ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
KHOA ĐỊA LÍ

VĂN CÔNG THỴ MINH HUYỀN

XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG BÀI GIẢNG
E-LEARNING TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ
ĐỊA PHƯƠNG THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP

Đà Nẵng/4/2018


ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM
KHOA ĐỊA LÍ

VĂN CÔNG THỴ MINH HUYỀN

XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG BÀI GIẢNG
E-LEARNING TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÍ
ĐỊA PHƯƠNG THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG

Chuyên ngành

: Sư phạm Địa lí

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP


7. Cấu trúc đề tài .........................................................................................................8
Chương 1 CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU.....10
1.1. E-Learning..........................................................................................................10
1.1.1. Khái niệm E-Learning .....................................................................................10
1.1.2. Đặc điểm của E-Learning................................................................................12
1.1.5. Một số phần mềm sử dụng để thiết kế bài giảng E-Learning ........................16
1.1.6. Sử dụng phần mềm Adobe Presenter để thiết kế bài giảng E-Learning .........17
1.2. Vai trò, mục tiêu của Địa lí địa phương trong chương trình địa lí THPT .........21
1.2.1. Vai trò..............................................................................................................21
1.2.3. Mục tiêu ..........................................................................................................21
1.3. Mục tiêu, đặc điểm nội dung dạy học Địa lí địa phương thành phố Đà Nẵng...22
1.3.1. Mục tiêu dạy học .............................................................................................22
1.3.2. Đặc điểm nội dung dạy học .............................................................................23
1.4. Đặc điểm tâm sinh lí, trình độ HS lớp 12 THPT ...............................................24
1.5. Thực trạng xây dựng và sử dụng bài giảng E-Learning trong dạy học Địa lí địa
phương thành phố Đà Nẵng ......................................................................................25
Chương 2 XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG BÀI GIẢNG E-LEARNING TRONG
DẠY HỌC ĐỊA LÍ ĐỊA PHƯƠNG THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG ..............................28
2.1. Yêu cầu, nguyên tắc xây dựng và sử dụng bài giảng E-Learning trong dạy học
Địa lí địa phương thành phố Đà Nẵng ......................................................................28
2.1.1. Yêu cầu đối với xây dựng bài giảng E-Learning trong dạy học Địa lí địa
phương thành phố Đà Nẵng ......................................................................................28
2.1.2 Nguyên tắc đối với xây dựng bài giảng E-Learning trong dạy học Địa lí địa
phương thành phố Đà Nẵng ......................................................................................29


2.2. Quy trình xây dựng bài giảng E-Learning trong dạy học địa lí địa phương thành
phố Đà Nẵng .............................................................................................................30
2.2.1 Quy trình ..........................................................................................................30
2.2.2. Giải thích quy trình .........................................................................................31


