CHỦ ĐỀ: ANKAN (3 tiết)
Giới thiệu chung chủ đề
Chủ đề ankan gồm các nội dung chủ yếu sau:
Nội dung 1: Đồng đẳng, đồng phân, danh pháp ankan.
Nội dung 2: Tính chất, điều chế, ứng dụng ankan.
Nội dung 3: Luyện tập lý thuyết ankan.
I. Mục tiêu chủ đề
a. Kiến thức
Biết được:
- Định nghĩa hiđrocacbon, hiđrocacbon no và đặc điểm cấu tạo phân tử của
chúng.
- Công thức chung, đồng phân mạch cacbon, đặc điểm cấu tạo phân tử và danh
pháp ankan.
- Tính chất vật lí chung (quy luật biến đổi về trạng thái, nhiệt độ nóng chảy,
nhiệt độ sôi, khối lượng riêng, tính tan).
- Phương pháp điều chế metan trong phòng thí nghiệm và khai thác các ankan
trong công nghiệp. ứng dụng của ankan.
Hiểu được:
- Tính chất hoá học (phản ứng thế, phản ứng cháy, phản ứng tách hiđro, phản ứng
crăckinh) của ankan.
b. Kĩ năng
- Quan sát mô hình phân tử rút ra được nhận xét về cấu trúc phân tử.
- Viết được công thức cấu tạo, gọi tên một số ankan đồng phân mạch không
nhánh, mạch có nhánh.
- Viết các phương trình hoá học biểu diễn tính chất hoá học của ankan.
- Tính thành phần phần trăm về thể tích và khối lượng ankan.
- Lập CTPT một ankan.
- Tìm CTPT 2 ankan kế tiếp nhau trong dãy đồng đẳng.
c. Thái độ
- Giáo dục ý thức bảo vệ môi trường, tính cẩn thận chính xác khi sử dụng hoá
chất, tiến hành thí nghiệm.

3.2. Chuẩn bị của học sinh.
- Đọc trước nội dung đọc trong sách giáo khoa.
- Ôn lại bài cấu trúc phân tử hợp chất hữu cơ ( Hoá 11).
- Tìm kiếm những kiến thức liên quan đến bài học.
4. Bảng mô tả các mức độ nhận thức và câu hỏi/bài tập kiểm tra đánh giá
Nội
dung

Ankan

Loại câu
hỏi/bài tập

Nhận biết

Thông hiểu

Câu hỏi/bài - Nắm được - Viết được
tập định tính tên
gọi công thức cấu
ankan.
tạo các đồng
của
- Nắm được phân
tính
chất ankan.
hóa học cơ
bản
của
ankan.

Bài tập định giữa số mol halogen.
lượng
H2O và CO2
khi đốt cháy
ankan.

- Sử dụng
phương pháp
trung
bình
xác định công
thức khi đốt
cháy hỗn hợp
ankan.

- Các bài tập
về phản ứng
tách
của
ankan.

- Biết được
thành phần
khí
thiên
nhiên.

Bài tập thực
- Biết được
hành/thí


B. Phản ứng thế.

C. Phản ứng cộng.

D. Cả A, B và

C.
- Mức độ hiểu:
Câu 5. Có bao nhiêu đồng phân cấu tạo có công thức phân tử C5H12?
A. 3 đồng phân.
phân.

B. 4 đồng phân.

C. 5 đồng phân.

Tập huấn năm học 2017 - 2018

D.

6

đồng


Câu 6. Có bao nhiêu đồng phân cấu tạo có công thức phân tử C6H14 ?
A. 3 đồng phân.
B. 4 đồng phân.
C. 5 đồng phân.

