Ung Th Học Đại Cơng 2005

Bài 3: cơ chế sinh bệnh ung th

Mục tiêu học tập
1. Trình bày đợc vai trò của Oncogen và gen kháng ung th trong cơ chế sinh
bệnh ung th.
2. Trình bày đợc cơ chế tế bào trong quá trình phát sinh và phát triển bệnh ung
th.
3. Trình bày đợc một số cơ chế khác trong sinh bệnh ung th.
nội dung
Ung th là bệnh lý tế bào do mất sự kiểm soát của sự phân bào và ngời ta đ xác định
là do đột biến của gen. Hiện nay ung th là từ chung mô tả trên 200 loại bệnh ung th
khác nhau. Cơ chế sinh bệnh ung th cho đến nay vẫn còn nhiều điều cha đợc biết
rõ. Có nhiều cơ chế cùng tham gia sinh bệnh ung th. Để biết đợc cơ chế sinh bệnh
ung th cần phải đi sâu tìm hiểu về quá trình sinh học của tế bào ung th và sinh học
phân tử của ung th.
1. Cơ chế gen
Các gen đóng vai trò quan trọng trong qua trình phát triển ung th bao gồm sự phân
chia tế bào, biệt hoá, tạo mạch máu, xâm lấn và chết tế bào. Qúa trình này liên quan
chặt chẽ đến tổn thơng 2 nhóm gen: gen sinh ung th (Oncogenes) và gen kháng ung
th (tumor suppressor genes), cả hai loại gen này luôn tồn tại trong mọi tế bào bình
thờng và đóng vai trò quan trọng trong kiểm soát quá trình sinh sản tế bào, sự biệt
hoá tế bào và quá trình chết theo chơng trình của tế bào (Apoptose), đồng thời cả 2
gen này liên kết chặt chẽ trong quá trinh sinh ung th giúp cho sự ổn định sinh học của
cơ thể.
Gen sinh ung th: tổng hợp ra protein đóng góp vào sinh ung th. Gen nay đợc phát
hiện cách đây hơn 20 năm. Các gen sinh ung th có thể thuộc nhóm các yếu tố tăng
trởng bị hoạt hoá bất thờng (c-sis); các thụ thể yếu tố tăng trởng (HER2/neu và
FMS ); các phân tử dẫn truyền tín hiệu tế bào (c-SRC, Ras, và cFMS) hoặc là các yếu
tố sao chép của nhân tế bào (c-myc). Bất cứ đột biến hoạt hoá nào trong các gen vừa

Oncogen sinh ung th.
- Oncogen là những đoạn DNA bị thơng tổn bởi tác nhân gây bệnh nh: hóa học, sinh
học, vật lý. Cơ thể đ sửa chữa những DNA này nhng không hoàn hảo, nên cùng tác
nhân ung th, có ngời bị ung th có ngời không bị ung th.
- Oncogen cũng có thể là do các genome của virus bơm vào cơ thể ngời vì ngời ta đ
xác định thấy các Oncogen này giống với DNA của virus. Ví dụ: Human Papilloma
Virus/HPV (ung th cổ tử cung, ung th dơng vật), Epstein Barr Virus/EBV (u
lympho Burkitt) và Hepatitis B Virus/ HBV (ung th gan).
Gen ức chế tạo khối u: khi đột biến chức năng gen này gây nên hội chứng ung th gia
đình. Khi gen bình thờng có khả năng ức chế sự phát triển khối u
ví dụ: Gen p 53 là gen điều hoà chu kỳ tế bào,và đóng vai trò chết theo chơng trình
của tế bào, hơn 50% các trờng hợp ung th có đột biến gen này
Bảng 3: Một số loại gen ung th
Gen Vị trí Sai lạc Loại ung th
Apc 5q Hội chứng Gadner, ung th trực tràng
mcc 5q Khuyết đoạn Đa polip trực tràng
raa 1p Ung th đại tràng, hội chứng lýnch
p53 Ung th đại tràng
Abl 9q + (9; 22) Bạch cầu kinh thể tủy
myl 6q + (6; 14) Bạch cầu cấp limphô, ung th buồng trứng
myc 8q + (8; 14) U lympho Burkitt, ung th nguyên bào thần kinh,
bạch cầu cấp
Hạ ras 11p Khuyết đoạn U Wilm, carcinoma
fms 5q Nhiều loại ung th
(p: Nhánh ngắn nhiễm sắc thể; q: Nhánh dài nhiễm sắc thể; +: Nối đoạn)
Tế bào chết theo chơng trình (Program cell death hay Apoptosis).
Một vài sản phẩm của gen kiểm soát chu kỳ tế bào có ảnh hởng đến sự chết của tế
bào theo chơng trình (ví dụ: c-myc, p53, RB). Tế bào chết theo chơng trình xẩy ra
khi có sự xung đột các tín hiệu chu kỳ tế bào hoạt động, cùng một lúc trong tế bào hay
các tín hiệu sống còn cho tế bào từ các peptide bên ngoài bị khoá lại.