Địa lí địa phương

GV

Giáo viên

HS

Học sinh

KN

Kĩ năng

TN

Thực nghiệm

TNSP

Thực nghiệm sư phạm

PPDH

Phương pháp dạy học

TP

Thành phố

chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học. Từng bước áp dụng các
phương pháp tiên tiến và phương tiện vào quá trình dạy và học, bảo đảm điều kiện
và thời gian tự học, tự nghiên cứu của học sinh, nhất là sinh viên đại học. Phát triển
mạnh phong trào tự học, tự đào tạo thường xuyên và rộng khắp trong toàn dân, nhất
là thanh niên”.
Nền kinh tế thế giới đang bước vào giai đoạn kinh tế tri thức. Vì vậy, việc
nâng cao hiệu quả chất lượng giáo dục, đào tạo sẽ là nhân tố sống còn quyết định sự
tồn tại và phát triển của mỗi quốc gia nói chung và của mỗi cá nhân nói riêng. Hơn
nữa, việc học tập không chỉ bó gọn trong việc học phổ thông, học đại học mà chính
là học suốt đời. Vì vậy, E-Learning chính là một giải pháp hữu hiệu để giải quyết
vấn đề này. E-Learning là một phương pháp hiệu quả và khả thi, tận dụng tiến bộ
của phương tiện điện tử, internet để truyền tải các kiến thức và kĩ năng đễn những
người học là cá nhân, tổ chức ở bất kì nơi nào trên thế giới tại bất kì thời điểm nào.
E-Learning đang là xu hướng chung của giáo dục thế giới. Việc triển khai ELearning trong giáo dục đào tạo là một hướng đi tất yếu nhằm đưa giáo dục Việt
Nam tiếp cận với nền giáo dục thế giới. Ở nước ta, chủ trương của Bộ giáo dục và
Đào tạo trong giai đoạn tới là tích cực triển khai các hoạt động xây dựng một xã hội
học tập, mà ở đó mọi công dân đều có cơ hội được học tập, hướng tới việc: học bất
kỳ thứ gì (any things), bất kỳ lúc nào (any time), bất kỳ nơi đâu (any where) và học
tập suốt đời (life long learning).
Trong các môn học ở nhà trường phổ thông, môn Địa lí nói chung và phần
Địa lí địa phương nói riêng cũng có nhiều thuận lợi và những đặc điểm thuận lợi để
1


xây dựng bài giảng E-Learning trong dạy học. Phần Địa lí địa phương với các nội
dung phong phú, thực tiễn, dễ quan sát nên có nhiều cơ hội để xây dựng bài giảng
E-Learning, giúp hấp dẫn người học, tạo thêm nhiều hứng thú và học tập tích cực
hơn. Tuy nhiên trên thực tế, GV vẫn chưa chú trọng đến việc giảng dạy phần Địa lí
địa phương, việc truyền đạt kiến thức Địa lí địa phương vẫn chưa được dành nhiều
thời gian. Đồng thời, GV vẫn chưa biết đến E-Learning hay chưa sử dụng ELearning để thực hiện bài giảng của mình được tốt hơn.

địa phương TP. Đà Nẵng.
- Phương pháp sử dụng bài giảng E-Learning trong dạy học Địa lí địa
phương TP. Đà Nẵng.
- Tiền hành nghiên cứu, TNSP từ tháng 11/2017 – 4/2018 tại một số trường
trên địa bàn thành phố Đà Nẵng.
4. Giả thuyết khoa học
Nếu xác định được quy trình xây dựng và sử dụng E-Learning trong dạy học
Địa lí địa phương thành phố Đà Nẵng một cách khoa học, hợp lý thì sẽ rèn luyện
cho HS được tính tự giác học hỏi, chủ động và sáng tạo. Đồng thời HS cũng có
nhiều thời gian tự nghiên cứu bài học, được tự kiểm tra kiến thức, từ đó có hứng thú
trong việc học. Bên cạnh đó sẽ nâng cao được hiệu quả dạy học phần Địa lí địa
phương nói riêng và môn Địa lí nói chung.
5. Lịch sử các vấn đề nghiên cứu
5.1. Trên thế giới
Thuật ngữ E-Learning ra đời và đã trở nên quen thuộc trên thế giới trong một
vài thập kỷ gần đây. Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của Tin học và mạng truyền
thông, các phương thức giáo dục, đào tạo ngày càng được cải tiến nhằm nâng cao
chất lượng dạy học, tiết kiệm thời gian và tiền bạc cho người học. Ngay từ khi mới
ra đời, E-Learning đã xâm nhập vào hầu hết các hoạt động huấn luyện đào tạo của
các nước trên thế giới. Gắn với sự phát triển của CNTT và những phương pháp
giáo dục đào tạo, theo tài liệu của tác giả Bùi Thanh Giang [1] quá trình phát triển
của E-Learning có thể chia ra làm bốn thời kì.
Đầu tiên là giai đoạn trước năm 1983 được gọi là kỷ nguyên GV làm trung
tâm. Trước khi máy tính được sử dụng rộng rãi, ở giai đoạn này quan điểm giáo dục
“Lấy GV làm trung tâm” là phương pháp phổ biến nhất trong các trường học. Học
viên chỉ có thể trao đổi tập trung quanh GV và các bạn học. Đặc điểm của loại hình
này là giá thành đào tạo rẻ.
Tiếp theo là giai đoạn 1984 – 1993 được xem là kỷ nguyên đa phương tiện.
Vì trong giai đoạn này đã có các công nghệ cơ bản như hệ điều hành Windows 3.1,
máy tính Macintosh, phần mềm trình diễn powerpoint,… Nó cho phép tạo ra các bài