B. 2-clo-2-metylbutan.
C. 2-clo-3-metylbutan.
D. 1-clo-3-metylbutan.
Câu 11. Sản phẩm của phản ứng thế clo (1 : 1, ánh sáng) vào 2,2-đimetyl propan là
(1) CH3C(CH3)2CH2Cl;
(2) CH3C(CH2Cl)2CH3 ;
(3) CH3ClC(CH3)3
A. (1); (2).
B. (2); (3).
C. (2).
D. (1).
Câu 12. Khi thế monoclo một ankan A người ta luôn thu được một sản phẩm duy
nhất. Vậy A là
A. metan.
B. etan.
C. neo-pentan.
D. Cả A, B, C đều đúng.
Câu 13. Ankan nào sau đây chỉ cho 1 sản phẩm thế duy nhất khi tác dụng với Cl 2
(as) theo tỉ lệ mol (1 : 1): CH3CH2CH3 (a), CH4 (b), CH3C(CH3)2CH3 (c), CH3CH3
(d), CH3CH(CH3)CH3(e)
A. (a), (e), (d).
B. (b), (c), (d).
C. (c), (d), (e).
D. (a), (b), (c), (e), (d)
Câu 14. Khi clo hóa hỗn hợp 2 ankan, người ta chỉ thu được 3 sản phẩm thế
monoclo. Tên gọi của 2 ankan đó là
A. etan và propan.
B. propan và iso-butan.
C. isobutan và pentan.
D. neopentan và etan.

B. 3.
C. 5.
D. 4.
Câu 20. Có bao nhiêu ankan là chất khí ở điều kiện thường khi phản ứng với clo (có
ánh sáng, tỉ lệ mol 1:1) tạo ra 2 dẫn xuất monoclo ?
A. 4.
B. 2.
C. 5.
D. 3.
Câu 21. Khi brom hóa một ankan chỉ thu được một dẫn xuất monobrom duy nhất có
tỉ khối hơi đối với hiđro là 75,5. Tên của ankan đó là
A. 3,3-đimetylhecxan.
B. 2,2-đimetylpropan.

C. isopentan.
D. 2,2,3-trimetylpentan

- Mức độ vận dụng cao
b. Câu hỏi bài tập định lượng
- Mức độ nhân biết:
Câu 22. Phần trăm khối lượng cacbon trong phân tử ankan Y bằng 83,33%. Công
thức phân tử của Y là
A. C2H6.
B. C3H8.
C. C4H10.
D. C5H12.
Câu 23. Đốt cháy một hỗn hợp gồm nhiều hiđrocacbon trong cùng một dãy đồng
đẳng nếu ta thu được số mol H2O > số mol CO2 thì CTPT chung của dãy là
A. CnHn, n ≥ 2.
C. CnH2n-2, n≥ 2.


- Mức độ vận dụng:
Câu 27. Đốt cháy các hiđrocacbon của dãy đồng đẳng nào dưới đây thì tỉ lệ mol H 2O
: mol CO2 giảm khi số cacbon tăng.
A. ankan.
B. anken.
C. ankin.
D. aren
Câu 28. Khi đốt cháy ankan thu được H 2O và CO2 với tỷ lệ tương ứng biến đổi như
sau:
A. tăng từ 2 đến + �.
B. giảm từ 2 đến 1.
C. tăng từ 1 đến 2.
D. giảm từ 1 đến 0.
Câu 29. Hiđrocacbon mạch hở X trong phân tử chỉ chứa liên kết σ và có hai nguyên
tử cacbon bậc ba trong một phân tử. Đốt cháy hoàn toàn 1 thể tích X sinh ra 6 thể
tích CO2 (ở cùng điều kiện nhiệt độ, áp suất). Khi cho X tác dụng với Cl 2 (theo tỉ lệ
số mol 1 : 1), số dẫn xuất monoclo tối đa sinh ra là
A. 3.
B. 4.
C. 2.
D. 5.
Câu 30. Khi clo hóa metan thu được một sản phẩm thế chứa 89,12% clo về khối
lượng. Công thức của sản phẩm là
A. CH3Cl.
B. CH2Cl2.
C. CHCl3.
D. CCl4.
Câu 31. Cho hỗn hợp 2 ankan A và B ở thể khí, có tỉ lệ số mol trong hỗn hợp: n A : nB
= 1 : 4. Khối lượng phân tử trung bình là 52,4. Công thức phân tử của hai ankan A và


