NGUYÊN TẮC VÀ BIỆN
PHÁP GIÁO DỤC KỸ
NĂNG SỐNG TRONG DẠY
HỌC MÔN GDCD PHẦN
CÔNG DÂN VỚI ĐẠO ĐỨC
Ở TRƯỜNG PTDTNT
QUẢNG NAM


- Nguyên tắc cơ bản trong việc giáo dục kỹ năng sống
trong dạy học môn GDCD phần "Công dân với đạo đức"
ở Trường PTDTNT Quảng Nam
- Nguyên tắc đảm bảo mục tiêu môn học
Mục tiêu và nội dung môn GDCD phần “Công dân với
đạo đức” rất thuận lợi cho việc giáo dục các kỹ năng sống cho
HS. Vì vậy, có thể giáo dục kỹ năng sống cho HS trong tất cả
các bài học của phần này.
Việc giáo dục kỹ năng sống trong dạy học môn GDCD
phần "Công dân với đạo đức” phải đảm bảo mục tiêu môn học
là yêu cầu bắt buộc đối với GV. Các kỹ năng sống được GV
lựa chọn giáo dục cho HS trong bài học phải thật sự phù hợp,
điển hình và nó giúp cho HS khắc sâu thêm làm kiến thức bài
học; luyện tập, thực hành, ứng dụng kĩ năng và rõ ràng hơn về
thái độ theo mục tiêu đã định của bài học. Việc làm này nhất
thiết không được làm “chệch hướng” mục tiêu bài học.
Bằng cách sử dụng các phương pháp, kỹ thuật dạy học tích
cực GV có thể rèn luyện cho HS các kỹ năng tự nhận thức,
đánh giá hành vi đạo đức của bản thân và của người khác ở


mọi lúc, mọi nơi trong cuộc sống hàng ngày và biết tự điều

hoạt động đoàn thể trong nhà trường, cụm trường, địa phương
nơi trường “đóng chân”.... Thực tế cho thấy, những HS là cán
bộ lớp, cán bộ Đoàn kỹ năng giao tiếp,… của các em luôn nổi
trội hơn hẳn những HS không tham gia hoạt động.“Tôi nghe
thì tôi quên. Tôi thấy thì tôi nhớ. Tôi làm thì tôi hiểu”{26 , 6}
HS học tốt nhất các kỹ năng sống qua thực hành có sự
hướng dẫn của GV. Muốn vậy, GV nên thực hiện: Dạy bằng
cách hỏi chứ không dạy bằng cách kể; nêu những câu hỏi có
trình độ cao hơn, buộc học sinh phải lập luận; đưa ra những
bài tập nhiều cấp độ, chú trọng vận dụng ở cấp độ cao để phát
triển tư duy sáng tạo cho các em.


Kinh nghiệm HS có được khi hành động trong các tình
huống “thực” sẽ giúp các em dễ dàng sử dụng các kiến thức,
kỹ năng vào những tình huống xảy ra tương tự ở gia đình, nhà
trường, cộng đồng….Điều này mang lại ích lợi thiết thực cho
các em. “Ngọc càng mài càng sáng”, “Đi một ngày đàng học
một sàng khôn”. Do đó, GV cần tổ chức cho HS được tham
gia nhiều hoạt động cả trong và ngoài giờ học, tạo cơ hội cho
học sinh bày tỏ chính kiến, thực hiện hành vi cá nhân, tự trải
nghiệm… hình thành thế giới quan, niềm tin đạo đức, tạo nên
sự thay đổi lớn trong nhận thức và hành động.
Vì vậy, để giáo dục kỹ năng sống hiệu quả cần đảm bảo
nguyên tắc tương tác, trải nghiệm.
- Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn.
Nguyên tắc đảm bảo tính thực tiễn yêu cầu gắn nội dung
giáo dục kỹ năng sống với thực tiễn cuộc sống để HS dễ dàng
nhận biết và áp dụng trong các sự việc xảy ra tương tự. Từ đó
hình thành ở các em khả năng xử thế trước những sự việc khó