Đào tạo Mỹ đến năm 2000 có gần 47% các trường đại học và cao đẳng đã đưa ra
các mô hình đào tạo từ xa khác nhau tạo nên 54.000 khóa học trực tuyến. Đến năm
2004 đã có khoảng 90% các trường đại học, cao đẳng ở Mỹ nghiên cứu xây dựng
các mô hình E-Learning, số người tham gia khóa học tăng 33% hàng năm trong
khoảng thời gian từ 1999 – 2004.
4


Một số hệ thống E-Learning điển hình của các trường đại học trên thế giới
đã được nhiều nhà nghiên cứu về giáo dục quan tâm có thể kể đến là hai hệ thống
sau. Đầu tiên là hệ thống E-Learning của trường Đại học Western Governors của
Mỹ. Đây là trường đại học trực tuyến được thành lập từ năm 1997 bởi 17 bang từ
miền Tây nước Mỹ. Các khóa học được nghiên cứu thiết kế phù hợp với từng nhóm
học viên. Hệ thống hoạt động dưới sự hỗ trợ của nhiều công ty máy tính và tin học
như: IBM, AOL, Mirosoft,… và đã triển khai rất có hiệu quả quá trình đào tạo của
nhà trường. Tiếp theo là hệ thống E-Learning của Đại học Glasgow của nước Anh.
Hệ thống này được xây dựng trên nền tảng phần mềm quản lý bài giảng moodle
(Modular Object-Oriented Dynamic Learning Enviroment), một trong những phần
mềm mã nguồn mở về E-Learning và đang được sử dụng rộng rãi nhất hiện nay.
Moodle đã tạo ra môi trường dạy học bằng E-Learning để GV cung cấp bài giảng và
các tài liệu học tập đến học viên một cách thuận tiện[13].
Cùng thời gian trên cũng có nhiều nghiên cứu đề cập đến vấn đề thúc đẩy
ứng dụng Internet, CNTT trong trường học. Các nghiên cứu này đã khẳng định học
tập có sự hỗ trợ của CNTT có những lợi ích nhất định như: người học có thể tương
tác với môi trường học tập ảo, học tập theo phong cách học tập của mình và có thể
tự tổ chức quá trình học tập một cách chủ động. Ngoài ra, cũng có một số nghiên
cứu so sánh kết quả học tập truyền thống và học tập trong môi trường CNTT. Kết
quả nghiên cứu cho thấy có sự khác biệt đáng kể về kết quả học tập giữa học truyền
thống và học tập trực tuyến; học tập trực tuyến cung cấp và đáp ứng nhu cầu người
học tốt hơn, đặc biệt ở giáo dục đại học.

Thông tin (ĐH Bách khoa Hà Nội) đã phối hợp cùng nhau tổ chức hội thảo khoa
học "Nghiên cứu và triển khai E-Learning". Đây là hội thảo về E-Learning lần đầu
tiên ở nước ta. Tại hội thảo đã có 17 bản tham luận được báo cáo và phần thảo luận
sôi nổi của đại biểu tham dự đã đem lại một cái nhìn hết sức tổng quan về: Kiến trúc
nền hệ thống E-Learning; Chuẩn hoá trong E-Learning; Hệ quản trị học và hệ quản
trị nội dung học; Bài giảng điện tử; ứng dụng và thử nghiệm E-Learning; Một số
kinh nghiệm triển khai, ứng dụng E-Learning,…
Ứng dụng E-Learning trong dạy học ở trường phổ thông đã có bước tiến
mạnh mẽ, bằng chứng là Bộ Giáo dục và Đào tạo đã phát động và tổ chức các cuộc
thi về E-Learning dành cho GV các cấp trên toàn quốc. Năm học 2009 – 2010, cuộc
thi "Thiết kế hồ sơ bài giảng điện tử E-Learning" nằm trong khuôn khổ của chương
trình hợp tác giữa Bộ Giáo dục và Đào tạo và Quỹ Laurence S. Ting đã đạt được
một số kết quả nhất định. Từ đó, phong trào xây dựng bài giảng E-Learning được
triển khai đồng bộ ở các trường học trên toàn quốc, thể hiện sự quyết tâm mạnh mẽ
trong triển khai E-Learning đối với HS phổ thông. Thông qua cuộc thi GV toàn
6