Tập huấn năm học 2017 - 2018


C. C3H8 và C4H10.
D. CH4 và C2H6.
b. Thành phần phần trăm về thể tích của 2 ankan là
A. 30% và 70%.
B. 35% và 65%.
C. 60% và 40%.
D. 50% và 50%.
Câu 36. Đốt cháy hoàn toàn hỗn hợp X gồm hai ankan kế tiếp trong dãy đồng đẳng
được 24,2 gam CO2 và 12,6 gam H2O. Công thức phân tử 2 ankan là:
A. CH4 và C2H6.
B. C2H6 và C3H8.
C. C3H8 và C4H10.
D. C4H10 và C5H12.
Câu 37. X là hỗn hợp 2 ankan. Để đốt cháy hết 10,2 gam X cần 25,76 lít O 2 (đktc).
Hấp thụ toàn bộ sản phẩm cháy vào nước vôi trong dư được m gam kết tủa.
a. Giá trị m là
A. 30,8 gam.
B. 70 gam.
C. 55 gam.
D. 15 gam.
b. Công thức phân tử của A và B là
A. CH4 và C4H10.
B. C2H6 và C4H10.
C. C3H8 và C4H10.
D. Cả A, B và C.
Câu 38. Hiđrocacbon X cháy cho thể tích hơi nước gấp 1,2 lần thể tích CO 2 (đo

Câu 43. Khi đốt cháy hoàn toàn V lít hỗn hợp khí gồm CH 4, C2H6, C3H8 (đktc) thu
được 44 gam CO2 và 28,8 gam H2O. Giá trị của V là
A. 8,96.
B. 11,20.
C. 13,44.
D. 15,68.
Câu 44. Khi đốt cháy hoàn toàn 7,84 lít hỗn hợp khí gồm CH 4, C2H6, C3H8 (đktc) thu
được 16,8 lít khí CO2 (đktc) và x gam H2O. Giá trị của x là
Tập huấn năm học 2017 - 2018


A. 6,3.
B. 13,5.
C. 18,0.
D. 19,8.
Câu 45. Đốt cháy hoàn toàn 2,24 lít hỗn hợp A (đktc) gồm CH 4, C2H6 và C3H8 thu
được V lít khí CO2 (đktc) và 7,2 gam H2O. Giá trị của V là
A. 5,60.
B. 6,72.
C. 4,48.
D. 2,24.
Câu 46. Đốt cháy hoàn toàn một thể tích khí thiên nhiên gồm metan, etan, propan
bằng oxi không khí (trong không khí, oxi chiếm 20% thể tích), thu được 7,84 lít khí
CO2 (ở đktc) và 9,9 gam nước. Thể tích không khí (ở đktc) nhỏ nhất cần dùng để đốt
cháy hoàn toàn lượng khí thiên nhiên trên là
A. 70,0 lít.

B. 78,4 lít.

C. 84,0 lít.

C. C4H10.
D. C5H12.
Câu 50. Khi crackinh hoàn toàn một ankan X thu được hỗn hợp Y (các thể tích khí
đo ở cùng điều kiện nhiệt độ và áp suất); tỉ khối của Y so với H 2 bằng 29. Công thức
phân tử của X là
A. C6H14.
B. C3H8.
C. C4H10.
D. C5H12
Câu 51. Craking 8,8 gam propan thu được hỗn hợp A gồm H 2, CH4, C2H4, C3H6 và
một phần propan chưa bị craking. Biết hiệu suất phản ứng là 90%. Khối lượng phân
tử trung bình của A là
A. 39,6.
B. 23,16.
C. 2,315.
D. 3,96.
Câu 52. Craking 40 lít butan thu được 56 lít hỗn hợp A gồm H 2, CH4, C2H4, C2H6,
C3H6, C4H8 và một phần butan chưa bị craking (các thể tích khí đo ở cùng điều kiện
nhiệt độ và áp suất). Giả sử chỉ có các phản ứng tạo ra các sản phẩm trên. Hiệu suất
phản ứng tạo hỗn hợp A là
A. 40%.

B. 20%.

C. 80%.

Tập huấn năm học 2017 - 2018

D. 20%.


D. butan.
c. Bài tập thực hành thí nghiệm và vận dụng kiến thức thực tế
- Mức độ nhận biết:
Câu 56. Thành phần chính của “khí thiên nhiên” là
A. metan.
B. etan.
C. propan.
Câu 57. Không thể điều chế CH4 bằng phản ứng nào?

