DẠY NGỮ VĂN BẰNG GIÁO ÁN ĐIỆN TỬ - ĐÔI ĐIỂU TRAO ĐỔI
******

1. Theo một nghĩa tương đối: dạy học bằng giáo án điện tử (GAĐT) là một
hình thức dạy học tiên tiến và do khả năng lưu trữ, tích hợp, thể hiện thông tin
nhanh, đa dạng, cho phép đẩy mạnh sự tương tác giữa thầy và trò, dẫn đến sự
thay đổi sâu xa về hình thức của dạy và học. Sau hơn một năm thực hiện đổi mới
phương pháp giảng dạy và ứng dụng công nghệ thông tin (CNTT) trong nhà
trường phổ thông, chúng tôi nhận thấy, việc dạy bằng giáo án điện tử (GAĐT) đối
với môn Ngữ Văn hay các phân môn khác đều đem lại những hiệu quả nhất định.
Nếu được đầu tư cẩn thận, phương pháp này sẽ tạo hứng thú cho học sinh, đặc
biệt là khi giảng những nội dung có minh hoạ bằng tranh ảnh, âm thanh, sơ đồ,
biểu bảng...Mặt khác, việc trình diễn nội dung bài dạy bằng màn hình vừa mới lạ
đối với học sinh vừa giúp cho giáo viên tiết kiệm một lượng lớn thời gian ghi bảng,
giáo viên sẽ sử dụng thời gian đó vào việc mở rộng vấn đề, liên hệ những kiến
thức bên ngoài góp phần làm cho bài học phong phú, sinh động, sâu sắc hơn...
Cái được lớn nhất ở mỗi tiết giảng bằng giáo án điện tử chính là một
lượng lớn kiến thức, hình ảnh trực quan sinh động được chuyển tải đến các em
học sinh. Nó không những giúp cho tiết học trở nên lôi cuốn hơn mà còn hạn chế
việc GV bị cháy giáo án vì thời gian được kiểm soát bằng máy. Nếu như trong mỗi
tiết học thông thường, giáo viên phải dành khá nhiều thời gian để treo tranh ảnh,
thao tác các hoạt động thí nghiệm thì trong tiết học có sử dụng giáo án điện tử,
những chuyện đó chỉ cần thao tác trong giây lát. Sự giải phóng đôi tay cho cả giáo
viên và học sinh cho phép các em có thể tương tác nhiều hơn với thầy cô giáo,
làm nâng cao hiệu quả giờ học. Ngoài ra, về phương diện sức khoẻ, giảng dạy
bằng GAĐT sẽ giúp GV tránh được bụi phấn và hạn chế những căn bệnh thường
thấy do ảnh hưởng của nghề nghiệp tạo nên.
Rõ ràng, hiệu quả của phương pháp giảng dạy mới bằng giáo án điện tử là
không thể phủ nhận. Tuy vậy CNTT không phải là tất cả, CNTT không thể thay thế
được người thầy. Như chúng tôi đã nói ở trên, nó chỉ giúp người thầy thay đổi
cách chế biến để có những "món ăn" ngon và bổ dưỡng - những bài học hấp dẫn,

