MỘT SỐ BIỆN PHÁP SỬ
DỤNG PHƯƠNG PHÁP NÊU
VẤN ĐỀ TRONG DẠY HỌC
MÔN GDCD PHẦN "CÔNG
DÂN VỚI ĐẠO ĐỨC" TẠI
TRUNG TÂM GIÁO DỤC
THƯỜNG XUYÊN GIỒNG
RIỀNG, TỈNH KIÊN GIANG


Xuất phát từ tình hình thực tế của Trung tâm GDTX
Giồng Riềng với đối tượng học sinh, với đội ngũ GV dạy
GDCD. Bản thân xin nêu ra một số biện pháp nhằm vận dụng
và phát huy hiệu quả phương pháp nêu vấn đề trong dạy học
môn GCDCD phần "Công dân với đạo đức" với những biện
pháp sau:
- Kết hợp phương pháp nêu vấn đề (qua xử lý tình
huống) với tiểu phẩm
Theo bố trí và phân phối chương trình, trong dạy học
phần "Công dân với đức" đối với PPNVĐ thì đây là phương
pháp có ý nghĩa quan trọng trong việc dạy học môn GDCD.
Từ thực tế dạy học cho thấy GV cho HS dựng tiểu phẩm,
phần kịch bản HS tự viết sau đó GV đọc lại chỉnh sửa cho
hoàn chỉnh hơn. HS cũng tự phân vai cho các bạn diễn và sau
đó với tình huống của tiểu phẩm thì các bạn trong lớp cùng
nhau giải quyết và sau cùng GV sẽ nhận xét, chốt lại vấn đề.
Đây là một phương pháp pháp huy được tích tích cực
chủ động sáng tạo của HS. Từ thực tế dạy học bộ môn tại
Trung tâm GDTX Giồng Riềng cho thấy muốn xử lý tình



phương pháp tuy không mới nhưng trên thực tế dạy học chưa
thấy GV vận dụng và trong quá trình DH" [20,tr75]. .
Ví dụ khi dạy Bài 11: "Một số phạm trù cơ bản của đạo
đức học" GV có thể tổ chức cho HS giải quyết tình huống sau:
Tình huống: Trong giờ kiểm tra môn GDCD, phần trắc
nghiệm Minh đã làm xong và biết chắc là mình đã đúng rồi.
Nhưng còn phần tự luận Minh có nhờ nhưng không rõ lắm.
Bạn bên cạnh Minh đã làm xong rồi, bạn ấy học giỏi lắm,
Minh có thể liếc qua bài của bạn là có thể giải quyết được.


Và còn cách khác nữa: Cô giáo đang ngồi trên bục giảng,
không hề chú ý về hướng Minh nên Minh có thể làm thao tác
thật nhanh vì quyển sách giáo khoa đang nằm ngay trong
ngăn bàn. Nói chung các phương án đều có thể được thực
hiện nhanh gọn và an toàn, để rồi Minh sẽ được điểm cao.
Minh đã nghĩ đến các phương án này rồi. Thế nhưng… Minh
không làm như thế. Nộp bài rồi máy bạn trong lớp bảo Minh
sao dạy thế, lật sách xem một chút có ảnh hưởng gì đến đạo
đức đâu! Nhưng Minh thì không nghĩ thế. Minh cảm thấy thật
thanh thản trong lòng.
Qua xử lý tình huống trên GV sẽ giáo dục được HS lòng
trung thực và tính tự học, không gian lận trong kiểm tra và thi
cử. Từ đó, giúp HS khắc sâu được kiến thức của bài học và có
thể vận dụng tốt những kiến thức đã học vào thực tiễn của
cuộc sống. Như vậy, vận dụng phương pháp này được coi là
cách học tích cực, đúng với nguyên lý của giáo dục: “ học tập
đi đôi với thực hành”.
- Ứng dụng mạnh mẽ phương tiện dạy học hiện đại
trong dạy học nêu vấn dề nhằm nâng cao chất lượng dạy

