THỰC TRẠNG GIÁO DỤC LỊCH SỬ ĐỊA PHƯƠNG
THÔNG QUA HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM CHO HỌC
SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN
LONG BIÊN, THÀNH PHỐ HÀ NỘI THEO TIẾP CẬN
CỘNG ĐỒNG


-Khái quát tình hình quận Long Biên, Thành phố Hà Nội
- Vị trí địa lý
Quận Long Biên là một quận thuộc Hà Nội, nằm dọc
phía bờ bắc của sông Hồng. Đông giáp Sông Đuống, Tây
giáp Sông Hồng, bên kia là quận Tây Hồ, Hoàn Kiếm, Ba
Đình và quận Hai Bà Trưng, phía Nam giáp huyện Gia Lâm,
Bắc giáp Sông Đuống.
Quận được thành lập theo Nghị định số 132/2003/NĐCP ngày 06 tháng 11 năm 2003 của Chính phủ, trên cơ sở tách
10 xã: Thượng Thanh, Giang Biên, Ngọc Thụy, Việt Hưng,
Hội Xá, Gia Thụy, Bồ Đề, Long Biên, Thạch Bàn, Cự Khối và
3 thị trấn: Gia Lâm, Đức Giang, Sài Đồng thuộc huyện Gia
Lâm, thành 14 phường, với diện tích 60,38 km2.
- Tình hình kinh tế, chính trị, xã hội
Mặc dù là quận mới được thành lập từ năm 2003, sau 15
năm, quận Long Biên đã đạt được nhiều chuyển biến trong
thực hiện nhiệm vụ phát triển kinh tế - xã hội, an ninh quốc
phòng. Các chỉ tiêu kinh tế xã hội đều hoàn thành và đạt cao:
thu ngân sách đạt 164% dự toán; chỉ tiêu giảm nghèo đạt


160% kế hoạch, đời sống văn hóa tinh thần của nhân dân ngày
càng được nâng cao, phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng
đời sông văn hoá” được duy trì tốt, vượt chỉ tiêu về tỷ lệ hộ
dân cư được công nhận gia đình văn hoá, đạt 91,38%. Cơ sở

lên 62/68 trường, đạt 91,2%. 10 trường được công nhận mô
hình trường học điện tử; rà soát, điêu chỉnh tiêu chí đánh giá.
Tuyển mới 12.839 học sinh, nâng tổng số học sinh toàn ngành
trên 67.000 học sinh. Thành lập và chính thức đi vào hoạt
động 03 trường, tăng số trường công lập lên 71 trường.
- Tổ chức khảo sát thực trạng


- Đặc điểm mẫu khách thể khảo sát
Để phục vụ khảo sát thực trạng giáo dục lịch sử địa
phương thông qua hoạt động trải nghiệm tại quận Long
Biên,TP Hà nội, chúng tôi tiến hành khảo sát trên 3 đối tượng
là: cán bộ quản lý các nhà trường (Bao gồm Ban giám hiệu và
tổ trưởng các tổ chuyên môn), đại diện giáo viên, đại diện học
sinh tại 5 trường THCS trên địa bàn Quận (Có mẫu khách thể
khảo sát kèm theo).
- Mục đích khảo sát
Khảo sát, đánh giá thực trạng giáo dục lịch sử địa
phương tại các trường THCS, thực trạng giáo dục lịch sử địa
phương thông qua hoạt động trải nghiệm ở các trường THCS
quận Long Biên, TP Hà Nội nhằm xây dựng cơ sở thực tiễn
về giáo dục lịch sử địa phương thông qua hoạt hoạt động trải
nghiệm cho học sinh THCS theo tiếp cận cộng đồng. Từ đó,
có cơ sở khoa học đề xuất hệ thống các biện pháp giáo dục
lịch sử địa phương thông qua hoạt động trải nghiệm theo tiếp
cận cộng đồng trên địa bàn quận Long Biên, TP Hà Nội một
cách động bộ, hiệu quả và có tính khả thi cao.
- Nội dung khảo sát



