ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH

TRIỆU THỊ NGỌC BIỂN

PHÁT TRIỂN HỢP TÁC XÃ NÔNG NGHIỆP
TẠI TỈNH BẮC KẠN TRONG BỐI CẢNH
HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ

LUẬN VĂN THẠC SĨ THEO ĐỊNH HƯỚNG ỨNG DỤNG
NGÀNH: KINH TẾ NÔNG NGHIỆP

THÁI NGUYÊN - NĂM 2019


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ VÀ QUẢN TRỊ KINH DOANH

TRIỆU THỊ NGỌC BIỂN

PHÁT TRIỂN HỢP TÁC XÃ NÔNG NGHIỆP
TẠI TỈNH BẮC KẠN TRONG BỐI CẢNH
HỘI NHẬP KINH TẾ QUỐC TẾ

Ngành: Kinh tế Nông nghiệp
Mã số: 8.62.01.15

LUẬN VĂN THẠC SĨ THEO ĐỊNH HƯỚNG ỨNG DỤNG

Người hướng dẫn khoa học: TS. Lê Anh Vũ


Tôi xin trân trọng cảm ơn sự giúp đỡ tận tình của giáo viên hướng dẫn
TS. Lê Anh Vũ.
Tôi xin cảm ơn sự giúp đỡ, đóng góp nhiều ý kiến quý báu của các nhà
khoa học, các thầy các cô giáo trong Trường Đại học Kinh tế và Quản trị Kinh
doanh - Đại học Thái Nguyên.
Tôi xin cảm ơn sự động viên, giúp đỡ của bạn bè và gia đình đã giúp tôi
thực hiện luận văn này.
Tôi xin bày tỏ sự cảm ơn sâu sắc đối với mọi sự giúp đỡ quý báu đó.
Thái Nguyên, tháng

năm 2019

Tác giả

Triệu Thị Ngọc Biển


3

MỤC L ỤC
LỜI CAM ĐOAN ............................................................................................................ i
LỜI CẢM ƠN.................................................................................................................. ii
MỤC LỤC ...................................................................................................................... iii
DANH MỤC BẢNG ..................................................................................................... vi
DANH MỤC HÌNH ...................................................................................................... vii
DANH

MỤC

CHỮ


của

đề

3.1. Mục tiêu chung.............................................................................................................. 5
3.2. Mục tiêu cụ thể ..............................................................................................................
6
4.
Đối
tượng
và
phạm
..............................................................................................6

vi

nghiên

cứu

4.1. Đối tượng nghiên cứu ...................................................................................................
6
4.2. Phạm vi nghiên cứu ......................................................................................................
6
5.
Ý
nghĩa
khoa
học

1.1.3.Hội nhập kinh tế quốc tế và phát triển hợp tác xã nông nghiệp
........................... 14
1.1.4. Điều kiện để phát triển Hợp tác xã nông nghiệp trong bối cảnh hội nhập
kinh tế
quốc tế.................................................................................................................................. 16
1.1.5. Nội dung phát triển hợp tác xã nông nghiệp .........................................................
17
1.1.6. Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển hợp tác xã nông nghiệp.............................
21


5

1.2. Kinh nghiệm phát triển HTX nông nghiệp của một số địa phương trong bối
cảnh hội nhập kinh tế quốc
tế.........................................................................................................................24
1.2.1. Kinh nghiệm của tỉnh Thái Nguyên.......................................................................
24
1.2.2. Kinh nghiệm của tỉnhBắc Giang ............................................................................
26
1.2.3. Kinh nghiệm của tỉnhHòa Bình.............................................................................. 27
1.2.4 Kinh nghiệm của tỉnh Yên Bái ................................................................................
28
1.2.5 Kinh nghiệm của tỉnh Hưng Yên ............................................................................
29
1.2.6. Bài học kinh nghiệm rút ra cho Bắc Kạn...............................................................
30
CHƯƠNG 2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU..................................................... 32
2.1. Các câu hỏi nghiên
cứu...........................................................................................................32

Bắc
Kạn....................................................................................................................................... 49
3.3. Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển hợp tác xã nông nghiệp tỉnh Bắc Kạn
..................59
3.3.1.Yếu tố khách quan .................................................................................................... 59
3.3.2.Yếu tố chủ quan ........................................................................................................ 63


