xuyên cấp
huyện
Thảo luận nhóm
-Khái niệm nhóm
Nhóm (group) là tập hợp những cá thể lại với nhau theo
những nguyên tắc nhất định.
“Nhóm là một hiện tượng xã hội, một sự tập hợp của hai
hay trên hai người có sự tác động lẫn nhau.
Nhóm là một tập thể nhỏ được hình thành để thực hiện
một nhiệm vụ nhất định trong một thời gian xác định”[12].
Như vậy, khái niệm nhóm được hiểu dưới nhiều cách
khác nhau, song về cơ bản, “Nhóm là sự hợp tác giữa các cá
nhân với nhau trong công việc, giữ họ có sự tương tác và ảnh
hưởng lẫn nhau trong quá trình thực hiện hoạt động chung của
nhóm”[12,58]
Các hình thức chia nhóm
2

bài học, loại bài học, không gian và vị trí…..
Trong quá trình dạy học môn GDCD bằng phương pháp
TLN, theo chúng tôi hình thức chia nhóm phổ biến nhất vẫn
là cách chia nhóm ngẫu nhiên. Nhưng để chia nhóm ngẫu
nhiên hạn chế những nhược điểm của nó thì người giáo viên
cần phải chú ý đến hai vấn đề:
+ Một là, nhiệm vụ được giao cho mỗi nhóm phải có cả
các yêu cầu khó, rễ khác nhau.
+ Hai là, phải điều hành sao cho mọi thành viên của
nhóm đều phải tích cực hoạt động.
“Theo tác giả Nguyễn Đình Chỉnh trong cuốn Tâm lý
học quản lý (Nxb Giáo dục, 1998) quan niệm: “Nhóm không
đơn giản chỉ là một tập hợp nhiều người làm việc cùng nhau
4


hoặc làm việc dưới sự chỉ đạo của một nhà quản lý. Nhóm là
một tập hợp những cá nhân có các kỹ năng bổ sung cho nhau
và cùng cam kết chịu trách nhiệm thực hiện một mục tiêu
chung. Các thành viên trong nhóm tương tác với nhau và với
trưởng nhóm để đạt được mục tiêu chung. Các thành viên
trong nhóm phụ thuộc vào thông tin của nhau để thực hiện
phần việc của mình” [8; 52].
Tập hợp các cá nhân học sinh riêng lẻ sẽ trở thành một
nhóm khi và chỉ khi hội tụ đầy đủ các nhân tố sau
Sự tương tác: là sự tác động qua lại trực tiếp giữa các cá
nhân học sinh trong cùng một không gian và thời gian nhằm
thực hiện các nhiệm vụ chung. Phương tiện để thực hiện các
tương tác có thể là phương tiện lời nói hoặc không phải lời
nói. Nội dung của tương tác là nhiệm vụ học tập. Vì vậy, sự



hình thức dạy học phát huy tính sáng tạo, rèn luyện phương
pháp tự học, tự nghiên cứu của học sinh. Thông qua phương
pháp dạy học thảo luận nhóm sẽ phát huy được tính tích cực,
sáng tạo làm cho học sinh thật sự là chủ thể, là trung tâm của
quá trình dạy học.Phương pháp thảo luận nhóm có chức năng
nhận thức hết sức quan trọng trong dạy học, phát huy tác dụng
của phương pháp thảo luận nhóm cần phải có hình thức chia
nhóm để tiến hành cho phù hợp. Có nhiều hình thức thảo luận
nhóm, hiệu quả của chúng tùy thuộc vào ý đồ và tính chất sử
dụng của người dạy”[11].
- Các hình thức thảo luận nhóm
Nói đến hình thức thảo luận nhóm thì Có rất nhiều hình
thức, nhưng tôi chỉ phân tích, liệt kê một số hình thức thảo
luận nhóm phổ biến hiện nay:
Nhóm nhỏ thông thường: Là hinh thức thảo luận một
vấn đề cụ thể được GV chia lớp học thành các nhóm nhỏ (3
đến 5 người).
Nhóm rì rầm: là hình thức chia lớp học thành các nhóm
“cực nhỏ”, khoảng 2 - 3 người . GV cần cung cấp, các gợi ý,
các dữ liệu cần thiết để HS có thể hoàn thành và nêu rõ yêu
7


cầu đối với câu trả lời để các thành viên tập trung vào giải
quyết. Để khắc phục “người ngoài cuộc” Việc chia lớp thành
những nhóm nhỏ hoặc nhóm “rì rầm” là biện pháp hiệu quả
nhất.
Nhóm kim tự tháp: Nhóm kim tự tháp là hình thức mở

với nhau.
Thông qua các hình thức thảo luận nhóm, kiến thức mà
học sinh thu được của môn học sẽ được củng cố, hiểu sâu, mở
rộng, biết phân tích, biết phê phán, lập luận dẫn chứng để bảo
vệ ý kiến của mình trước tập thể tránh thụ động.
Tóm lại, Mỗi hình thức có những khả năng nhất định của
mình và ưu điểm nổi trội. Tùy thuộc vào nội dung, nội dung
của bài học cũng như khả năng truyền tải thông tin và chia
9