dân với đạo đức” cho HS ở Trường PTDTNT tỉnh Quảng
Nam muốn đạt chất lượng, một trong những nguyên tắc có ý
nghĩa “nền tảng” đó là đảm bảo phù hợp đặc điểm tâm lý,
nhận thức của HS dân tộc thiểu số.
Để thực hiện tốt nguyên tắc này, GV cần phải hiểu rõ về
HS: môi trường HS sinh sống với những phong tục, tập quán,
truyền thống, điều kiện kinh tế, xã hội; tâm lý lứa tuổi; khả
năng lĩnh hội tri thức của HS; những kỹ năng sống đã có…
HS các dân tộc thiểu số tỉnh Quảng Nam, sinh sống ở bản
làng miền núi vùng cao của tỉnh, các em rất thật thà, trung
thực; yêu mến thầy, cô, bạn bè, người thân, gắn bó với làng
bản, quê hương; trọng tín nghĩa, sống tình cảm. Trong lối
sống thích tự do, ghét bị ràng buộc, gò bó bởi những nội quy,
quy định. Bên cạnh những đức tính tốt, còn bị ảnh hưởng
nặng nề của những thói quen chưa tốt và những phong tục, tập


quán lạc hậu như: uống rượu, hút thuốc lá, kết hôn sớm… và
tâm lý tự ti, mặc cảm, dễ tin người, kiềm chế cảm xúc kém
của nhiều em dễ dẫn đến hành động nông nổi.
Để phát huy những mặt tích cực, hạn chế thấp nhất những
tiêu cực về tâm lý, nhận thức của các em. GV không dạy
những vấn đề quá phức tạp, trừu tượng, gây khó hiểu hoặc
hiểu sai, làm cho HS không thấy hứng thú trong học tập, khó
tiếp thu, dẫn đến chán nản mà GV nên chọn nội dung kiến
thức, kỹ năng cần rèn luyện phù hợp với khả năng nhận thức
của HS. Nên bắt đầu từ dễ đến khó nhưng không quá “dễ”
hoặc quá “cũ” nhằm thoả mãn mong muốn được khám phá
“cái mới” của HS. Khuyến khích, động viên HS áp dụng kiến
thức và thực hiện tốt các kỹ năng đã học vào giải quyết những

*Nội dung của một số kỹ năng cụ thể:
- Kỹ năng Tự lập: là kỹ năng HS biết tự chăm sóc bản
thân như: vệ sinh cá nhân; tổ chức phòng ở theo hướng nếp
sống quân sự hóa: gấp chăn màn, quần áo, giày dép..; giữ
gìn sức khỏe, xây dựng lối sống khoẻ mạnh; vượt qua bệnh
tật; lao động tạo cảnh quan môi trường...
- Kỹ năng Tự nhận thức giá trị của bản thân, tự hoàn
thiện bản thân
“ Nếu mỗi cá nhân đều hiểu về bản thân mình tốt, cá nhân
đó có thể chấp nhận hoặc thay đổi bản thân mình. Chỉ khi


nhận thức rõ, hiểu rõ về mình, cá nhân mới nhận ra điều chưa
phù hợp để hướng đến thay đổi, thích ứng”{50, 135}
Tự nhận thức rõ về bản thân như điểm mạnh, điểm yếu:
lòng thương người, sự quan tâm đến người khác; trung thực;
siêng năng, chăm chỉ; ham học hỏi, chấp nhận thử thách và
luôn vượt khó… hoặc ngược lại là sự vô tâm, ích kỉ; ỷ lại,
dựa dẫm người khác; dối trá; lười biếng; nản chí trước khó
khăn… giúp cho các em chọn lựa được giải pháp, hướng đi,
có kế hoạch “sửa mình”. Tự nhận thức là “nền móng” giúp ta
điều chỉnh bản thân để ngày càng tiến bộ hơn; thiết lập mối
quan hệ bền chặt với mọi người chung quanh, tăng lòng tự
tin. Đồng thời biết học tập và làm theo những tấm gương
“Người tốt, việc tốt” để bản thân ngày một tiến bộ hơn, hoàn
thiện hơn.
-