7

3.4. Đánh giá chung về phát triển của HTX nông nghiệp tỉnh Bắc Kạn
..........................66
3.4.1. Kết quả đạt được ...................................................................................................... 66
3.4.2. Hạn chế ..................................................................................................................... 67
3.4.3. Nguyên nhân hạn chế .............................................................................................. 69
CHƯƠNG 4 GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN HỢPTÁC XÃ NÔNG NGHIỆP
TRÊN
ĐỊA BÀN TỈNH BẮC KẠNĐẾN NĂM 2025 ......................................................... 72
4.1. Định hướng, quan điểm, mục tiêu phát triển hợp tác xã nông nghiệp ở Bắc Kạn
trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc
tế.........................................................................................................72
4.1.1. Bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế ..........................................................................
72
4.1.2. Bối cảnh trong nước ................................................................................................ 73
4.2. Quan điểm và mục tiêu về phát triển Hợp tác xã nông nghiệp trên địa bàn tỉnh
Bắc
Kạn ....................................................................................................................................................7
5
4.3. Giải pháp phát triển hợp tác xã nông nghiệp trên địa bàn tỉnh Bắc
Kạn..........................77


9

DAN H MỤ C BẢ N
G
Bảng 3. 1: Kết quả hoạt động của các HTX nông nghiệp.................................... 41
Bảng 3. 2: Sự gia tăng quy mô các nguồn lực của HTX nông nghiệp................. 44
Bảng 3. 3: Cơ cấu các loại hình hợp tác xã nông nghiệp trên địa bàn tỉnh Bắc Kạn
46
Bảng 3. 4: Cơ cấu sản xuất kinh doanh của các hợp tác xã nông nghiệp ............ 47
Bảng 3. 5: Các HTX được tiếp cận về vốn .......................................................... 51
Bảng 3. 6: Kết quả thự hiện chính sách hỗ trợ về đất .......................................... 53
Bảng 3. 7: Số đơn vị hợp tác xã được hỗ trợ và số tiền được hỗ trợ về KHCN .. 55
Bảng 3. 8: Một số chính sách hỗ trợ xúc tiến thương mại và mở rộng thị trường56
Bảng 3. 9: Một số hình thức đào tạo cán bộ và nhân viên tại các đơn vị ............ 57
Bảng 3. 10: Kết quả hoạt động của Liên minh hợp tác xã trong công tác vận
động, tư vấn, phát triển tổ hợp tác, HTX ............................................................. 60
Bảng 3. 11: Trình độ đội ngũ cán bộ quản lý của HTX nông nghiệp .................. 63
Bảng 3. 12: Tình hình tài chính của HTX nông nghiệp trên địa bàn tỉnh Bắc Kạn...
64


vii
DAN H MỤ C HÌ
NH
Hình 3. 1: Bản đồ tỉnh Bắc Kạn ........................................................................... 36
Biểu đồ 3. 1: Số lượng hợp tác xã nông nghiệp ................................................... 40
Biểu đồ 3. 2: Số lượng hợp tác xã nông nghiệp trên địa bàn tỉnh Bắc Kạn được
tham gia chuỗi liên kết ......................................................................................... 48



SXKD

Sản xuất kinh doanh

TNHH

Trách nhiệm hữu hạn

SL

Số lượng


1


2

MỞ ĐẦ U
1. Tín h cấ p t hiế t c ủ a đ ề
t ài
Trong thời gian qua, thực hiện Luật Hợp tác xã năm 2012, số lượng hợp tác
xã trên địa bàn tỉnh Bắc Kạn ngày càng tăng; quy mô và lĩnh vực hoạt động của hợp
tác xã được mở rộng. Toàn tỉnh hiện có 127 hợp tác xã, trong đó có 97 hợp tác xã
nông nghiệp và51 tổ hợp tác có đăng ký chứng thực với chính quyền địa phương và
trên 2.000 tổ hợp tác được hình thành trên cơ sở các nhóm sở thích. Một số hợp tác
xã được củng cố, đổi mới mô hình tổ chức, hoạt động ngày càng phù hợp, từng bước
khẳng định vai trò, vị trí của mình và góp phần nâng cao thu nhập cho các thành
viên, giúp các thành viên tổ chức sản xuất và cạnh tranh tốt hơn trong quá trình hội