Số liệu khảo sát được xử lý theo từng nội dung. Điểm
X

trung bình chung ( ) được tính bằng trung bình cộng số
lượng khách thể đánh giá nhân “x” với số điểm tương ứng cho
mỗi mức độ, chia “:” cho tổng số khách thể khảo sát. Điểm
trung bình chung của mỗi tiêu chí được xác định là điểm trung
bình cộng của các nội dung trong mỗi tiêu chí. Nhận xét, đánh
giá các tiêu chí theo nguyên tắc:
Đối với câu hỏi 4 mức độ trả lời:
X

= 3.25-4.0 đánh giá đạt mức tốt;


X

X

X

= 2,5 – 3,24 đánh giá đạt mức khá;
= 1,75 – 2,49 đánh giá đạt mức trung bình;


%

GV
S

SL

%

6,45 12 9,76

14

9,03

3,23

9

5,81

L

%

Chung

Cung cấp sự kiện lịch
sử, bồi dưỡng kiến thức

6,45 16 13,01 18

11,6
1

địa phương.

4

Cả 3 nội dung trên

26

83,8
7

87 70,73

11

73,5

3

5

Kết quả khảo sát nhận thức của 31 cán bộ quản lý và
123 giáo viên tại 5 trường THCS trên địa bàn Quận Long
Biên, TP Hà Nội về ý nghĩa của giáo dục lịch sử địa phương
đối với học sinh THCS cho thấy: 113/154 (chiếm 73,55%) ý


Khôn
g cần
thiết

Th
ứ

Đối tượng
(4 điểm)

SL

%

(3 điểm)

SL

%

(1

(2
điểm)
S
L

%


5
62,6
0
45,3
3

174 57,2

2

37

71

6,45
30,0
8
47,3
3

11

36,1

0

8

9


3,6

8

0

0

1

2

3

2

Qua bảng tổng hợp kết quả khảo sát nhận thức về “mức
độ cần thiết của giáo dục lịch sử địa phương tại các trường
THCS trên địa bàn Quận Long Biên, TP Hà Nội” trên 3 đối
tượng, để tổng hợp, so sánh 3 luồng ý kiến nhận thức về vấn
đề này. Kết quả chung được đánh giá với điểm trung bình
chung (TBC) = 3,62 (Min = 1; Max = 4), đạt mức tốt, như vậy
có thể khẳng cả 3 luồng ý kiến đều nhận thức mức độ cần
thiết của giáo dục lịch sử địa phương cho học sinh THCS là
rất cao. Trong đó, ý kiến của cán bộ quản lý nhận thức là rất
X

cần thiết với điểm trung bình ( ) = 3,94 (Min=1; Max=4),
cao nhất trong 3 luồng ý kiến (xếp thứ 1/3 luồng ý kiến),



Văn, Toán, Tiếng Anh, không có đánh giá, xếp loại… Vì vậy
việc tổ chức các hoạt động giáo dục lịch sử địa phương chưa
thật sự được quan tâm.
Khái quát việc nhận thức về mức độ cần thiết của
giáo dục lịch sử địa phương cho học sinh THCS thông qua
biểu đồ sau:

- Thực trạng mức độ thực hiện giáo dục lịch sử địa phương
cho học sinh THCS
- Thực trạng mức độ thực hiện giáo dục lịch sử địa
phương cho học sinh THCS thông qua hoạt động trải
nghiệm.
Mức độ đánh giá

T
T

Thường

Thỉnh

xuyên

thoảng

(4 điểm)

(3 điểm)




1

Cán bộ
quản lý

0,00

25

2 Giáo viên

8

6,50

79

3 Học sinh

5

3,33

86

80,6
5
64,2

7

0

7

3,3

2,6

3

1

1,6

2.7

4

3

36,0
0
31,5
7

5

5


luồng ý kiến, có 25/31 (chiếm 80,65%) ý kiến đánh giá mức


độ thỉnh thoảng, có 6/31 (chiếm 19,35) ý kiến đánh giá mức
độ hiếm khi. Kết quả chung ý kiến của học sinh đạt