quốc đã có một số kiến thức cơ bản về tổ chức dạy học E-Learning và ứng dụng
một số phần mềm tin học trong việc xây dựng các bài giảng E-Learning.
Dạy học E-Learning trong môn Địa lí đã được đề cập đến trong một số công
trình nghiên cứu của các tác giả như: Nguyễn Đức Vũ - Đổi mới phương pháp dạy
học địa lí ở trung học phổ thông, Nguyễn Đức Vũ - Ứng dụng công nghệ thông tin
trong dạy học, Nguyễn Đức Vũ - Phương tiện và thiết bị dạy học Địa lí. Ngoài ra,
còn được đề cập đến trong các công trình nghiên cứu của tác giả Nguyễn Viết
Thịnh. Các công trình nghiên cứu trên chủ yếu hướng dẫn xây dựng và sử dụng
Video giáo khoa, mạng Internet, Website có nội dung Địa lí vào dạy học. Tác giả
Đỗ Vũ Sơn - Xây dựng và sử dụng giáo trình điện tử bản đồ học trong các trường
Đại học sư phạm miền núi phía bắc. Công trình đã đề cập đến việc tổ chức dạy học
trực tuyến trên hệ thống Moodle cho sinh viên. Tác giả Đỗ Văn Hảo - Ứng dụng

Tiến hành điều tra và khảo sát về các mặt sau:
- Thu thập nhận thức của GV tại các trường THPT về khái niệm E-Learning
và tầm quan trọng của bài giảng E-Learning trong dạy học.
- Điều tra thực trạng sử dụng bài giảng E-Learning trong dạy học Địa lí địa
phương thành phố Đà Nẵng của giáo viên tại các trường THPT.
- Lấy ý kiến, nguyện vọng của giáo viên THPT để nâng cao hiệu quả phương
pháp sử dụng bài giảng E-Learning.
6.3. Phương pháp chuyên gia
Trong quá trình nghiên cứu, đối với một số kết quả và kiến nghị liên quan,
tôi thực hiện xin ý kiến một số GV có kinh nghiệm trong dạy học Địa lí tại các
trường THPT trên địa bàn TP. Đà Nẵng. Từ những kiến thức thu thập được, chúng
tôi đã có những định hướng về nội dung nghiên cứu đề tài cũng như những vấn đề
liên quan đến thực nghiệm sư phạm
6.4. Phương pháp thực nghiệm sư phạm
Phương pháp này thường được tiến hành nhằm kiểm định giả thuyết khoa
học và tính khả thi của đề tài.
Dựa trên cơ sở này, tiến hành tổ chức thực nghiệm tại một số lớp 12 tại các
trường THPT để kiểm chứng hiệu quả của phương pháp đã lựa chọn.
6.5. Phương pháp toán học thống kê
Phương pháp này cho phép xử lí, phân tích các kết quả điều tra thực nghiệm
thông qua việc sử dụng các phép toán thống kê để rút ra những kết luận cần thiết về
thực trạng, hiệu quả của phương pháp dã lựa chọn.
7. Cấu trúc đề tài
Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung chính của
đề tài gồm 3 chương:
8


 Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn của vấn đề nghiên cứu.
 Chương 2: Quy trình xây dựng và sử dụng bài giảng E-Learning trong dạy