Kỹ năng Giao tiếp - hoà nhập cuộc sống
Giáo dục cho học sinh kỹ năng giao tiếp là giúp các em



tĩnh, sáng suốt, kiềm chề tốt cảm xúc, hạn chế được tính hiếu
thắng nhất thời hoặc sự nhu nhược, phục tùng, lệ thuộc vào
người khác.
- Dự kiến các phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực có
thể sử dụng trong bài
Trong phương pháp dạy học tích cực, HS tự mình tìm
hiểu kiến thức chưa biết dưới sự hướng dẫn của GV. HS trực
tiếp xem xét, đánh giá, cùng bàn bạc và xử lý những vấn đề
sát với thực tế đời sống đã được giáo viên nêu ra theo cách
nghĩ của mình, trên cơ sở đó hình thành kiến thức, kỹ năng
mới.
Giáo dục kỹ năng sống cho HS qua môn GDCD phần
“Công dân với đạo đức” là việc GV “Sử dụng các phương
pháp và kỹ thuật dạy học tích cực để tạo điều kiện, cơ hội cho
HS được thực hành, trải nghiệm kỹ năng sống trong quá trình
học tập.{6,27}.
Dự kiến trước các phương pháp sẽ được dùng trong bài
giúp người dạy “làm chủ” trong việc điều khiển tiết tiết học;
tổ chức, chỉ đạo HS khám phá tri thức, thực hành kỹ năng
sống theo mục tiêu, kế hoạch đã định.


Qua các câu hỏi gợi mở kích thích, lôi cuốn các em tham
gia “cuộc sống thực”; qua các câu chuyện cảm động, tạo xúc
cảm cho các em; qua hoạt động nhóm các em được học hỏi
lẫn nhau, được bày tỏ chính kiến và tranh luận với các bạn,
tăng thêm sự hiểu biết và tình đoàn kết…
- Dự kiến và chuẩn bị các phương tiện dạy học sử dụng

3.3. Hoạt động luyện tập
3.4. Hoạt động vận dụng
3.5. Hoạt động mở rộng


3.6. Hoạt động đánh giá
3.7. Hướng dẫn hoạt động tiếp nối (ở nhà)
- Nhóm các phương pháp, kĩ thuật, hình thức dạy học phù
hợp
Để nâng cao chất lượng giáo dục, phát triển kỹ năng sống
cho HS trong quá trình dạy học môn GDCD phần “Công dân
với đạo đức”, GV cần tăng cường sử dụng các phương pháp
và kỹ thuật dạy học có ưu thể nổi trội trong việc phát huy tính
tích cực học tập nhằm phát triển năng lực cho HS.
- Nhóm các phương pháp dạy học tích cực
Phương pháp trực quan
“Trực quan là phương pháp dạy học trong đó GV sử dụng
các phương tiện trực quan tác động trực tiếp đến cơ quan cảm
giác của HS, nhằm tổ chức cho HS tri giác một cách có chủ
đích, có kế hoạch, tạo khả năng cho HS theo dõi tiến trình và
sự biến đổi diễn ra trong đối tượng quan sát trên cơ sở đó
nâng cao chất lượng của bài học”{23,150}.
Tuỳ theo mục tiêu, yêu cầu, kỹ năng sống cần giáo dục
cho HS của tiết học mà GV sử dụng tài liệu trực quan phù


hợp, điển hình, đưa ra đúng thời điểm, sát với từng vấn đề
giảng dạy, đảm bảo chính xác, chân thực, rõ ràng. Nên có sự
kết hợp nhuẫn nhuyễn phương pháp này với các phương pháp
khác để bài giảng hiệu quả hơn. “Nhiều phương pháp cho