D. butan.

A. Nung muối natri malonat với vôi tôi xút.
B. Canxicacbua tác dụng với nước.
C. Nung natri axetat với vôi tôi xút.
D. Điện phân dung dịch natri axetat.
Câu 58. Trong phòng thí nghiệm có thể điều chế metan bằng cách nào sau đây ?
A. Nhiệt phân natri axetat với vôi tôi xút.
B. Crackinh butan
C. Từ phản ứng của nhôm cacbua với nước.
D. A, C.
6. Tiến trình tổ chức hoạt động dạy học chủ đề
a. Các phương pháp và kĩ thuật dạy học chủ yếu
- Nêu và giải quyết vấn đề.
- Sử dụng phương tiện trực quan (thí nghiệm).
- Hoạt động nhóm.
- Nghiên cứu bài học.
THIẾT KẾ CHI TIẾT HOẠT ĐỘNG HỌC

I. Hoạt động trải nghiệm, kết nối
1. Mục tiêu hoạt động

2. Cho các hợp chất sau: C2H6, C3H8, C4H10 , C5H12...
a) Các chất trên thay đổi thành phần cấu tạo như thế nào so với CH4?
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
b) Nêu định nghĩa ankan.
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
Tập huấn năm học 2017 - 2018


.................................................................................................................................
c) Viết công thức chung của ankan.
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
d) Gọi tên các ankan trên.
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
3. Sản phẩm, đánh giá kết quả hoạt động
- Sản phẩm: HS hoàn thành phiếu học tập số 1
- Đánh giá kết quả hoạt động:
+) Thông qua quan sát: trong quá trình hoạt động nhóm, GV kịp thời phát hiện khó
khăn vướng mắc của HS để có giải pháp hỗ trợ hợp lý.
+) Thông qua báo cáo các nhóm và sự góp ý, bổ sung của các nhóm khác, GV biết
được các Hs đã có những kiến thức nào, những kiến thức nào cần điều chỉnh, bổ
sung ở các hoạt động tiếp theo.
II. Hoạt động hình thành kiến thức

1. Qua phiếu học tập số 1 suy ra tính chất hóa học của ankan?
2. Em hãy cho biết có thể sử dụng phản ứng hóa học nào để chứng minh tính
chất hóa học của ankan?
HS: Tự đề xuất hóa chất và tiến hành thí nghiệm.
GV: Yêu cầu học sinh:
Từ thí nghiệm viết các phương trình phản ứng chứng minh tính bazơ của ankan.
3. Học sinh tìm hiểu thêm kiến thức trong sách giáo khoa (phần bài tập)
để trả lời tình huống giáo viên đặt ra ban đầu.
Hoạt động chung cả lớp: GV mời một số học sinh báo cáo, các học sinh
khác góp ý, bổ sung, GV hướng dẫn để học sinh chốt được kiến thức về tính chất hóa
học của các ankan.
3. Sản phẩm, đánh giá kết quả hoạt động.
- Sản phẩm:
+) Nhận xét, so sánh được tính chất của ankan.
+) Tính chất đặc trưng của ankan (phản ứng thế). Trình bày quy tắc thế.
+) Vận dụng kiến thức về tính chất của ankan để giải quyết các tình huống thực
tiễn.

Tập huấn năm học 2017 - 2018


- Dự kiến khó khăn, vướng mắc của học sinh: phần giải thích cấu tạo ankan suy ra
tính chất hóa học HS không nêu được. HS tự tiến hành thí nghiệm giữa brom với
ankan có thể HS sẽ không đảm bảo được tính an toàn; một số HS sẽ gặp khó khăn
khi trả lời câu hỏi liên hệ thực tiễn.
- Giải pháp khắc phục: Giáo viên hướng dẫn học sinh dựa vào cấu tạo ankan suy ra
tính chất hóa học; GV hướng dẫn HS tiến hành thí nghiệm đảm bảo an toàn; câu hỏi
liên hệ thực tiễn nếu HS gặp khó khăn HS có thể gợi ý.
III. Hoạt động: Luyện tập.
a. Mục tiêu hoạt động:


C. 6C, 12H.

D. 8C, 18H.

2. Mức độ thông hiểu
Câu 62. Có bao nhiêu đồng phân cấu tạo có công thức phân tử C5H12?
A. 3 đồng phân.
phân.

B. 4 đồng phân.

C. 5 đồng phân.

Tập huấn năm học 2017 - 2018

D.

6

đồng


Câu 63. Có bao nhiêu đồng phân cấu tạo có công thức phân tử C6H14?
A. 3 đồng phân.

B. 4 đồng phân.

C. 5 đồng phân.



2. Mức độ thông hiểu
Câu 67. Khi cho 2-metylbutan tác dụng với Cl 2 theo tỷ lệ mol 1 : 1 thì tạo ra sản
phẩm chính là
A. 1-clo-2-metylbutan.
B. 2-clo-2-metylbutan.
C. 2-clo-3-metylbutan.
D. 1-clo-3-metylbutan.
Câu 68. Sản phẩm của phản ứng thế clo (1 : 1, ánh sáng) vào 2,2-đimetyl propan là
(1) CH3C(CH3)2CH2Cl;
(3) CH3ClC(CH3)3
A. (1); (2).
B. (2); (3).

