CHƯƠNG I
ĐỘNG HỌC CHẤT ĐIỂM
Bài 1: CHUYỂN ĐỘNG CƠ
A. MỤC TIÊU
1. Kiến thức:
- Hiểu được các khái niệm cơ bản: tính tương đối của chuyển động, chất điểm, hệ quy chiếu, xác đònh vò trí của một chất điểm
bằng tọa độ, xác đònh thời gian bằng đồng hồ, phân biệt khoảng thời gian và thời điểm.
- Hiểu rõ là muốn nghiên cứu chuyển động của chất điểm, cần thiết chọn một hệ quy chiếu để xác đònh vò trí của chất điểm và
thời điểm tương ứng.
- Nắm vững được cách xác đònh tọa độ và thời điểm tương ứng của một chất điểm trên trục toạ độ.
2. Kỹ năng:
- Chọn hệ quy chiếu, mô tả chuyển động.
- Chọn mốc thời gian, xác đònh thời gian.
- Phân biệt chuyển động cơ với các chuyển động khác.
B. CHUẨN BỊ:
1. Giáo viên:
- Hình vẽ chiếc đu quay trên giấy to.
- Chuẩn bò tình huống sau cho học sinh thảo luận: Bạn của em ở quê chưa từng đến thò xã, em sẽ phải dùng những vật mốc và
hệ toạ độ nào để chỉ cho bạn đến được trường thăm em?
2. Học sinh:
Xem lại những vấn đề đã được học ở lớp 8: Thế nào là chuyển động? Thế nào là độ dài đại số của một đoạn thẳng?
3. Gợi ý ứng dụng CNTT:
GV có thể chuẩn bò những đoạn video về các loại chuyển động cơ học, soạn các câu hỏi trắc nghiệm, hình vẽ mô phỏng quỹ
đạo của chất điểm…
C. TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY - HỌC:
Hoạt động 1 (…phút): Nhận biết chuyển động cơ, vật mốc, chất điểm, quỹ đạo, thời gian trong chuyển động.
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên Ghi bảng
- Xem tranh SGK, trả lời câu hỏi: - Yêu cầu: HS xem tranh SGK và nêu câu
hỏi (kiến thức lớp 8) để HS trả lời.
* Chuyển động cơ là gì? Vật mốc? Ví dụ? - Gợi ý: cho HS một số chuyển động cơ
học điển hình.
- Biểu diễn chuyển động của chất điểm
trên trục Oxt?
- Nêu đònh nghóa của hệ quy chiếu.
- Trả lời câu C3 - Yêu cầu: HS trả lời câu C3
- Xem tranh đu quay giáo viên mô tả. - Giới thiệu tranh đu quay
- Trả lời câu hỏi C4 - Phân tích dấu hiệu của chuyển động tònh
tiến.
- Lấy một số ví dụ khác về chuyển động
tònh tiến
- Yêu cầu: HS lấy ví dụ về CĐTT
- Nhận xét các ví dụ.
Hoạt động 3 (…phút): Vận dụng, củng cố.
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên Ghi bảng
- Thảo luận nhóm trả lời các câu hỏi trắc
nghiệm nội dung câu 1 - 5 (SGK)
- Nêu câu hỏi. Nhận xét câu trả lời của các
nhóm.
- Làm việc cá nhân giải bài tập 1, 2 (SGK) - Yêu cầu: HS trình bày đáp án.
- Ghi nhận kiến thức: những khái niệm cơ
bản; hệ quy chiếu; chuyển động tònh tiến.
- Đánh giá, nhận xét kết quả giờ dạy.
- Trình bày cách mô tả chuyển động cơ
Hoạt động 4 (…phút): Hướng dẫn về nhà.
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên Ghi bảng
- Ghi câu hỏi và bài tập về nhà. - Nêu câu hỏi và bài tập về nhà.
- Những sự chuẩn bò cho bài sau - Yêu cầu: HS chuẩn bò bài sau.
Phần rút kinh nghiệm - bổ sung:
Bài 2: VẬN TỐC TRONG CHUYỂN ĐỘNG THẲNG
CHUYỂN ĐỘNG THẲNG ĐỀU (TIẾT 1)
A. MỤC TIÊU
- Vẽ hình biểu diễn vectơ độ dời. - Hướng dẫn: HS vẽ hình, xác đònh tọa độ
của chất điểm.