nhóm mà quan trọng nhất của là người GV nên lựa cho mình
một hình thức thảo luận theo nhóm phù hợp .
Phương pháp thảo luận nhóm
Phương pháp và phương pháp thảo luận nhóm
Khái niệm phương pháp
Thuật ngữ “phương pháp” xuất phát từ tiếng Hy Lạp cổ
“methodes” có nghĩa là con đường, cách thức để đạt tới mục
đích nhất định. Phương pháp là hình thức tự vận động bên
trong của nội dung, nó gắn liền với hoạt động của con người,
giúp con người hoàn thành được những nhiệm vụ phù hợp với
mục đích đề ra. Do vậy, phương pháp bao giờ cũng có tính
mục đích, tính cấu trúc và luôn gắn với nội dung.
Phương pháp không phải là những nguyên tắc có sẵn,
bất biến mà bao giờ cũng phụ thuộc vào đối tượng và nhiệm
vụ đặt ra. Chủ thể phải xuất phát từ đặc điểm của đối tượng để
lựa chọn phương pháp cho phù hợp. Tức là phải nắm được
tính chất, chỉ tiêu, số lượng, chất lượng… từ đó nhận thức rõ
quy luật của đối tượng để sử dụng phương tiện, công cụ và
biện pháp thích hợp theo một trình tự nhất định. Điều này nói

thực hiện mục đích nhất định” [15; 29].
Tuy được đề cập dưới nhiều góc độ khác nhau, nhưng nhìn
chung khi nói tới phương pháp các nhà khoa học đều cho rằng
phương pháp: là cách thức, con đường, là phương tiện chủ thể tác
động vào đối tượng nhằm đạt được mục đích đề ra.
*Khái niệm phương pháp thảo luận nhóm
“Trong cuốn “Học và dạy cách học” do GS. Nguyễn
Cảnh Toàn chủ biên, các tác giả quan niệm thảo luận là
phương pháp dạy học theo nhóm nhỏ. Mặc dù không cắt
nghĩa một cách cụ thể nhưng các tác giả cho rằng dạy học
thảo luận nhóm là một phương pháp nhưng đồng thời là một
hình thức dạy học được mong đợi nhất trong các nhà trường
hiện nay, “là phương pháp mà chuyển một số việc kiểm tra
sang cho SV đảm nhiệm” [25; 23].
Trong cuốn “Giáo dục Đại học- phương pháp dạy và
học”, tác giả Lê Đức Ngọc cho rằng: “thảo luận nhóm là một
12


sự trao đổi ý tưởng, quan điểm, nhận thức giữa các học viên,
để làm rõ và làm giàu sự hiểu biết các nội dung phù hợp với
hoạt động đào tạo” [18; 43].
Theo tác giả Phan Trọng Ngọ: “Thảo luận nhóm là
phương pháp trong đó nhóm lớn (lớp học) được chia thành
những nhóm nhỏ để tất cả các thành viên trong lớp đều được
làm việc và thảo luận về một chủ đề cụ thể và đưa ra ý kiến
chung của nhóm mình về vấn đề đó” [17; 223].
Ưu điểm và hạn chế của phương pháp thảo luận nhóm
*Ưu điểm
+ Phương pháp thảo luận nhóm Giúp cho các thành viên

14


Hạn chế
+ Về phía giáo viên: Khi vận dụng phương pháp thảo
luận nhóm, giáo viên còn hạn chế ở một số thao tác sau:
Một là, thao tác lựa chọn vấn đề thảo luận: Việc lựa
chọn vấn đề thảo luận chưa hấp dẫn nên chưa bộc lộc tính tích
cực của học sinh. Một số vấn đề thảo luận quá dễ hoặc quá
khó so với sự hiểu biết của học sinh.
Hai là, thao tác chia nhóm: Giáo viên chưa xác định
được số lượng học sinh trong một nhóm vì chưa xát định số
lượng nhóm trong một lớp. Từ đó, chia nhóm không đồng đều
có trường hợp chia nhóm nhiểu học sinh hoặc quá ít học sinh,
không phù hợp với vấn đề đưa ra thảo luận và đặc điểm của
lớp học.
Ba là, thao tác chọn nhóm trưởng: Thông thường nhóm
trưởng do giáo viên lựa chọn một học sinh có thành tích học
tập khá giỏi phụ trách mà không do nhóm tự bầu hoặc luân
chuyển giữa các thành viên trong nhóm mà do. Chính vì lẽ đó
làm cho các học sinh khác trong nhóm không có cơ hội thể
hiện sự hiểu biết của bản thân cũng như luyện năng lực quản
15


lý, khả năng trình bày vấn đề trước đám đông kìm hãm bản
thân.
Bốn là, thao tác giao nhiệm vụ: Học sinh không hiểu rõ
nhiệm vụ của nhóm là cần phải làm gì, trong thời gian bao
lâu, cách thức thực hiện như thế nào vì giáo viên chưa nhiệm

những vấn đề trong giáo trình.
Với những chủ đề có nội dung phong phú, hấp dẫn HS
dễ đi chệch hướng, do theo đuổi ý tưởng riêng.
Thảo luận nhóm ảnh hưởng tới lớp khác thường gây ồn
ào do trao đổi thảo luận để tìm ra kết quả .
Đặc trưng và quy trình phương pháp thảo luận nhóm
Đặc trưng của phương pháp thảo luận nhóm
17