+ Hợp tác: Sự hợp tác, trao đổi của người học trong quá trình học tập cũng
được thông qua phương tiện truyền thông điện tử. Ví dụ như việc trao đổi thảo luận
thông qua chat, forum trên mạng …
Tóm lại E-Learning được hiểu một cách chung nhất là quá trình học thông
qua các phương tiện điện tử. Ngày nay với sự hội tụ của máy tính và truyền thông,
E-Learning được hiểu một cách trực tiếp hơn là quá trình học thông qua mạng
internet và công nghệ web[44].
Theo ADL (Advanced Distributed Learning) - một tổ chức chuyên nghiên
cứu và khuyến khích việc phát triển và phân phối học liệu sử dụng các công nghệ
mới, đã công bố các tiêu chuẩn cho SCORM mô tả tổng quát chức năng của một hệ
thống E-Learning bao gồm:
- Hệ thống quản lý học tập (LMS): cho phép người quản trị hệ thống tạo ra
cổng dịch vụ đào tạo trực tuyến có nhiệm vụ: quản lý các khóa học trực tuyến;
quản lý quá trình tự học, tự bồi dưỡng; quản lý việc phân phối, tìm kiếm nội dung
học tập và học liệu (quản lý tài nguyên); quản lý HV, giảng viên/hướng dẫn viên
hoặc người quản trị khóa học; quản lý bài kiểm tra, quá trình tự kiểm tra, tự đánh
giá của HV; quản lý quá trình trao đổi, thảo luận trên diễn đàn, email, trao đổi tin
nhắn điện tử, lịch học của HV.
- Hệ thống quản lý nội dung học tập (LCMS): Một LCMS là một môi trường
đa người dùng, ở đó các nhà giáo dục, quản trị khóa học có thể tạo ra, lưu trữ, sử
dụng lại, chỉnh sửa, quản lý và phân phối nội dung học tập của các khóa học. LCMS
quản lý các quá trình tạo ra và phân phối học liệu.

11


Hình 1.2. Mô hình chức năng tổng thể của hệ thống E-Learning
1.1.2. Đặc điểm của E-Learning

nhiều cơ hội để phát huy được năng lực của bản thân. PPDH truyền thống khá là
nhàm chán, hạn chế tính tích cực của HS, sau mỗi bài học GV cũng là người ra bài
kiểm tra và HS lại là người làm một cách máy móc, HS có thắc mắc thì GV sẽ là
ngườ giải đáp. Cứ như vậy, làm cho PPDH truyền thống ngày càng tẻ nhạt và HS
mất đi hứng thú trong việc học của mình (Hình 1.3).
Giáo viên
Quản lý học sinh

Truyền đạt kiến
thức

Soạn bài
giảng

Giảng
dạy

Kiểm tra

Giải đáp

Quản lý
lớp học

Quản lý
việc học

Hình 1.3. Các chức năng của giáo viên
Với sự ra đời của E-Learning đã khắc phục được những hạn chế của lối dạy
học truyền thống. Với E-Learning, học tập lấy người học làm trung tâm. Trong môi

dạng sẽ làm giàu thêm kiến thức cho người học.
Chi phí hợp lí: người học trực tuyến sẽ tiết kiệm được cả thời gian và tiền
bạc vì trường học của họ sẽ ở ngay trước màn hình máy tính. Không giống như
trong các khóa học trong các cơ sở đào tạo, học sinh của E-Learning sẽ tiết kiệm
thời gian đi lại và tiết kiệm tiền cho các khoản chi phí cho sách giáo khoa, sách
hướng dẫn, và các học liệu khác. Giúp giảm khoảng 60% chi phí bao gồm chi phí đi
lại và chi phí tổ chức địa điểm. Học viên chỉ tốn chi phí trong việc đăng kí khoá học
và có thể đăng kí bao nhiêu khoá học mà họ cần.
Tương tác và hợp tác: học trực tuyến người học có thể giao lưu và tương tác
với nhiều người cùng lúc. Họ cũng có thể hợp tác với bạn bè trong nhóm học trực
tuyến để thảo luận và làm bài tập về nhà. Ngày nay, việc tương tác và hợp tác trên
Internet là phổ biến qua forum, blog, Facebook… và có thể tận dụng Internet để
“vừa làm vừa học vừa chơi”.
14