- Trong chuyển động thẳng: viết công thức
(2.1)
- Trả lời câu hỏi C2
- So sánh độ dời với quãng đường. Trả lời
câu hỏi C3.
- Nêu câu hỏi C3.
Hoạt động 3 (…phút): Thiết lập công thức vận tốc trung bình, vận tốc tức thời.
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên Ghi bảng
- Trả lời câu hỏi C4 - Yêu cầu: HS trả lời câu C4
- Thành lập công thức tính vận tốc trung
bình (2.3)
- Khẳng đònh: HS vẽ hình, xác đònh tọa độ
của chất điểm.
- Phân biệt vận tốc với tốc độ (ở lớp 8)
- Trả lời câu hỏi C5, đưa ra khái niệm vận
tốc tức thời.
- Nêu câu hỏi C5
- Vẽ hình 2.4 - Hướng dẫn vẽ và viết công thức tính vận
tốc tức thời theo độ dời.
- Hiểu được ý nghóa của vận tốc tức thời. - Nhấn mạnh : Vectơ vận tốc
Hoạt động 4 (…phút): Vận dụng, củng cố.
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên Ghi bảng
- Thảo luận nhóm trả lời các câu hỏi trắc
nghiệm theo nội dung câu 1, 2 (SGK); bài
tập 1, 2 (SGK) .
- Yêu cầu: Nêu câu hỏi. Nhận xét câu trả
lời của các nhóm.
- Làm việc cá nhân giải bài tập 4 (SGK) . - Yêu cầu: HS trình bày đáp án.
3. Gợi ý ứng dụng CNTT:
- Soạn câu hỏi trắc nghiệm cho phần kiểm tra bài cũ, luyện tập củng cố.
- Mô phỏng chuyển động bọt khí trong ống nước và các dạng đồ thò của chuyển động thẳng đều.
C. TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY - HỌC:
Hoạt động 1 (…phút): Kiểm tra bài cũ.
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên Ghi bảng
- Nhớ lại khái niệm chuyển động thẳng
đều, tốc độ của một vật ở lớp 8.
- Đặt câu hỏi cho HS. Cho HS lấy ví dụ.
Hoạt động 2 (…phút): Tìm hiểu chuyển động thẳng đều.
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên Ghi bảng
- Đọc SGK. Trả lời câu hỏi C2 - Yêu cầu: HS đọc SGK, trả lời câu hỏi.
- Cùng GV làm thí nghiệm ống chứa bọt
khí.
- Cùng HS làm thí nghiệm SGK
- Ghi nhận đònh nghóa chuyển động thẳng
đều.
- Hướng dẫn: HS vẽ hình, xác đònh tọa độ
của chất điểm.
- Viết công thức (2.4)
- Vận tốc trung bình trong chuyển động
thẳng đều?
- Nêu câu hỏi: Cho HS thảo luận.
- So sánh vận tốc trung bình và vận tốc tức
thời?
- Cùng HS làm các thí nghiệm kiểm
chứn.g
- Cùng GV làm thí nghiệm kiểm chứng. - Khẳng đònh kết quả.
Hoạt động 3 (…phút): Thiết lập phương trình của chuyển động thẳng đều. Đồ thò vận tốc theo thời gian.
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên Ghi bảng
- Nắm vững mục đích của việc khảo sát một chuyển động thẳng: Tìm hiểu tính nhanh, chậm của chuyển động biểu hiện ở biểu
thức vận tốc theo thời gian.
- Hiểu được: muốn đo vận tốc phải xác đònh được tọa độ ở các thời điểm khác nhau và biết sử dụng dụng cụ đo thời gian .
2. Kỹ năng:
- Biết xử lý các kết quả đo bằng cách lập bảng vận dụng các công thức tính thích hợp để tìm các đại lượng mong muốn như
vận tốc tức thời tại một điểm.
- Biết cách vẽ đồ thò vận tốc theo thời gian .
- Biết khai thác đồ thò.
B. CHUẨN BỊ:
1. Giáo viên:
- Chuẩn bò bộ thí nghiệm cần rung: kiểm tra bút, mực, làm trước một số lần.
- Chuẩn bò một số băng giấy trắng, thức vẽ đồ thò.
2. Học sinh:
- Học kỹ bài trước.
- Chuẩn bò giấy kẻ ô li, thước kẻ để vẽ đồ thò.