nguồn tư liệu phong phú để phục vụ cho việc giảng dạy, đem
lại sự hứng thú trong học tập của HS.
“Với việc ứng dụng công nghệ thông tin và kết hợp bằng
phương pháp trình chiếu phần mềm PowerPoint để thiết kế
bài giảng điện tử, là yếu cơ bản để thu hút sự chú ý của học
sinh vào bài học. Vì vậy, GV chỉ cần soạn thảo giáo án điện tử
chỉ cần một số slide, trong đó các slide chỉ chứa một số từ
khóa hoặc một vài hình ảnh minh họa hay một đoạn video để
minh họa cho nội dung của bài học. Để làm được như vậy,
GV phải xây dựng cho mình đề cương bài giảng, đề cương bài
giảng phải ghi rõ tên bài giảng, số tiết, nội dung cụ thể mà GV
cần truyền đạt cho HS trong tiết học, vấn đề trọng tâm, vấn đề
cơ bản, phân bố thời gian cho từng vấn đề. Có như thế, GV
mới đảm bảo được thời gian cũng như kiến thức của bài
giảng. Từ đó, HS học tập sôi nổi và hứng thú với giờ dạy của


GV và hiệu quả học tập của HS không ngừng được nâng lên
đáng kể và đồng thời, trong một thời gian ngắn của một tiết
học, giáo viên có thể hướng dẫn cho HS tiếp cận một lượng
kiến thức lớn, phong phú đa dạng và sinh động” [20,tr107].
Bằng điều kiện và những ưu điểm sẵn có, trong dạy học
môn GDCD 10 phần “Công dân với đạo đức” ở Trung tâm
GDTX Giồng Riềng khi sử dụng PPNVĐ cần đúc kết sao
cho: HS tiếp thu bài nhanh hơn và giờ dạy có hiệu quả cao
hơn. Đồng thời, GV phải thu thập những địa chỉ web hay
trong từng lĩnh vực cụ thể, phải trang bị cho mình các kỹ năng
tìm kiếm thông tin trên mạng, kỹ năng tra cứu, lưu giữ, xử lý
thông tin. Để phát huy năng lực tự học, tự sáng tạo của HS
trước hết người thầy phải là tấm gương sáng về tự học, tự đào


ở mức độ vừa phải để không làm ảnh hưởng đến sự tiếp thu
bài của HS.
Tại đơn vị Trung tâm GDTX Giồng Riềng khi được các
phương tiện dạy học hiện đại đã giúp cho GV tiết kiệm được
nhiều thời gian, trình bày nhiều nội dung hơn qua đó giúp cho
HS hiểu bài một cách sâu sắc.
Ví dụ, khi dạy bài 15: "Công dân với vấn đề cấp thiết
của nhân loại" chúng ta nên tải đoạn video về thực trạng ô
nhiễm môi trường hiện nay hoặc khi dạy bài 14: "Công dân
với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc" GV nên chiếu cho
HS xem đoạn video về cảnh tượng thực dân Pháp đàn áp
nhân dân Đông Dương để từ đó, giáo dục lòng yêu quê
hương đất nước, yêu chủ nghĩa xã hội cho HS.
- Kết hợp giữa lý luận với thực tiễn để đúc kết vấn đề
nhằm nâng cao chất lượng dạy học phần “Công dân với
đạo đức” ở Trung tâm GDTX Giồng Riềng, tỉnh Kiên
Giang
Như chúng ta đã biết, ông cha ta từ xưa đến nay vẫn
thường khuyên con cháu “phải chăm chỉ học hành”. Đây cũng


chính là yêu cầu trong dạy học phải kết hợp giữa lý luận và
thực tiễn trong dạy học bộ môn GDCD ở Trung tâm GDTX
Giồng Riềng nói chung và phần “Công dân với đạo đức” nói
riêng. Đồng thời, chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định: “Thực
tiễn không có lý luận hướng dẫn thì thành thực tiễn mù
quáng. Lý luận mà không liên hệ với thực tiễn là lý luận
suông”. Nội dung phần “Công dân với đạo đức” môn GDCD
lớp 10 bao gồm những tri thức cơ bản về đạo đức, nội dung

Số (1) chỉ phần của tài liệu dạy học không có trong sách
giáo khoa, GV bổ sung phần này vào bài giảng, nhằm nâng
cao tính khoa học, sự trong sáng, tính vừa sức của sách giáo
khoa.
Số (2) chỉ phần có trong nội dung vừa có trong bài
giảng, vừa có trong sách giáo khoa.
Số (3) chỉ nội dung của sách giáo khoa nhưng không đưa
vào bài giảng trên lớp, mà hướng dẫn HS tự học ở nhà”.


