CHƯƠNG 17
TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN &
TÀI NGUYÊN NĂNG LƯỢNG
1. Tài nguyên thiên nhiên

Nguồn gốc các tụ khoáng

Tích tụ khoáng sản và kiến tạo mảng
2. Tài nguyên năng lượng

Năng lượng MT

Năng lượng hạt nhân

Nhiên liệu hóa thạch
1
Hầu hết vật liệu Trái đất được sử dụng

K
K
im loại để chế tạo máy
im loại để chế tạo máy

Cát cuội xây dựng
Cát cuội xây dựng

Đá vôi và thạch cao cho b
Đá vôi và thạch cao cho b
ê
ê
t

giàu một hay nhiều vật liệu hữu ích cho con
người – bất kỳ loại vật chất nào từ Trái đất
người – bất kỳ loại vật chất nào từ Trái đất
.
.

Một số
Một số
KS được tìm thấy dưới đất; không phải
KS được tìm thấy dưới đất; không phải
qua chế biến hay chế biến rất ít (muối, đá quý,
qua chế biến hay chế biến rất ít (muối, đá quý,
cát, cuội)
cát, cuội)
.
.

Nhiều loại phải chế biến trước khi sử dụng:
Nhiều loại phải chế biến trước khi sử dụng:Sắt
Sắt
là thành phần cơ bản của nhiều KV, qui trình
là thành phần cơ bản của nhiều KV, qui trình
trích xuất sắt khác nhau cho các KV khác nhau.
trích xuất sắt khác nhau cho các KV khác nhau.
Ít tốn kém nhất là các KV oxid như Hematit
Ít tốn kém nhất là các KV oxid như Hematit
(Fe

3
3
O
O
8
8
, KalSi
, KalSi
3
3
O
O
8
8
, & CaAl
, & CaAl
2
2
Si
Si
2
2
O
O
8
8
, nhưng chi phí
, nhưng chi phí
trích xuất nhôm cao)
trích xuất nhôm cao)



Quặng là tích tụ khoáng vật từ đó có thể trích
Quặng là tích tụ khoáng vật từ đó có thể trích
xuất một hay nhiều hợp chất có giá trị kinh tế.
xuất một hay nhiều hợp chất có giá trị kinh tế.

Một tích tụ quặng bao gồm các KV quặng chứa
Một tích tụ quặng bao gồm các KV quặng chứa
hợp chất có giá trị.
hợp chất có giá trị.
5

Lợi nhuận quyết định cấp hay hàm lượng của hợp
Lợi nhuận quyết định cấp hay hàm lượng của hợp
chất trong tích tụ.
chất trong tích tụ.

Các hợp chất khác nhau yêu cầu hàm lượng công
Các hợp chất khác nhau yêu cầu hàm lượng công
nghiệp khác nhau.
nghiệp khác nhau.

Hàm lượng thay đổi tùy theo điều kiện kinh tế như nhu
Hàm lượng thay đổi tùy theo điều kiện kinh tế như nhu
cầu và chi phí trích xuất.
cầu và chi phí trích xuất.

vàng. Nhưng ở các nước đang phát triển giá công nhân rẻ
nên các mỏ vàng có hàm lượng thấp hơn so với Mỹ vẫn
nên các mỏ vàng có hàm lượng thấp hơn so với Mỹ vẫn
được khai thác có l
được khai thác có l
ãi.
ãi.

Hàm lượng đạt giá trị công nghiệp sẽ khác nhau đối với
Hàm lượng đạt giá trị công nghiệp sẽ khác nhau đối với
các KS khác nhau. Hàm lượng đạt giá trị kinh tế được
các KS khác nhau. Hàm lượng đạt giá trị kinh tế được
phân chia dựa vào hàm lượng trung bình của khoáng sản
phân chia dựa vào hàm lượng trung bình của khoáng sản
đó trong vỏ Trái đất
đó trong vỏ Trái đất
→
→
xác định
xác định
hệ số tập trung
hệ số tập trung
.
.
Vd:
Vd:
Al, có hàm lượng trung bình trong vỏ TĐ là 8%, có hệ số
Al, có hàm lượng trung bình trong vỏ TĐ là 8%, có hệ số
tập trung 3- 5 (mỏ chỉ có giá trị kinh tế khi hàm lượng Al đạt
tập trung 3- 5 (mỏ chỉ có giá trị kinh tế khi hàm lượng Al đạt