Bắc Kạn là một tỉnh miền núi, có lợi thế để phát triển kinh tế nông nghiệp,
lâm nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa. Và chính các hợp tác xã nông nghiệp sẽ
là mô hình phù hợp nhất để khai thác tiềm năng của từng địa phương, tổ chức sản
xuất kinh doanh có hiệu quả, thay đổi cung cách làm ăn của người nông dân và đem
lại hiệu quả kinh tế cao hơn. Tuy nhiên, hoạt động của các HTX nông nghiệp trên
địa bàn còn nhiều hạn chế khi nhiều HTX nông nghiệp chưa đảm bảo đầy đủ yêu
cầu của Luật HTX và đòi hỏi phát triển của HTX, các xã viên của HTX nông
nghiệp chuyển đổi khi tham gia HTX nhiều nơi không viết đơn và góp vốn mới,
nhiều xã viên không hiểu rõ quyền lợi và trách nhiệm của mình với HTX; xã viên
tham gia HTX với ý thức trông chờ vào sự giúp đỡ của tập thể và Nhà nước; Chính
vì vậy, nhiều HTX nông nghiệp tỉnh Bắc Kạn không huy động được nguồn lực từ
chính xã viên, tính bền vững và ổn định trong tổ chức và hoạt động chưa cao; chưa
thực hiện tốt chế độ hạch toán và báo cáo tài chính. Hoạt động của nhiều HTX hạn
chế, chưa đáp ứng được yêu cầu về sản xuất, đời sống của xã viên và cộng đồng;
năng lực nội tại cả về vốn, cơ sở vật chất, nguồn nhân lực, trình độ quản lý rất yếu,
trình độ công nghệ lạc hậu kéo dài dẫn đến sức cạnh tranh kém.
Do đó, nghiên cứu thực trạng phát triển của hợp tác xã nông nghiệp trên địa
bàn tỉnh Bắc Kạnđể tìm ra giải pháp nhằm củng cố, phát triển các loại hình hợp tác
xã tại địa phương là vấn đề có tính cấp thiết và có tầm quan trọng đặc biệt. Xuất
phát từ thực tiễn trên, tác giả đã lựa chọn nghiên cứu đề tài “Phát triển Hợp tác xã
nông nghiệp tại tỉnh Bắc Kạn trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế”làm luận
văn tốt nghiệp.
2. Tổ ng qu an tà i l iệ u n gh iên cứ u liê n q uan đ ến đề tà i l uậ
n vă n
Phát triển kinh tế tập thể, trong đó nòng cốt là phát triển HTX nông nghiệp đã


được nhiều đề tài nghiên cứu, công bố trên các góc độ tiếp cận và chuyên ngành khác
nhau, điển hình trong số đó là:
Bùi Giang Long (2013), Thực trạng và giải pháp nhằm phát triển HTX nông