Để dạy học tốt phần này đòi hỏi người GV phải có kinh
nghiệm sống phong phú, phải lấy ra được những ví dụ mang
tính chất điển hình. Chẳng hạn, khi GV dạy cho HS bài ô
nhiễm môi trường thì GV không chỉ đưa ra định nghĩa thế nào
là ô nhiễm môi trường mà điều quan trọng là GV phải biết
liên hệ chỉ ra cho HS thấy được tại địa phương mình có ô
nhiễm môi trường như thế nào, địa điểm nào là ô nhiễm?
Khi GV dạy bài “Tự hoàn thiện bản thân” phải nêu ra
được những tấm gương tự hoàn thiện bản thân mình nơi cư
trú hoặc những HS nghèo vượt khó trong tại trường mình và
như vậy bài giảng của GV sẽ mang lại hiệu quả cao.
GV có thể mời những nhân vật điển hình vượt khó trong
học tập, vươn lên trong cuộc sống để giao lưu với các em
trong các buổi sinh hoạt đầu tuần, qua đó tính giáo dục sẽ tác
động sâu sắc đến các em. GV còn tổ chức cho các em đi thăm
trẻ em khuyết tật, mồ côi, đền thờ liệt sĩ. Từ đó, giúp các em
hiểu rõ hơn về cuộc sống của những người khó khăn, sẽ khơi
lên trong lòng các em sự yêu thương con người, biết ơn cha
mẹ, thầy cô, những người đã hi sinh xương máu để cho chúng
ta có được hòa bình như ngày hôm nay và các em sẽ cố gắng

kết hợp giữa lý luận và thực tiễn cần thực hiện tốt các giải
pháp cơ bản sau đây:
- Kết hợp với các phương pháp dạy học tích cực
khác:
Là một môn khoa học về xã hội môn GDCD có rất nhiều
phương pháp giúp các em có thể nhận thấy rõ ràng những
biểu hiện đạo đức trong cuộc sống. Khi sử dụng PPNVĐ, đối
với từng nội dung trong bài giảng nếu GV khéo léo vận dụng
và kết hợp với các PPDH tích cực khác sẽ mang lại rất hiệu
quả, vừa giúp các em hứng thú trong học tập, vừa giúp các em
nhận rõ biểu hiện nhanh chóng nhất mà không cần nói những
lý thuyết trừu tượng, HS khó hình dung. Trong dạy học phần
"Công dân với đạo đức" có thể kết hợp với một số phương
pháp
- Phương pháp động não:


Động não là phương pháp giúp cho học sinh trong một
thời gian ngắn nảy sinh được nhiều ý tưởng, nhiều giả định về
một vấn đề nào đó. Đây là một phương pháp có ích để nêu ra
một danh sách các thông tin.
Ví dụ như khi dạy bài 15: "Những vấn đề cấp thiết của
nhân loại" với nội dung ô nhiễm môi trường, GV có thể đặt
các câu hỏi để học sinh để nêu ra các yếu tố nào làm ảnh
hưởng đến môi trường? Vì sao chưa khắc phục được? Biện
pháp khắc phục hoặc làm hạn chế sẽ là gì? Qua các câu hỏi,
các em phải suy nghĩ tìm ra những nội dung-những yếu
tố,...và GV hướng dẫn HS đúc ke671t được vấn đề ô nhiễm
môi trường.
- Phương pháp nghiên cứu trường hợp điển hình:

dụng phương pháp này được. Giáo viên không cần đưa ra tình
huống yêu cầu các em đóng vai theo tình huống có sẵn mà
giáo viên chỉ cần đưa ra đề tài để các em tự soạn tình huống
và đóng vai theo tình huống các em soạn. Tôi chắc chắn rằng
các em sẽ rất hào hứng, và sẽ có tinh thần đoàn kết trong
nhóm để hợp tác cùng làm việc.
Phương pháp đóng vai có những ưu điểm sau : Học sinh
được rèn luyện thực hành những kỹ năng ứng xử và bày tỏ
thái độ trong môi trường an toàn trước khi thực hành trong
thực tiễn; gây hứng thú và chú ý cho học sinh; tạo điều kiện
làm nảy sinh óc sáng tạo của học sinh; khích lệ sự thay đổi
thái độ, hành vi của học sinh theo chuẩn mực hành vi đạo đức
và chính trị – xã hội; có thể thấy ngay tác động và hiệu quả
của lời nói hoặc việc làm của các vai diễn.
Ví dụ: Tổ chức cho học sinh đóng vai theo các tình
huống:
Từ chối khi bạn bạn bè rủ rê uống rượu, sử dụng ma túy

-

…


Cảm thông với người bị nhiễm HIV/AIDS ...