tinh tế, thú vị. Nay chuyển trung tâm về phía người học, người dạy chỉ đóng
vai trò hướng dẫn, "đỡ đầu" cho người học. Các phương tiện dạy học hiện đại
được huy động tối đa, cứ ngỡ như thế chắc chắn chất lượng sẽ được nâng lên,
vượt xa ngày trước, nhưng hiệu quả lai không như ý muốn.
Tự thân phương pháp không giải quyết được vấn đề nếu nó không phù
hợp với đặc trưng đối tượng. Chẳng hạn, sử dụng máy chiếu phụ trợ cho giảng
dạy văn học dân gian (nhất là phần ca dao dân ca) sẽ rất thành công, bởi đặc
trưng của nó là loại nghệ thuật đa chức năng: người dạy có thể làm sống lại
không gian diễn xướng bằng hình ảnh trên màn hình. Hay dạy các tiết tập làm
văn, trả bài hoặc bài tiếng Việt, sử dụng GAĐT có tác dụng lớn trong việc tiếp
nhận của học sinh. Nhưng khi dạy các tiết đọc văn, nếu lạm dụng máy chiếu có
khi lại phản cảm.Thông điệp văn chương vọng từ con chữ, gợi trí tưởng tượng
chứ không thể hình ảnh hóa bằng đường nét trên màn hình được. Thú thực,
được dự nhiều tiết đọc văn theo phương pháp mới; ngoài một số ít tiết thành
công, còn lại tôi cứ tự phân vân: không biết người ta dạy văn hay trình chiếu
hình ảnh cho văn, chất văn tỏa ra từ ngôn từ bay đi đâu hết; bước ra khỏi
phòng học mà lòng cứ nhẹ tênh, bao nhiêu hồn cốt của tác phẩm văn chương
tìm mãi mà chẳng thấy đâu, mặc dù trong các tiết dạy bằng GADĐT, giáo viên
luôn cố gắng sử dụng những tranh ảnh minh hoạ trực quan (có giáo viên khi
giảng bài "
Tấm Cám
" đã sử dụng hơn 26 hình ảnh... khiến cho học sinh chỉ tập
trung...chờ xem ảnh và xem mà ít chú ý lĩnh hội nội dung bài giảng).

Thứ ba
, khi soạn GAĐT, giáo viên biên soạn thường không có sự phân
định rạch ròi giữa nội dung giảng và nội dung học sinh cần ghi chép. Giáo viên
cứ "chiếu" kiến thức ngồn ngộn lên màn hình mà không có quy ước nào để học
sinh nắm bắt kiến thức. Điều này dẫn đến tình trạng học sinh ghi chép mải miết
mà không sao ghi kịp, ghi ý phụ mà bỏ mất ý chính là chuyện thường. Ngoài ra,

Về màu sắc của nền hình
: cần tuân thủ nguyên tắc tương phản (contrast),
chỉ nên sử dụng chữ màu sậm (đen, xanh đậm, đỏ đậm...) trên nền trắng hay nền
màu sáng. Ngược lại, khi dùng màu nền sậm thì chỉ nên sử dụng chữ có màu sáng
hay trắng.
-
Về font chữ
: chỉ nên dùng các font chữ đậm, rõ và gọn (Arial, Tahoma,
VNI-Helve...) hạn chế dùng các font chữ có đuôi (VNI-times...) vì dễ mất nét khi
trình chiếu.
-
Về size chữ
: giáo viên thường muốn chứa thật nhiều thông tin trên một
slide nên hay có khuynh hướng dùng cỡ chữ nhỏ. Thực tế, trong kỹ thuật video,
khi chiếu trên màn hình TV (25 inches) cho vài người xem hay dùng máy chiếu
Projector chiếu lên màn cho khoảng 50 người xem thì size chữ thích hợp phải từ
cỡ 28 trở lên mới đọc rõ được.
-
Về trình bày nội dung trên nền hình
: giáo viên không nên trình bày nội
dung tràn lấp đầy nền hình từ trên xuống từ trái qua phải, mà cần chừa ra khoảng
trống đều hai bên và trên dưới theo tỷ lệ thích hợp (thường là 1/5), để đảm bảo
tính mỹ thuật, sự sắc nét và không mất chi tiết khi chiếu lên màn. Ngoài ra, những
tranh, ảnh hay đoạn phim minh họa dù hay nhưng mờ nhạt, không rõ ràng thì
cũng không nên sử dụng vì không có tác dụng cung cấp thông tin xác định như ta
mong muốn.
b.
Trình chiếu GAĐT
Khi giáo viên trình chiếu Power Point, để học sinh có thể ghi chép kịp thì
nội dung trong mỗi slide không nên xuất hiện dày đặc cùng lúc. Ta nên phân dòng


Vinh, tháng 10/2008
TV Phan- Huỳnh Thúc Kháng