bầu không khí dân chủ, thoả mái trong lớp học…
Bên cạnh sự nổ lực rèn luyện nhân cách người Thầy để có
thái độ đúng mực đối với mọi việc. Dựa vào mục tiêu, nội
dung của từng bài học mà GV lựa chọn những tấm gương
điển hình trong đời sống thực, có thể là những tấm gương từ
HS trong lớp, trong trường, từ các cá nhân trong cộng đồng
như những tấm gương “Cõng bạn đến trường”, “Xả thân cứu


bạn”, “Hi sinh vì Tổ Quốc của các anh hùng Liệt sĩ”. .. Đặc
biệt là tấm gương đạo đức của Bác Hồ để HS tìm hiểu, trải
nghiệm cảm xúc (nêu gương phải gây được ở các em ấn
tượng, cảm xúc, làm cho các em “khắc cốt ghi tâm” và tự giác
học tập và làm theo tấm gương đó).
Ví dụ: Bài 15: “Công dân với một số vấn đề cấp thiết của
nhân loại”{8,102}
GV có thể nêu những tấm gương tốt, thầm lặng đã góp
phần lan tỏa tình yêu thiên nhiên, môi trường.
1. ông Phạm Văn Tân – “Cụ ông bao đồng 30 năm vớt rác
không công”
“Giữa TP.HCM - đô thị sầm uất bậc nhất cả nước, có một
cụ ông suốt 30 năm nay vẫn hàng ngày lặn lội, cần mẫn vớt
rác dưới dòng kênh hôi thối Cầu Mé (quận 11). Là người gắn
bó từ bé với dòng kênh này, ông cho biết: ngày xưa, khi dân
cư thưa thớt, dòng kênh sạch đến mức có thể tắm được.
Nhưng từ ngày đô thị hóa, nhiều hộ dân chuyển đến đây sinh
sống đã xả thẳng rác thải xuống, bịt kín dòng kênh, nước tù
đọng...Thấy con kênh bị ảnh hưởng nhiều đến người già và trẻ
nhỏ, từ những năm 1980 ông Tân tình nguyện đi vớt rác khai


sự gắn bó tập thể. Câu hỏi thảo luận nên rõ ràng và ngắn gọn;
luôn để ý đến thời gian thảo luận và mục tiêu đã định trước,
tránh “chệch hướng”. Khuyến khích học sinh quyết định và
tóm tắt lại từng điểm chính sau khi thảo luận; GV cần khuyến
khích HS bằng cách khen ngợi, quan tâm và chấp nhận ý kiến
của các em, bằng ánh mắt hoặc cái gật đầu, mỉm cười.
Như vậy, thảo luận nhóm phát triển được các kỹ năng tư
duy, kỹ năng giao tiếp và các kỹ năng xã hội quan trọng khác.
Ví dụ: Bài 13. “Công dân với cộng đồng”
Để hướng dẫn HS tìm hiểu về “nhân nghĩa”, GV yêu cầu
thảo luận nhóm theo các câu hỏi sau:
1/Thế nào là nhân nghĩa? Cho ví dụ?
2/ Em hãy kể ra những việc làm của bản thân hoặc những
người xung quanh thể hiện lối sống nhân nghĩa?


3/Em hiểu như thế nào về câu thơ sau:
“ Cảm ơn đời mỗi sớm mai thức dậy
Ta có thêm ngày nữa để yêu thương”
Bước 1: Chia lớp thành các nhóm
Bước 2: Các nhóm thảo luận
Bước 3: Mỗi nhóm cử 1 bạn trình bày trình bày kết quả
thảo luận của nhóm, trao đổi ý kiến giữa các nhóm.
Bước 4: Giáo viên tóm tắt ý kiến và có kết luận về cách
giải quyết của các nhóm. Lớp tuyên dương nhóm có kết quả
tốt.
-

Phương pháp thuyết trình theo hướng phát huy sự tích
cực của người học