tổ chức quản lý điều hành, họat động sản xuất kinh doanh của hợp tác xã. Trên cơ sở
nghiên cứu đánh giá thực trạng phát triển các loại hình hợp tác xã ở tỉnh Hà Giang,
làm rõ những thành công, những tồn tại và nguyên nhân, luận văn đã đề xuất một số
giải pháp chủ yếu nhằm củng cố, phát triển các loại hình hợp tác xã trên địa bàn tỉnh
Hà Giang
Phạm Tất Thắng (2017), Một số vấn đề phát triển hợp tác xã trong giai đoạn
hiện nay, Tạp chí cộng sản số 32. Nghiên cứu khẳng định phát triển kinh tế tập thể
có nhiều hình thức hợp tác đa dạng mà nòng cốt là các HTX với nhiệm vụ trọng tâm
của Đảng và Nhà nước ta qua nhiều thời kỳ. Trong những năm qua, HTX đã dần
được phục hồi, phát triển trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa,
xuất hiện những mô hình HTX kiểu mới hoạt động hiệu quả, nâng cao thu nhập của
các thành viên. Tuy nhiên, bên cạnh những kết quả đạt được, việc phát triển HTX
vẫn chưa thoát khỏi được những yếu kém kéo dài, những hạn chế, yếu kém của khu
vực kinh tế này còn chậm được khắc phục.
Mai Xuân Hà (2014), Một số giải pháp hoàn thiện tổ chức và phát triển hợp
tác xã thương mại ở nông thôn nước ta hiện nay, Đề tài NCKH mã số 2014-78-011.
Đề tài đã làm rõ một số vấn đề lý luận về tổ chức và phát triển HTXTM ở nông
thôn; đã phân tích và làm rõ hiện trạng tổ chức và tác động của khung khổ pháp lý
đến sự phát triển HTXTM ở nông thôn Việt Nam và đề xuất hệ thống giải pháp về tổ
chức và phát triển HTXTM ở nông thôn nước ta đến năm 2020 bao gồm: Hoàn
thiện mô hình tổ chức HTXTM; Hoàn thiện nội dung, phương thức hoạt động của
các HTXTM; hoàn thiện mô hình pháp lý; hoàn thiện chính sách và biện pháp hỗ trợ
của Nhà nước nhằm phát triển HTXTM ở nông thôn.
Ngô Văn Lương - chủ nhiệm đề tài (2014), Các hình thức kinh tế hợp tác
trong nông nghiệp, nông thôn vùng đồng bằng sông Hồng ở nước ta hiện nay, thực
trạng, xu hướng và giải pháp phát triển, Đề tài khoa học cấp Bộ, Phân viện Báo chí
và Tuyên truyền – Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, Hà Nội. Đề tài đã đi
sâu phân tích làm rõ cơ sở lý luận về hợp tác và các hình thức kinh tế hợp tác trong
nông nghiệp, nông thôn, từ đó đề xuất một số phương hướng và giải pháp phát triển

bổ sung nguồn tài liệu tham khảo có giá trị cả về lý luận và thực tiễn cho những
nghiên cứu đi sau.
3. Mục ti êu n ghi ên cứu củ a đề tài
3.1 . M ục ti êu ch un g
- Làm rõ thực trạng phát triển của các HTX nông nghiệp trên địa bàn tỉnh Bắc


Kạn; chỉ ra những những hạn chế trong quá trình sản xuất kinh doanh của các HTX.
Từ đó, đề xuất những giải pháp thúc đẩy sự phát triển của các HTX nông nghiệp
trên địa bàn tỉnh Bắc Kạn phù hợp với xu thế hội nhập kinh tế quốc tế, cải thiện thu
nhập và nâng cao mức sống của người dân trên địa bàn tỉnh Bắc Kạn hướng tới sản
xuất kinh doanh bền vững.
3.2 . M ục ti êu cụ t
hể
- Làm rõ cơ sở lý luận và kinh nghiệm phát triển HTX nông nghiệp trong bối
cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.
- Làm rõ thực trạng phát triển của các HTX nông nghiệp;các nhân tố ảnh
hưởng tới sự phát triển của HTX nông nghiệp trên địa bàn tỉnh Bắc Kạn. Đồng thời
chỉ ra những hạn chế, nguyên nhân hạn chế trong phát triển hợp tác xã nông nghiệp
tại tỉnh Bắc Kạn
- Đề xuất được các giải pháp chủ yếu thúc đẩy sự phát triển của các HTX
nông nghiệp trên địa bàn tỉnh Bắc Kạn phù hợp với đặc điểm, điều kiện phát triển
kinh tế - xã hội của tỉnh Bắc Kạn trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, cải thiện
đời sống của người dân, hướng tới sản xuất kinh doanh bền vững.
4. Đối tư ợng và p h ạ m vi ng hiê n
cứu
4.1 . Đ ối tượ ng n ghi ên
cứu
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là sự phát triển của HTX nông nghiệp trên
địa bàn tỉnh Bắc Kạn trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế.

nghiệp trong bối cảnh hội nhập quốc tế
Chương 2: Phương pháp nghiên cứu
Chương 3: Thực trạng phát triển hợp tác xã nông nghiệp trên địa bàn tỉnh Bắc


Kạ
n
Chươn
g 4:
20Giải
pháp
25.
phát
triển
HTX
nông
nghiệp
trên
tỉnh
Bắc
Kạn
đến
năm