X

= 2,61

xếp thứ 3/3 luồng ý kiến. Như vậy, có thể nhận định việc thực
hiện giáo dục lịch sử địa phương cho học sinh các trường
THCS trên địa bàn Quận Long Biên, TP Hà Nội đã được thực
hiện ở hầu hết các nhà trường, tuy nhiên mức độ thực hiện
mới đạt ở mức khá, vẫn còn một số trường chưa thực hiện
giáo dục lịch sử địa phương cho các đối tượng học sinh thuộc
các khối. Để có thêm minh chứng về mức độ thực hiện giáo
dục lịch sử địa phương, chúng tôi đã khảo sát học sinh với câu
hỏi “Các em thường được học lịch sử địa phương tại đâu?”,
có 67,33% học sinh trả lời là “Học trên lớp vào giờ học Lịch
sử địa phương”; 18,67% học sinh trả lời là “Học qua giờ
ngoại khóa về lịch sử địa phương”; 6% học sinh trả lời được
“Học tại nơi xảy ra sự kiện lịch sử”; 8% học sinh trả lời được
“Học tại bảo tàng, nhà truyền thống”. Trong thực tế, mức độ
thực hiện giáo dục lịch sử địa phương ở mỗi trường khác
nhau, tùy từng điều kiện về môi trường, về tài chính và đặc
biệt là sự quan tâm ủng hộ của các bên liên quan như Hội cha
mẹ học sinh, chính quyền địa phương, các cơ quan doanh
nghiệp đóng trên địa bàn trường.


Giáo viên

3,55

2,77

3

Học sinh

3,38

2,61

3,62

2,73

So sánh tương quan giữa mức độ cần thiết và mức độ
thực hiện giáo dục lịch sử địa phương cho học sinh THCS qua
kết quả khảo sát “Thực trạng nhận thức về mức độ cần thiết
của giáo dục lịch sử địa phương” và “ Thực trạng mức độ
thực hiện giáo dục lịch sử địa phương cho học sinh THCS”
cho thấy kết quả chung đánh giá mức độ cần thiết đạt mức tốt
với điểm

X

= 3,62 (Min =1; Max=4), mức độ thực hiện mới

chương trình cho các hoạt động giáo dục lịch sử địa phương
còn chưa phong phú, đa dạng, chưa đủ sức lôi cuốn giáo viên và


học sinh tham gia các hoạt động nhằm giáo dục lịch sử địa
phương.
- Thực trạng hình thức tổ chức giáo dục lịch sử địa phương
- Thực trạng áp dụng các hình thức tổ chức
giáo dục lịch sử địa phương cho học sinh
THCS
CBQL

ST

2

SL

Đóng vai nhân
vật lịch sử

6

Câu lạc bộ lịch
sử
Tham quan khu

3

di tích lịch sử 18

0,00

58,0

82,9

6

Tổ chức các 10 32,2
cuộc thi tìm

SL

6

102

97

3

78,8
6

SL

26

0


8

8

12,6

12

41,3

7

6

1


địa phương
Tổ chức các sự

5

kiện

nhân

ngày

truyền


khu di tích lịch sử địa phương; tổ chức các cuộc thi tìm hiểu
lịch sử địa phương; tổ chức các sự kiện nhân ngày truyền
thống của địa phương... Trong đó, hình thức “Tham quan khu
di tích lịch sử địa phương” được đánh giá là sử dụng nhiều
nhất với 218 lượt ý kiến (chiếm 71,48%) lượt người, nhiều
nhất trong 5 hình thức. Với 3 luồng ý kiến cán bộ quản lý,
giáo viên và học sinh khá chênh lệch, CBQL có 18/31 (chiếm