1.1.4. Quy trình xây dựng bài giảng E-Learning
Bước 1: Xác định mục tiêu và kiến thức cơ bản của bài học
Việc xác định mục tiêu và xác định nội dung của bài học là hai công việc cần
thiết phải có khi soạn bất kỳ loại bài giảng nào, dù là bài giảng truyền thống hay bài
giảng E-Learning. Tuy nhiên, khác biệt với dạy học truyền thống, dạy học ELearning người học nhiều khi không cần phải tiếp xúc trực tiếp với người dạy.
Nghĩa là thực tế khi đó chỉ diễn ra quá trình học, còn quá trình dạy là một quá trình
ảo. Vì vậy, việc xác định đúng mục tiêu và nội dung của bài học đối với hình thức
E-Learning cần phải được đề cao hơn nữa. Điều đó sẽ giúp người dạy chắt lọc được
những kiến thức quan trọng, bước đầu tạo được định hướng xây dựng cấu trúc, sắp
xếp thứ tự các nội dung sẽ trình bày trong bài giảng. Cụ thể:
- Xác định mục tiêu và nội dung của bài giảng: GV cần xác định đủ 4 mục
tiêu (kiến thức, kĩ năng, thái độ, năng lực) mà HS cần đạt được sau bài giảng.
- Xác định trọng tâm bài giảng: Lựa chọn thông tin cần thiết và nội dung cơ
bản để thể hiện trong bài dạy.

hình (quay video giảng viên giảng bài); biên tập video, âm thanh; sử dụng phần
mềm để đồng bộ bài giảng.
Bước 5: Chạy thử chương trình, sửa chữa và đóng gói sản phẩm
Công việc gồm: chạy thử chương trình, kiểm soát lỗi và chỉnh sửa bài giảng.
Sau đó, đóng gói bài giảng theo định dạng phù hợp với mục đích yêu cầu. Kết thúc
bước này ta đã có sản phẩm bài giảng trực tuyến.
1.1.5. Một số phần mềm sử dụng để thiết kế bài giảng E-Learning
1.1.5.1. Phần mềm Adobe Presenter
Adobe Presenter là một phần mềm công cụ soạn bài giảng điện tử (authoring
tool) giúp giáo viên có thể dễ dàng tạo ra các bài giảng điện tử với đầy đủ các nội
dung đa phương tiện chất lượng cao, tuân thủ các tiêu chuẩn về E-Learning phổ
biến và có thể sử dụng bài giảng để dạy - học trực tuyến thông qua mạng Internet.
Adobe Presenter giúp chuyển đổi các bài trình chiếu PowerPoint sang dạng
tương tác multimedia, có lời thuyết minh (narration), có thể câu hỏi tương tác
(quizze) và khảo sát (surveys), tạo hoạt động điều khiển dẫn dắt chương trình
(animation), và tạo mô phỏng (simulation) một cách chuyên nghiệp.
Điều khẳng định là Adobe Presenter tạo ra bài giảng điện tử tương thích với
chuẩn quốc tế về E-Learning là AICC, SCORM 1.2, and SCORM 2004.
1.1.5.2. Phần mềm LectureMAKER
LectureMAKER là một phần mềm thương mại, sản phẩm của công ty
Daulsoft, Hàn Quốc. Đây là một công cụ dùng để soạn thảo bài giảng điện tử. Với
phần mềm này, người dùng có thể tạo ra các bài giảng điện tử một cách dễ dàng,
16


sinh động và hợp chuẩn. Phần mềm này đang được Bộ Giáo dục và Đào tạo Việt
Nam khuyến khích các nhà trường và GV sử dụng trong việc soạn bài giảng điện tử
và ứng dụng E-Learning trong giảng dạy. Phần mềm LectureMAKER cho phép
chúng ta tạo ra bài giảng điện tử từ nhiều nguồn khác nhau như: PowerPoint, hình
ảnh, âm thanh, đoạn phim, flash,… Bên cạnh đó, phần mềm cũng cho phép người