CHƯ Ơ NG 1
CƠ SỞ L Ý LU ẬN VÀ KI NH N GH I Ệ MT HỰ C T
IỄ N
PHÁ T TR I Ể N HỢ P TÁ C XÃ N ÔN G N GHI ỆP T RO NG B ỐI
CẢ NH HỘI N HẬ P KIN H T Ế QU ỐC T Ế


tế tập thể do các cá nhân, hộ gia đình, pháp nhân có nhu cầu, lợi ích chung, tự
nguyện góp vốn, góp sức lập ra theo quy định của Luật này để phát huy sức mạnh
tập thể của từng xã viên tham gia hợp tác xã, cùng giúp nhau thực hiện có hiệu quả
các hoạt động sản xuất, kinh doanh và nâng cao đời sống vật chất, tinh thần, góp
phần phát triển kinh tế - xã hội của đất nước”. Hợp tác xã hoạt động như một loại
hình doanh nghiệp, có tư cách pháp nhân, tự chủ, tự chịu trách nhiệm về các nghĩa
vụ tài chính trong phạm vi vốn điều lệ, vốn tích luỹ và các nguồn vốn khác của hợp
tác xã theo quy định của pháp luật. Từ các khái niệm về HTX, có thể khái quát một
số đặc điểm cơ bản về HTX như sau:
Hợp tác xã là hình thức thực hiện các quá trình hợp tác trong hoạt động kinh
tế. Mục tiêu của HTX là phát triển được sức sản xuất xã hội, tiết kiệm lao động, tăng
hiệu quả kinh tế, phải thích hợp với các mối quan hệ kinh tế mới trong điều kiện
mới.
Hợp tác xã là tổ chức kinh tế tập thể do các cá nhân, hộ gia đình, pháp nhân
(sau đây gọi chung là xã viên) có nhu cầu, lợi ích chung, tự nguyện góp vốn xã viên,
cùng giúp nhau thực hiện có hiệu quả các hoạt động sản..
Nhiều nước trên thế giới cũng đưa ra định nghĩa về hợp tác xã cho phù hợp
với điều kiện nước mình, nhưng về cơ bản HTX có thể được hiểu là một tổ chức
kinh tế của những cá nhân, tập thể trên tinh thần tự nguyện liên kết với nhau nhằm
mục đích chung, thỏa mãn nhu cầu chung nhằm hỗ trợ và giúp đỡ lẫn nhau tiến
hành công việc kinh doanh có hiệu quả nhất theo nguyên tắc liên kết tự nguyện.
b. Khái niệm hợp tác xã nông nghiệp
Sự liên kết tự nguyện giữa các chủ thể kinh tế là nền tảng cơ bản hình thành
HTX. Sự liên kết được thực hiện ở tất cả các hoạt động sản xuất và kinh doanh. Từ
đó hình thành HTX ở hầu hết các lĩnh vực trong nền kinh tế quốc dân trong đó phải
kể đến sự liên kết tự nguyện trong lĩnh vực kinh tế nông nghiệp và hình thành các
HTX nông nghiệp.
Cũng giống như bất cứ quá trình sản xuất nào trong nền kinh tế thị trường,
hoạt động sản xuất nông nghiệp đều diễn ra các khâu như: bắt đầu từ việc nghiên

nông nghiệp với tác nhân khác.
- Thúc đẩy phát triển kinh tế hộ, tạo điều kiện thuận lợi cho các chủ trang trại
liên kết, hợp tác thành lập, góp phần nâng cao năng suất lao động, tiết kiệm được
nhiều khoản chi phí trong đầu tư cho sản xuất kinh doanh; Huy động được nhiều
vốn, nhân lực, chế ngự được thiên tai, dịch bệnh, đáp ứng yêu cầu sản xuất kinh
doanh; cung cấp sản phẩm cho xã hội, góp phần tăng trưởng kinh tế, đóng góp vào
ngân sách nhà nước.
- Hỗ trợ người nghèo, giúp đỡ họ cùng phát triển. Bởi lẽ, HTXNN không chỉ
gắn bó với các thành viên về kinh tế mà còn được hình thành và phát triển trên cơ sở