58,06%) lượt người; giáo viên có 102/123 (chiếm 82,93%)
lượt; học sinh có 98/150 (chiếm 65,33%) lượt cho ý kiến sử
dụng hình thức này; bên cạnh đó, hình thức “Tổ chức các
cuộc thi tìm hiểu lịch sử địa phương” và “Tổ chức các sự kiện
nhân ngày truyền thống của địa phương” cũng được áp dụng
khá nhiều với tỷ lệ chung cả 3 đối tượng khảo sát là 41,31%
và 29,84% lượt ý kiến. Cũng qua kết quả khảo sát cho thấy
hầu hết các trường chưa có “Câu lạc bộ lịch sử” đây là một
thực trạng khá phổ biến trong các trường THCS nói chung,
các trường THCS trên địa bàn quận Long Biên nói riêng. Điều
này thể hiện, việc quan tâm đến giáo dục lịch sử địa phương
nói chung, nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện cho học
sinh chưa thực sự được đầy đủ và quyết liệt. Hầu hết các
trường đã có câu lạc bộ Toán, Tiếng Anh, Văn, Vật lý và một
số câu lạc bộ thuộc lĩnh vực văn hóa, thể thao, chưa thành lập
câu lạc bộ lịch sử.
Để nâng cao chất lượng dạy học lịch sử nói chung, giáo
dục lịch sử địa phương nói riêng, bên cạnh việc thành lập các
câu lạc bộ Toán, Văn, Tiếng Anh, Vật lý, Hóa học, các câu lậc
bộ Đàn, Hát, Thể thao….các nhà trường cần thành lập “Câu
lạc bộ lịch sử” nhằm thu hút nhứng học sinh yêu thích môn

(3 điểm)

(2 điểm)

(1 điểm)

Mục tiêu

SL

%

SL

%

SL

%

SL

%

Th
ứ
bậc


Hình


70,13 20 12,99

3,04

2

67,53 25 16,23

3,05

1

sinh
Hình
2

thành

năng lực cần

12

7,79

nguyên lý giáo 13

8,44

thiết cho học

truyền

dục
thống

yêu nước, lòng

27 17,53

10
4

tự hào dân tộc
2,93


Kết quả khảo sát “Thực trạng xác định mục tiêu giáo dục
lịch sử địa phương thông qua hoạt động trải nghiệm theo tiếp
cận cộng đồng” được đánh giá ở mức khá với điểm

X

= 2,93

(Min=1; Max=4); Mức độ đánh giá giữa các tiêu chí khá đồng
đều, độ chênh lệch giữa tiêu chí được đánh giá cao nhất (xếp
thứ 1) với tiêu chí được đánh giá thấp nhất (xếp thứ 5) là

∆


= 3,04

(Min=1; Max=4).
Mục tiêu “Thực hiện nguyên lý giáo dục” được đánh giá
mức điểm thấp nhất trong 5 mục tiêu với điểm

X

= 2,79

(Min=1; Max=4), tuy nhiên vẫn đạt ở mức khá. Có 13/154
(chiếm 8,44%) ý kiến đánh giá mức độ thực hiện tốt; Có
96/154 (chiếm 62,34%) ý kiến đánh giá mức độ thực hiện
khá; Có 45/154 (chiếm 29,22%) ý kiến đánh giá mức độ thực
hiện trung bình, không có ý kiến đánh giá mức độ thực hiện
yếu. Điều đó thể hiện việc nhận thức chưa đầy đủ về tầm quan
trọng của giáo dục lịch sử địa phương thông qua hoạt động
trải nghiệm theo tiếp cận cộng đồng của một số cán bộ quản
lý, giáo viên trong các nhà trường, coi giáo dục lịch sử địa
phương chỉ là những nội dung phụ, bắt buộc phải thực hiện
theo chương trình. Vì vậy, coi việc thực hiện nguyên lý giáo
dục trong giáo dục lịch sự địa phương là mục tiêu ít được