thúc đẩy thích ứng gây phân bào.
Một số tế bào khác vĩnh viễn rời khỏi chu trình tế bào, và trở thành một phần của thành phần
đ hoàn thành xong quá trình biệt hóa. Tế bào từ thành phần đ biệt hóa cũng nh thành phần
không tăng sinh sẽ đi đến hủy diệt tế bào theo chu trình sinh học (Theo Tannock, 1992).
Ung th là bệnh lý ác tính của tế bào mà tế bào tăng sinh vô hạn độ ngoài sự kiểm soát
của cơ thể. Cơ chế của tăng trởng số lợng của các quần thể tế bào có thể do chu
trình tế bào đợc rút ngắn dẫn đến tăng số lợng tế bào đợc tạo ra trong một đơn vị
thời gian, hoặc do giảm vận tốc tế bào chết đi cũng đa đến kết quả có nhiều tế bào
Ung Th Học Đại Cơng 2005

đợc tạo ra hơn. Một cơ chế khác là tế bào Go trở lại chu trình làm tăng thêm số lợng
tế bào trong một đơn vị thời gian. Sự tăng trởng của tế bào ung th có thể có chu trình
tế bào đặc trng bởi thời gian nhân đôi, trong ung th thời gian nhân đôi tế bào và thể
tích khối u rất khác nhau. Có loại ung th phát triển nhanh ví dụ nh limphôm Burkitt
có thời gian nhân đôi khoảng 3 ngày, trong khi ung th đại trực tràng có thời gian
nhân đôi trên 600 ngày
Sự tăng sinh vô hạn độ của tế bào ung th còn liên quan đến cơ chế mất sự ức chế tiếp
xúc: tế bào bình thờng khi đang ở quá trình phân chia nếu tiếp xúc với tế bào bình
thờng khác cũng đang phân bào thì quá trình phân bào chấm dứt. Trong ung th cơ
chế này không còn. Các tế bào ung th giảm hoặc mất tính kết dính. Tế bào ung th có
thể tiết ra một số enzym có thể gây tiêu collagen ở cấu trúc nâng đỡ của các mô.
Có những giả thuyết khác nhau về nguồn gốc tế bào ung th: Thuyết đơn dòng: ung
th sinh ra từ một tế bào; Thuyết đa dòng: tổ chức ung th gồm nhiều loại tế bào
3. Cơ chế khác
Các yếu tố vi môi trờng cũng ảnh hởng đến sự sống còn của tế bào ung th.
Các biến đổi đờng dẫn truyền tín hiệu gây chết tế bào, đột biến các tín hiệu duy
trì sự sống thay đổi các yếu tố tăng trởng hay tác động của cytokine là thuận
lợi cho khối u phát triển.
Các yếu tố vi môi trờng trong sinh ung th
Các yếu tố kìm hãm khối u Cơ chế chống lại sự chết,

1. Trình bày cơ chế gen sinh ung th.
2. Những ứng dụng lâm sàng của gen sinh ung th và gen kháng ung th.
3. Trình bày cơ chế tế bào gây ung th.
4. Trình bày các cơ chế gây ung th.
5. Hy đánh dấu vào cột Đ nếu câu trả lời là đúng và đánh dấu vào cột S nếu
câu trả lời là sai:
Đ S
Gen sinh ung th m hoá cho những Protein truyền tín hiệu
phân bào

Gen kháng ung th có chức năng làm chu kỳ phân bào dừng lại
ở pha G1

Gen kháng ung th có chức năng m hoá làm cho tế bào chết
theo chơng trình.

Những tác nhân gây đột biến gen có thể gây ung th
Có nhiều gen tham gia quá trình sinh bệnh ung th
Gen hMlH1 và hMSH2 là gen sinh ung th
Suy giảm miễn dịch có thể gây bệnh ung th