SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
VỀ VIỆC SỬ DỤNG TỪ TRONG MÔN TẬP LÀM VĂN:
VẬN DỤNG TỪ TƯỢNG THANH, TỪ TƯỢNG HÌNH
TRONG VĂN MIÊU TẢ LỚP 5
Tác giả: Lê Thị Hồng Gấm
Trình độ chuyên môn: Cao đẳng sư phạm
Nơi công tác:Trường tiểu học b Xuân Phong
Đơn vị áp dụng sáng kiến:Trường tiểu họcB Xuân Phong
A. ĐIỀU KIỆN HOÀN CẢNH TẠO RA SÁNG KIẾN
Ở tiểu học, văn tuy không được dạy như một môn học độc lập nhưng việc dạy
văn là cả một nghệ thuật của người thầy. Trước hết, bởi văn học là một môn học
dạy học sinh lòng nhân ái, trí thông minh, khả năng cảm thụ cái đẹp và nhu cầu tạo
ra cái đẹp trong cuộc sống. Một môn học như thế, trẻ em phải được học từ rất nhỏ.
Thêm nữa, trẻ em rất ham mê văn học. Các em không chỉ có khả năng cảm thụ
những tác phẩm văn học hợp với lứa tuổi mà còn hứng thú với sáng tác văn học.
Với học sinh tiểu học, phân môn Tập làm văn tuy không có mục đích dạy sáng tác
nhưng các bài văn của các em phần nào đó cũng là các sáng tác. Chính hứng thú
sáng tác đó của trẻ nhỏ đã khuyến khích tôi rất nhiều trong việc giảng dạy môn
Tiếng việt nói chung và phân môn Tập làm văn nói riêng. Trong quá trình giảng
dạy, tôi đã đi sâu nghiên cứu việc bồi dưỡng kỹ năng tập làm văn cho học sinh.
Theo tôi , đây là một phân môn tương đối khó. Dạy cho các em như thế nào để các
em viết một cách giàu hình ảnh những điều mình nghĩ, mình tưởng tượng quả
không phải là một vấn đề đơn giản chút nào. Nhưng tình yêu văn học, sự nhiệt tình
của một cô giáo trẻ và lòng say mê nghề nghiệp đã thôi thúc tôi tìm tòi nghiên cứu
để tìm ra phương pháp dạy học hiệu quả nhất. Tôi đã giúp các em bước đầu làm
quen với ngôn ngữ văn học, rung cảm trước vể đẹp của ngôn ngữ, nắm được những
1
đặc điểm chính yếu của nó để vận dụng trong việc tiếp nhận và sáng tác văn học.
Tuy nhiên, trình độ nhận thức còn ở một mức độ nhất định của học sinh lớp 5 nên
tôi chú ý nhiều đến việc dạy học sinh vận dụng từ tượng thanh, từ tượng hình trong
văn miêu tả sao cho bài văn của các em giàu chất tạo hình và giàu nhạc điệu.

lại sử dụng không phù hợp thiếu chính xác. Đó là những lỗi rất phổ biến mà tôi đã
nhận thấy trong quá trình khảo sát, nghiên cứu, giảng dạy. Từ đó, tôi đã nhận ra
một số biện pháp bồi dưỡng về cách dùng từ khi làm văn miêu tả cho học sinh.
2/ Một số biện pháp cụ thể:
Như chúng ta đã biết, học sinh lớp 5 mới chỉ có 10 – 11 tuổi, vốn sống, vốn hiểu
biết của các em chưa phong phú, các em còn đang trong quá trình tìm hiểu thế giới
xung quanh. Các em quan sát được nhưng lại không biết chọn lọc sử dụng từ ngữ
sao cho sát hợp, gợi tả. Do đó giáo viên phải cung cấp vốn từ cho học sinh, làm
giàu thêm, phong phú hơn vốn từ cho học sinh. Muốn vậy, giáo viên phải:
- Dạy tốt các tiết từ ngữ nhất là dạy kiểu bài. “cung cấp từ và luyện từ” cho học
sinh. Trong kiểu bài này, giáo viên cần chú ý xây dựng vốn từ cho học sinh. Ngoài
từ ngữ trong sách giáo khoa, các em có thể tự bổ sung “ một số từ khác” theo chủ
đề đã học.
- Biện pháp tiếp theo, giáo viên sưu tầm những đoạn văn, đoạn thơ hay, đặc sắc
thuộc thể loại văn miêu tả cho học sinh đọc và yêu cầu học sinh thống kê những từ
tượng thanh, từ tượng hình đã sử dụng trong đoạn trích đó.
Ví dụ:
Em hãy tìm những từ tượng thanh trong đoạn trích sau:
“ Bỗng một con gà trống….,tiếng gọi nhau í ới.”
(trích: “ Buổi sáng mùa hè trong thung lũng – sách Tiếng việt lớp 5 – tập II.)
3
Mục đích của bài này không chỉ đơn thuần yêu cầu học sinh xác định được từ
tượng thanh trong đoạn văn mà thông qua đó giúp các em thấy được giá trị tác dụng
của các từ tượng thanh trong đoạn văn. Học tập cách sử dụng từ ngữ trong văn
miêu tả của nhà văn.
- Ngoài ra, giáo viên có thể ra các bài tập yêu cầu học sinh vận dụng linh hoạt
các từ tượng thanh, từ tượng hình trong văn miêu tả.
Có một số dạng bài tập sau:
* Dạng 1: Tìm một số từ tượng thanh, từ tượng hình để miêu tả đôi mắt, giọng nói,
tiếng cười….

dụng hồi ức, phải huy động hiểu biết, nhận xét, cảm xúc đã có trong quá khứ để
miêu tả. Chính vì vậy tiết “ lập giàn bài” cũng rất quan trọng. Bài văn miêu tả tốt
khi hình ảnh sự vật được gợi lên trong tâm trí các em khá hoàn chỉnh.
Trong các tiết học này tôi luôn sử dụng hệ thống câu hỏi gợi mở: cô giáo có
dáng người như thế nào? nên dùng từ ngữ nào để miêu tả cho sát thực? Hoặc khi tả
bà: dáng người bà có giống dáng người cô giáo ở bài trước không? nên dùng từ ngữ
nào để miêu tả dáng người bà một cách chính xác và phù hợp nhất?
Nhưng cũng cần chú ý gợi cho học sinh thấy được những nét tiêu biểu, phù hợp
với từng đối tượng miêu tả. Và mỗi đặc điểm ấy có thể chọn nhiều từ ngữ khác
nhau để tránh sự lặp lại, giống nhau trong các bài làm.
Cứ như vậy, mặc dù tưởng tượng, các em vẫn có thể có đầy đủ các tư liệu chính
xác về đối tượng cần miêu tả. Những chi tiết cần ghi nhận được tại chỗ trước đó sẽ
trở lại với các em rõ ràng và gây ấn tượng.
5