3. Gợi ý ứng dụng CNTT:
- Soạn câu hỏi trắc nghiệm phần cho kiểm tra bài cũ; củng cố bài.
- Phân tích kết quả đo có sẵn từ băng giấy.
- Các dạng đồ thò của chuyển động thẳng.
C. TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY - HỌC:
Hoạt động 1 (…phút): Kiểm tra bài cũ.
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên Ghi bảng
- Trả lời câu hỏi:
- Chuyển động thẳng?
- Vận tốc trung bình?
- Vận tốc tức thời?
- Dạng của đồ thò?
- Đặt câu hỏi cho HS
- Yêu cầu: HS vẽ dạng đồ thò .
Hoạt động 2 (…phút): Lắp đặt, bố trí thí nghiệm.
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên Ghi bảng
- Vẽ đồ thò tọa độ theo thời gian H 3.2 - Hướng dẫn cách vẽ đồ thò: biểu diễn mẫu
1,2 vò trí.
- Tính vận tốc trung bình trong các khoảng
0,1 s (5 khoảng liên tiếp) => lập bảng 2
- Quan sát HS tính toán, vẽ đồ thò
- Tính vận tốc tức thời => lập bảng 3.
Vẽ đồ thò vận tốc theo thời gian H.3.3
- Căn cứ vào kết qủa gợi ý HS rút ra kết
luận.
- Nhận xét kết quả: biết được tọa độ tại
một thời điểm thì biết được các đặc trưng
khác của chuyển động .
Hoạt động 5 (…phút): Vận dụng, củng cố.
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên Ghi bảng
- Trình bày kết quả của nhóm. - Hướng dẫn viết báo cáo, trình bày kết
quả.
- Đánh giá kết quả, cách trình bày của
nhóm khác.
- Yêu cầu: các nhóm trình bày kết quả, trả
lời câu hỏi SGK
- Trả lời câu hỏi SGK; H.3.4 - Đánh giá, nhận xét kết quả các nhóm.
- Ghi nhận kiến thức: Đặc điểm của
chuyển động thẳng. Cách viết báo cáo.
Cách trình bày báo cáo thí nghiệm.
- Hướng dẫn HS giải thích các sai số của
phép đo, kết quả đo.
Hoạt động 6 (…phút): Hướng dẫn về nhà.
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên Ghi bảng
- Ghi câu hỏi và bài tập về nhà.
- Đặt câu hỏi cho HS.
- Cách vẽ đồ thò. Đồ thò vận tốc theo thời
gian ?
- Yêu cầu 1 HS lên bảng vẽ dạng đồ thò.
- Nhận xét trả lời của bạn. - Nhận xét các câu trả lời .
Hoạt động 2 (…phút): Tìm hiểu khái niệm gia tốc trung bình, gia tốc tức thời trong chuyển động thẳng.
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên Ghi bảng
- Lấy ví dụ về chuyển động có vận tốc
thay đổi theo thời gian? Làm thế nào để so
sánh sự biến đổi vận tốc của các chuyển
động này.
- Nêu câu hỏi.
- Gợi ý: Các chuyển động cụ thể.
- Đọc SGK, hiểu được ý nghóa của gia tốc - Gợi ý cách so sánh
- Tìm hiểu độ biến thiên của vận tốc, tính
toán sự thay đổi vận tốc trong một đơn vò
thời gian, đưa ra công thức tính gia tốc
trung bình, đơn vò của gia tốc.
- Đặt vấn đề để HS đưa ra công thức tính
gia tốc.
- Tìm hiểu ý nghóa của gia tốc trung bình. - Giải thích ý nghóa gia tốc trung bình
- Đọc SGK (phần 1.b)
- Đưa ra công thức gia tốc tức thời.
- Cho HS đọc SGK (phần 1.b)
- So sánh gia tốc tức thời với gia tốc trung
bình
- Phân biệt cho HS khái niệm gia tốc trung
bình và gia tốc tức thời.
- Xem vài số liệu về gia tốc trung bình
trong SGK
- Thảo luận nhóm trả lời các câu hỏi trắc
nghiệm nội dung câu 1 - 4 (SGK)
- Nêu câu hỏi. Nhận xét câu trả lời của các
nhóm.
- Làm việc cá nhân giải bài tập 1,2 (SGK) - Yêu cầu: HS trình bày đáp án.
- Ghi nhận kiến thức: gia tốc ý nghóa của
gia tốc, đồ thò.