(2) CH3C(CH2Cl)2CH3 ;
C. (2).

D. (1).

3. Mức độ “vận dụng thấp”
Câu 69. Khi thế monoclo một ankan A người ta luôn thu được một sản phẩm duy
nhất. Vậy A là
A. metan.
B. etan.
C. neo-pentan.
D. Cả A, B, C đều đúng.
Câu 70. khi clo hóa một ankan có công thức phân tử C 6H14, người ta chỉ thu được 2
sản phẩm thế monoclo. Tên thay thế của ankan đó là
A. 2,2-đimetylbutan.
C. hexan.

Câu 75. Đốt cháy hoàn toàn hỗn hợp X gồm hai ankan kế tiếp trong dãy đồng đẳng
được 24,2 gam CO2 và 12,6 gam H2O. Công thức phân tử 2 ankan là:
A. CH4 và C2H6.
B. C2H6 và C3H8.
C. C3H8 và C4H10.
D. C4H10 và C5H12.
Câu 76. Đốt cháy một hỗn hợp hiđrocacbon ta thu được 2,24 lít CO2 (đktc) và 2,7
gam H2O thì thể tích O2 đã tham gia phản ứng cháy (đktc) là
A. 5,6 lít.
B. 2,8 lít.
C. 4,48 lít.
D. 3,92 lít.
Câu 77. Khi đốt cháy hoàn toàn V lít hỗn hợp khí gồm CH 4, C2H6, C3H8 (đktc) thu
được 44 gam CO2 và 28,8 gam H2O. Giá trị của V là
A. 8,96.

B. 11,20.

C. 13,44.

D. 15,68.

4. Mức độ “vận dụng cao”
Câu 78. Khi tiến hành craking 22,4 lít khí C 4H10 (đktc) thu được hỗn hợp A gồm
CH4, C2H6, C2H4, C3H6, C4H8, H2 và C4H10 dư. Đốt cháy hoàn toàn A thu được x gam
CO2 và y gam H2O. Giá trị của x và y tương ứng là
A. 176 và 180.
B. 44 và 18.
C. 44 và 72.
D. 176 và 90.

HĐ vận dụng và tìm tòi mở rộng được thiết kế cho HS về nhà làm, nhằm mục
đích giúp HS vận dụng kiến thức, kĩ năng đã học trong bài để giải quyết các câu hỏi,
bài tập gắn với thực tiễn và mở rộng kiến thức của HS, không bắt buộc tất cả HS đều
phải làm, tuy nhiên GV nên động viên khuyến khích HS tham gia, nhất là các HS say
mê học tập, nghiên cứu, HS khá, giỏi và chia sẻ kết quả với lớp.
Mục tiêu của HĐ này là HS cần vận dụng hiểu biết về ankan để giải thích các
hiện tượng và tình huống trong thực tiễn; biết cách đảm bảo an toàn khi sử dụng nó.
b. Nội dung hoạt động:
HS giải quyết câu hỏi sau:
Hãy tìm hiểu qua mạng internet, tài liệu… hãy cho biết:
- Thành phần chính của khí thiên nhiên và khí mỏ dầu? Ứng dụng của các loại
khí trên?
- Trong gia đình mỗi người hiện nay thường dùng ga để đun nấu. Hãy tìm hiểu
thành phần của ga đó? Nghiên cứu các quy tắc an toàn khi sử dụng ga sao cho hiệu
quả.
c. Phương thức tổ chức hoạt động:
GV hướng dẫn HS về nhà làm và HD HS tìm nguồn tài liệu tham khảo (internet,
thư viện …)
d. Sản phẩm hoạt động:
Bài viết/báo cáo hoặc bài trình bày powerpoint của HS.
e. Kiểm tra, đánh giá kết quả hoạt động:

Tập huấn năm học 2017 - 2018


GV cho HS báo cáo kết quả hoạt động vận dụng, tìm tòi mở rộng vào đầu giờ của
buổi học tiếp theo, GV nên kịp thời động viên kích lệ HS.

Tập huấn năm học 2017 - 2018