-

- Phương pháp dự án:
Phương pháp dự án được hiểu như là một phương pháp
trong đó người học thực hiện một nhiệm vụ học tập phức hợp,

công mỗi thành viên trình bày một phần nếu nhiệm vụ giao
cho nhóm là khá phức tạp.
Phương pháp hoạt động nhóm giúp các thành viên trong
nhóm chia sẻ các băn khoăn, kinh nghiệm của bản thân, cùng
nhau xây dựng nhận thức mới. Bằng cách nói ra những điều


đang nghĩ, mỗi người có thể nhận rõ trình độ hiểu biết của
mình về chủ đề nêu ra, thấy mình cần học hỏi thêm những gì.
Bài học trở thành quá trình học hỏi lẫn nhau chứ không phải
là sự tiếp nhận thụ động từ giáo viên. Ngoài ra, các em cũng
có thể thảo luận nhóm để phát hiện những biểu hiện liên quan
đến đạo đức và pháp luật xung quanh chủ đề bài dạy đó, hoặc
một vấn đề liên quan đến những vấn đề về địa phương...
Thành công của bài học phụ thuộc vào sự nhiệt tình
tham gia của mọi thành viên, vì vậy phương pháp này còn gọi
là phương pháp cùng tham gia. Tuy nhiên, phương pháp này
bị hạn chế bởi không gian chật hẹp của lớp học, bởi thời gian
hạn định của tiết học, cho nên giáo viên phải biết tổ chức hợp
lý và học sinh đã khá quen với phương pháp này thì mới có
kết quả. Cần nhớ rằng, trong hoạt động nhóm, tư duy tích cực
của học sinh phải được phát huy và ý nghĩa quan trọng của
phương pháp này là rèn luyện năng lực hợp tác giữa các thành
viên trong tổ chức lao động. Cần tránh khuynh hướng hình
thức và đề phòng lạm dụng, cho rằng tổ chức hoạt động nhóm
là dấu hiệu tiêu biểu nhất của đổi mới PPDH và hoạt động
nhóm càng nhiều thì chứng tỏ phương pháp dạy học càng đổi
mới.



để đưa những biện pháp vào trong quá trình dạy học sao cho
có tính thiết thực nhất, hiệu quả nhất nhằm đạt được mục tiêu
của bài giảng, mục tiêu của giáo dục đối với học sinh trong
dạy học môn GDCD nói chung phần "Công dân với đạo đức"
nói riêng.
Việc kết hợp giữa lý luận với thực tiễn là biện pháp có
vai trò quan trọng nhất vì thông qua đó học sinh áp dụng được
phần lý thuyết để đưa vào thực tiễn trong đời sống và những
biện pháp khác đã nêu có vai trò hỗ trợ, thúc đẩy sự nhận thức
của học sinh nó bổ trợ cho nhau để góp phần đào tạo, giáo dục


một công dân có tinh thần trách nhiệm, có tinh thần nhiệt
huyết tham gia tích cực vào các vấn đề của xã hội.
Đơn vị Trung tâm GDTX Giồng Riềng với đặc điểm học
sinh đa số chưa có thái độ, động cơ học tập nghiêm túc còn thiếu
thốn về cơ sở vật chất bản thân tác giả đã đưa ra một số biện
pháp nhằm nâng cao chất lượng giảng dạy học phần “Công dân
với đạo đức” tại đơn vị và các giải pháp này đã được kiểm
chứng và khẳng định hiệu quả thông qua quá trình thực nghiệm
sư phạm mà tác giả đã tiến hành tại Trung tâm GDTX Giồng
Riềng. Vì vậy có thể vận dụng các biện pháp này vào việc giảng
dạy môn GDCD nói chung và phần "Công dân với đạo đức" nói
riêng ở đơn vị và có thể áp dụng tại các đơn vị khác.