GIÁO ÁN NGỮ VĂN LỚP 10
PHƯƠNG PHÁP THUYẾT MINH
(1 tiết)
I/ Mục tiêu cần đạt
- Nắm được một số phương pháp thuyết minh thường gặp.
- Thấy được mối quan hệ giữa kiến thức văn với kiến thức liên môn và với
vốn sống thực tế khi phải thuyết minh về một đối tượng nào đó.
- Thấy được vai trò và tầm quan trọng của phương pháp thuyết minh trong
đời sống hăng ngày.
II/ Phương pháp, phương tiện dạy học
1. Phương pháp: diễn giảng, đàm thoại, làm việc nhóm, phương pháp nêu
và giải quyết vấn đề.
2. Phương tiện: SGK, giáo án, phấn, bảng.
III/ Yêu cầu học sinh chuẩn bị
- HS tìm hiểu các kiến thức đã học về văn thuyết minh ở chương trình ngữ
văn THCS.
- HS đọc kỹ bài ở nhà
- Trả lời các câu hỏi trong SGK
IV/ Tiến trình dạy học
A. Ổn định tổ chức
B. Kiểm tra bài cũ
C. Dạy bài mới
Kiến thức cần đạt

Hoạt động của GV và HS

I/ Tầm quan trọng của phương

-GV yêu cầu HS đọc mục I trong

pháp thuyết minh


còn cần điều kiện gì?

những phương pháp thuyết

+ HS trả lời; còn cần có phương

minh phù hợp.
3. Khi có tri thức và có nhu cầu
thuyết minh cho người khác
hiểu về đối tượng thì ta cần
phải có phương pháp thuyết
minh phù hợp để hiện thực
hoá tri thức và nhu cầu thành
bài văn.
Những phương pháp thuyết
minh bao giờ cũng là công cụ
để phục vụ cho một mục đích
thuyết minh nào đó, tức là

pháp
3.Cần ghi nhớ điều gì về mối quan
hệ giữa phương pháp thuyết minh
với mục đích thuyết minh?


không thể có một thứ phương
pháp thuyết minh chung

→GV: điều đáng ghi nhớ là: mục

1.PP nêu

- Cốm là một

định nghĩa,

thứ quà đặc

giải thích:

biệt nhất

a) Mô hình A

trong mọi thứ

tiến cử người tài giỏi cho đất nước

là B: A là đối

của Trần Quốc Tuấn.
-PP thuyết minh: liệt kê, giải thích
-Tác dụng: đảm bảo tính chuẩn xác

tượng cần

Hà Nội.
- Lớp 10A10

và tính thuyết phục.

chăm chỉ, học


-PP thuyết minh: phân tích, giải

lịch sử, văn

xương sống, ở

thích
- Tác dụng: cung cấp những hiểu

hoá, nguồn

dưới nước,

gốc sự vật,

bơi bằng vây

tính chất và

và thở bằng

đặc điểm của

mạng
- Nguyễn Du

biết mới bất ngờ, thú vị.

-Tác dụng: cung cấp những hiểu biết

c) Giúp cho

mới, thú vị.

hiểu về đối

người đọc
tượng.
2.PP liệt kê:
a) cách làm:
kể ra lần lượt
các đặc điểm,
tính chất…
của một sự
vật theo một

Cây dừa Bình
Định: Thân
cây làm
máng, lá cây
làm tranh,
cọng lá chẻ
nhỏ làm vách,

trật tự nào đó.
gốc dừa già
b) Tác dụng:
làm chõ đồ


Nhắc đến hoa

dụ:
a) Cách làm:

đào là nhắc

dẫn ra những
ví dụ cụ thể
để người đọc
tin vào nội
dung được
thuyết minh
b) Tác dụng:
các ví dụ cụ
thể có tác
dụng thuyết
phục người
đọc, khiến
cho người đọc
tin vào những
điều mà
người viết đã

đến tết. hoa
đào có nhiều
loại. chẳng
hạn như: đào
ăn quả, đào để

nội dung
thuyết minh,
cho rằng
người viết suy
diễn

nương dâu,
vào cuối năm
1999, Hội An
được
UNESCO
công nhận là
di sản văn hoá
thế giới.
Tháng 8 năm
2000, thị xã
Hội An lại
được nhà
nước phong
tặng danh
hiệu anh hung
lao động. Giờ
đây, Hội An
đã trở thành
một địa danh
nổi tiếng về
nhiều phương
diện, trong đó




Trường hợp này chúng ta sẽ phân

bật các đặc

biệt được Ba-sô với các nhà thơ nhà

điểm, tính

văn khác.
+ So sánh PP định nghĩa và PP chú

chất của đối

thích:
Giống nhau: cùng có mô hình A là B
Khác nhau:

thuyết minh.
b) Tác dụng:

tượng cần

tăng sức

Ôn dịch thuốc
lá đang đe
doạ sức khoẻ
và tính mạng
loài người còn

hoa đào có cái

bản của đối

một cách nhận

thú bao nhiêu

tượng để phân

biết khác, có thể

tích:
a) cách làm:

biệt đối tượng

chưa phản ánh

này với đối

đầy đủ những

tượng khác,

thuộc tính bản

trong đó các đối chất của đối

chia đối


Thuốc A với

là Quế Sơn, của

thuyết minh.
b) Tác dụng:

thuốc B, trường

Nguyễn Du là

X với trường

Thanh Hiên,

Y…
-Đảm bảo tính

của Nguyễn

chuẩn xác và độ
tin cậy cao.

Bỉnh Khiêm là
Bạch Vân cư sĩ,
của Nguyễn
Công Trữ là
Ngộ Trai…
-Có tính linh


-GV yêu cầu HS đọc lại đoạn văn

bản và phong

Ba-sô là một thi sĩ…và trả lời câu

phú hoá cách

hỏi a) trang 25 SGK.
- HS trả lời theo cách hiểu của

diễn đạt.

mình. Sau đó GV nhận xét.
b) Thuyết minh bằng cách giảng
giải nguyên nhân – kết quả.
-Trong hai mục đích đã nêu trong
SGK thì mục đích (1) là chủ yếu vì
đây mới chính là bức “chân dung
tâm hồn” của thi sĩ Ba-sô.
- Các ý trong đoạn văn có quan hệ
nhân – quả với nhau vì từ niềm “say


mê” cây chuối (nguyên nhân) mới
dẫn đến việc ra đời (kết quả) bút
danh “Ba-sô”.
- Các ý được trình bày hợp lý và
sinh động, bất ngờ, thú vị, hấp dẫn.

và trả lời:
+ Căn cứ vào mục đích thuyết
minh để lựa chọn PP thuyết minh
+ Ngoài việc cung cấp thông tin
đầy đủ, khách quan về đối tượng
được thuyết minh; PP thuyết minh
còn phải góp phần sinh động hoá


văn bản thuyết minh để gây hứng
thú cho người đọc.
IV/ Tổng kết và luyện tập
Bài tập 1:
Các phương pháp thuyết minh được

-GV chỉ định 2 HS đọc chậm, rõ
ghi nhớ trong SGK.
-GV gợi ý HS làm phần luyện tập

sử dụng trong đoạn văn trên là:
a) PP chú thích:
- Hoa lan đã được người phương
Đông tôn là “ Loài hoa vương
giả”.
- Còn với người phương Tây thì
lan là “Nữ hoàng của các loài
hoa”.
b) PP phân tích, giải thích:
Hoa lan thường được chia làm
hai nhóm…