Phương pháp dạy học thảo luận nhóm không những đáp
ứng yêu cầu đổi mới phương pháp dạy - học hiện nay mà còn
rất có ý nghĩa đối với việc tự học của mỗi HS. Thảo luận
nhóm là một cách học đòi hỏi mỗi thành viên trong nhóm
cùng thực hiện một cam kết làm việc nhất định dưới sự hướng
dẫn trực tiếp của GV và dựa trên sự hợp tác và phân công
công việc hợp lý của các thành viên trong nhóm.
Phương pháp thảo luận nhóm có những đặc trưng cơ bản
sau:
- Mọi thành viên trong nhóm đều hướng đến mục tiêu
chung nhất định
- Giữa các thành viên Có sự phụ thuộc lẫn nhau
- Có trách nhiệm, lợi ích liên đới trong sản phẩm nhóm.
Nếu được tổ chức và điều khiển một cách khoa học và
hợp lý thì thảo luận nhóm sẽ đem lại rất nhiều lợi ích Cụ thể:
- Làm việc theo nhóm sẽ góp phần xây dựng tinh thần
đồng đội, mối quan hệ tương hỗ giữa các thành viên trong
nhóm đồng thời tạo nên sự gắn kết trong một tập thể nhằm
hướng đến một mục tiêu chung cần giải quyết. Trong quá
18

môi trường tập thể.
Quy trình của phương pháp thảo luận nhóm
Dựa trên cơ sở thực nghiệm vận dụng phương pháp thảo
luận nhóm trong dạy học môn Giáo dục công phần “Công dân
với đạo đức” ở Trung tâm Giáo dục Thường xuyên, huyện An
Biên, tỉnh Kiên Giang, chúng tôi thực hiện được quy trình
thực hiện phương pháp thảo luận nhóm trong giảng dạy môn
học này như sau:
Bước 1: Lên kế hoạch thảo luận
Đối với GV: dựa vào nội dung, mục đích, yêu cầu, của
bài học giáo viên lên kế hoạch thảo luận. Kế hoạch chuẩn bị
thảo luận gồm các bước sau:
Bước 1: Cần xác định mục tiêu bài học
Bước 2: Xây dựng và thiết kế nội dung bài học
20


Bước 3: Cần lựa chọn các PP và phương tiện dạy học.
Đối với HS:
` Bước 1: Xác định nhiệm vụ học tập của bản thân
Bước 2: Tham khảo sách giáo khoa, tài liệu
Bước 3: Lựa chọn phương pháp học tập phù hợp.
Bước 2: Tổ chức thảo luận nhóm:
Hoạt động của giáo viên:
Bước 1: Phân chia nhóm và giao nhiệm vụ cho từng
nhóm.
Bước 2: Tham gia thảo luận. Trong thời gian học sinh
thảo luận thì giáo viên cần quan sát các hoạt động của học
sinh để kịp thời hỗ trợ, giúp đỡ học sinh khi cần thiết.
Hoạt động của học sinh:

với các phương pháp khác để việc dạy cũng như việc học đạt
được kết quả tốt.
Một số yêu cầu khi sử dụng phương pháp thảo luận
nhóm
Một là, Giáo viên chia nội dung bài giảng thành những
vấn đề nhỏ, vấn đề đó xem là một chủ đề thảo luận.
Hai là, một lớp học được chia thành nhiều nhóm nhỏ, sử
dụng tốt các phương pháp thảo luận nhóm sao cho phù hợp với
từng vấn đề thảo luận.
Ba là, Cử nhóm trưởng, thư kí của từng nhóm để ghi
chép và tổng hợp ý kiến của từng thành viên.
Bốn là, Mỗi nhóm một chủ đề riêng mà giáo viên cần
giao cho, vì thế, cùng một thời điểm, một chủ đề riêng có thể
các nhóm sẽ phát huy khả năng hiểu biết cũng như sáng tạo
của mình dẫn đến thảo luận được nhiều vấn đề khác nhau.

23


Năm là,Sau khi hoàn thành nội dung được giao sau đó
nhóm sẽ nói về vấn đề đó bằng cách trình bày trước lớp để các
nhóm khác có thể có nhận xét.
Vai trò và các nhân tố ảnh hưởng đến việc sử dụng
phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn Giáo dục
công dân phần “Công dân với đạo đức” ở các Trung tâm
Giáo dục Thường xuyên huyện
Vai trò của việc sử dụng phương pháp thảo luận nhóm
trong dạy học môn Giáo dục công dân phần “Công dân với
đạo đức”
Phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn Giáo


25