- Đánh giá, nhận xét kết quả giờ dạy.
Hoạt động 5 (…phút): Hướng dẫn về nhà.
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên Ghi bảng
- Ghi câu hỏi và bài tập về nhà. - Nêu câu hỏi và bài tập về nhà.
- Những sự chuẩn bò cho bài sau. - Yêu cầu: HS chuẩn bò bài sau.
Phần rút kinh nghiệm - bổ sung:
Bài 5: PHƯƠNG TRÌNH CHUYỂN ĐỘNG THẲNG BIẾN ĐỔI ĐỀU
A. MỤC TIÊU
1. Kiến thức:
- Hiểu rõ phương trình chuyển động là công thức biểu diễn tọa đồ của một chất điểm theo thời gian .
- Biết thiết lập phương trình chuyển động từ công thức vận tốc bằng phép tính đại số và nhờ đồ thò vận tốc .
- Nắm vững các công thức liên hệ giữa độ dời, vận tốc và gia tốc.
- Hiểu rõ đồ thò của phương trình chuyển động biến đổi đều là một phần của parabol.
- Biết áp dụng các công thức tọa độ, vận tốc để giải các bài toán chuyển động của một chất điểm, của hai chất điểm chuyển
động cùng chiều hoặc ngược chiều.
2. Kỹ năng:
- Vẽ đồ thò của phương trình chuyển động thẳng biến đổi đều.
- Giải bài toán về chuyển động của một chất điểm, của hai chất điểm chuyển động cùng chiều hoặc ngược chiều.
B. CHUẨN BỊ:
1. Giáo viên:
- Các câu hỏi, ví dụ về chuyển động thẳng đều và chuyển động biến đổi đều.
- Biên soạn câu hỏi 1 -2 SGK dưới dạng trắc nghiệm.
2. Học sinh:
- Ý nghóa của phương trình .
Hoạt động 3 (…phút): Vẽ dạng đồ thò phương trình chuyển đổng thẳng biến đổi đều.
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên Ghi bảng
- Vẽ đồ thò với t>0 (trường hợp chuyển
động không có vận tốc đầu). H 5.2 SGK.
- Yêu cầu: HS vẽ đồ thò.
- Hướng dẫn HS vẽ đồ thò.
- Ghi nhận: Đồ thò là một phần của parabol - Nhận xét dạng đồ thò
Hoạt động 4 (…phút): Thiết lập công thức liên hệ giữa độ dời, vận tốc và gia tốc.
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên Ghi bảng
- Đọc phần 2 SGK. Từ công thức (5.1), lập
luận để tìm được công thức liên hệ (5.4).
- Cho HS đọc SGK
- Ghi nhận: Trường hợp đặc biệt (công thức
(5.5) và (5.6) SGK)
- Hướng dẫn HS tìm mối liên hệ.
- Nhận xét trường hợp đặc biệt.
Hoạt động 5 (…phút): Vận dụng, củng cố.
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên Ghi bảng
Thảo luận nhóm trả lời các câu hỏi trắc
nghiệm nội dung câu 1, 2 (SGK)
- Nêu câu hỏi. Nhận xét câu trả lời của các
nhóm.
- Làm việc cá nhân giải bài tập 2, 3 (SGK) - Yêu cầu: HS trình bày đáp án.
- Ghi nhận kiến thức: Cách thiết lập
phương trình chuyển động từ đồ thò vận tốc
theo thời gian, mối liên hệ giữa độ dời, vận
tốc và gia tốc.
- Đánh giá, nhận xét kết qủa giờ dạy.
Hoạt động 6(…phút): Hướng dẫn về nhà.
Hoạt động 1 (…phút): Kiểm tra bài cũ.
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên Ghi bảng
- Phng trình của chuyển động thẳng biến
đổi đều (vận tốc đầu bằng không)?
- Đặt câu hỏi cho HS.
- Dạng đồ thò của phương trình tọa độ theo
thời gian ?
- Yêu cầu 1 HS lên bảng vẽ dạng đồ thò.
- Nhận xét trả lời của bạn. - Nhận xét các câu trả lời .
Hoạt động 2 (…phút): Tìm hiểu khái niệm chuyển động rơi tự do.
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên Ghi bảng
- Quan sát thí nghiệm ống Niu - tơn. - Mô tả thí nghiệm, cùng HS làm thí
nghiệm .
- Cùng làm thí nghiệm với GV - Gợi ý quan sát thí nghiệm .