U (Uranium) 0.00016 500 - 1000
8
Nguồn gốc các tụ khoáng
Nguồn gốc các tụ khoáng

Tụ khoáng nội sinh
Tụ khoáng nội sinh

Tụ khoáng nhiệt dịch
Tụ khoáng nhiệt dịchTập trung do dung dịch giàu
Tập trung do dung dịch giàu
nước nóng đi vào qua các khe nứt và lỗ hỗng trong đá
nước nóng đi vào qua các khe nứt và lỗ hỗng trong đá
.
.
Tích tụ nhiệt dịch hình thành khi nước dưới đất tuần
Tích tụ nhiệt dịch hình thành khi nước dưới đất tuần
hoàn xuống sâu và nóng lên do đi đến thể đá núi lửa
hoàn xuống sâu và nóng lên do đi đến thể đá núi lửa
nóng dưới sâu hay do địa nhiệt dưới sâu. Nước nóng
nóng dưới sâu hay do địa nhiệt dưới sâu. Nước nóng
có thể hòa tan các vật chất có giá trị kinh tế của các thể
có thể hòa tan các vật chất có giá trị kinh tế của các thể
đá lớn.

lại đáy biển, chúng tiếp xúc với
lại đáy biển, chúng tiếp xúc với
NDĐ
NDĐ
nguội hơn và đột ngột
nguội hơn và đột ngột
hình thành sphalerite (
hình thành sphalerite (
ZnS
ZnS
), chalcopyrite (
), chalcopyrite (
CuFeS
CuFeS
2
2
)
)
.
.

Tụ khoáng dạng mạch
Tụ khoáng dạng mạch
quanh các khối xâm nhập. Nước
quanh các khối xâm nhập. Nước
nóng tuần hoàn quanh các khối xâm nhập thải kim loại và
nóng tuần hoàn quanh các khối xâm nhập thải kim loại và
silic t
silic t
ừ

sphalerite
sphalerite
và
và
chalcopyrite
chalcopyrite
. Vì chúng nằm
. Vì chúng nằm
trong trầm tích nên gọi là tích tụ khoáng sản trầm tích.
trong trầm tích nên gọi là tích tụ khoáng sản trầm tích.
10

Tụ khoáng magma
Tụ khoáng magma– khoáng sản tập trung trong các thể
– khoáng sản tập trung trong các thể
xâm nhập của quá trình kết tinh phân đoạn và kết tinh.
xâm nhập của quá trình kết tinh phân đoạn và kết tinh.
Quá trình magma như nóng chảy bộ phận, phân dị kết tinh
Quá trình magma như nóng chảy bộ phận, phân dị kết tinh
hay kết tinh trong lò magma có thể tập trung
hay kết tinh trong lò magma có thể tập trung
KV
KV
quặng có
quặng có
giá trị
giá trị
và
và
Iron. Các nguyên tố này chiếm hàm lượng cao hơn
Iron. Các nguyên tố này chiếm hàm lượng cao hơn
trong những lớp nằm ở đáy lò magma.
trong những lớp nằm ở đáy lò magma.
11

Tụ khoáng ngoại sinh
Tụ khoáng ngoại sinh

Tụ khoáng trầm tích
Tụ khoáng trầm tích
: vật chất được tập trung do kết tủa
: vật chất được tập trung do kết tủa
hóa học từ hồ hay biển- là các
hóa học từ hồ hay biển- là các
KV
KV
chứa các chất có giá trị
chứa các chất có giá trị
kết tủa trực tiếp trong nước.
kết tủa trực tiếp trong nước.

Tích tụ bay hơi
Tích tụ bay hơi
:
:

hơi.
12