- Lực cản của không khí ảnh hưởng đến
các vật rơi như thế nào? Lấy ví dụ minh
họa?
- Đặt các câu hỏi cho HS.
- Nhận xét các câu hỏi.
- Thế nào là sự rơi tự do?
- Khi nào một vật có thể được coi là rơi tự
do? Trả lời câu hỏi C1.
- Cho HS đọc đònh nghóa trong SGK.
Hoạt động 3 (…phút): Tìm hiểu rơi tự do là chuyển động nhanh dần đều theo phương thẳng đứng.
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên Ghi bảng
- Làm thí nghiệm hoặc quan sát tranh H6.3 - Mô tả, cùng HS làm các thí nghiệm, quan
sát tranh.
- Phương và chiều của chuyển động rơi tự
do như thế nào? Ví dụ ?
- Đặt các câu hỏi cho HS.
vò trí và độ cao trên mặt đất.
- Đánh giá, nhận xét kết qủa giờ dạy.
Hoạt động 6: (…phút): Hướng dẫn về nhà.
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên Ghi bảng
- Ghi câu hỏi và bài tập về nhà.
- Những sự chuẩn bò cho bài sau.
- Nêu câu hỏi và bài tập về nhà.
- Yêu cầu: HS chuẩn bò bài sau.
Phần rút kinh nghiệm - bổ sung:
Bài 7: BÀI TẬP VỀ CHUYỂN ĐỘNG THẲNG BIẾN ĐỔI ĐỀU
A. MỤC TIÊU
1. Kiến thức:
- Nắm được các công thức trong chuyển động thẳng biến đổi đều.
- Nắm được phương pháp giải bài tập về động học chất điểm.
- Biết cách vận dụng giải được các bài tập trong chương trình.
2. Kỹ năng:
- Rèn luyện óc phân tích, tổng hợp và tư duy logic
- Biết cách trình bày kết quả giải bài tập .
B. CHUẨN BỊ:
1. Giáo viên:
- Các đề bài tập trong SGK
- Biên soạn câu hỏi kiểm tra các công thức của chuyển động thẳng biến đổi đều dưới dạng trắc nghiệm.
- Biên soạn sơ đồ các bước cơ bản để giải một bài tập .
2. Học sinh:
- Tìm hiểu cách chọn hệ quy chiếu.
- Xem lại kiến thức toán học giải phương trình bậc hai.
3. Gợi ý ứng dụng CNTT:
- GV có thể soạn các câu hỏi trắc nghiệm kiểm tra bài cũ.
- Mô phỏng các bước cơ bản để giải một bài tập. Ví dụ minh họa
- Biên soạn các câu hỏi, bài tập để củng cố bài giảng.
tính vận tốc theo hệ quy chiếu đã chọn.
- Đặt các câu hỏi cho HS tính toán và lập
bảng biến thiên.
- Lập bảng biến thiên (chú ý các vò trí cắt
trục tung và trục hoành); Vẽ đồ thò tọa độ,
đồ thò vận tốc (H.7.1)
- Yêu cầu: HS trình bày kết quả, dạng đồ
thò của nhóm.
- Gợi ý cho HS phân tích kết quả rút ra kết
luận.
- Hoạt động nhóm: căn cứ vào đồ thò mô tả - Mô phỏng chuyển động của vật.
chuyển động của vật: Từ lúc ném đến khi
vật đến độ cao nhất và rơi xuống.
Hoạt động 4 (…phút): Tìm hiểu đề bài 2 SGK
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên Ghi bảng
- Đọc đề bài 2 SGK, xem H.6.4 SGK - Cho HS đọc đề bài 2 SGK, xem H 6.4.
- Xem nhanh lời giải SGK, trình bày cách
tính hiệu các độ dời?
- Hướng dẫn HS cách tính.
- Cách đo gia tốc theo H.6.4 như thế nào? - Nêu ý nghóa của cách đo gia tốc.
Cho HS về nhà giải bài tập này.
Hoạt động 5 (…phút): Củng cố bài giảng.
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên Ghi bảng
- Thảo luận nhóm trả lời các câu hỏi trắc
nghiệm nội dung đã chuẩn bò.
- Nêu câu hỏi. Nhận xét câu trả lời của các
nhóm.
- Trình bày các bước cơ bản để giải một
bài toán?
- Mô phỏng lại chuyển động của vật trong