BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

NGUYỄN HỒ HỮU

HOÀN THIỆN CÔNG TÁC THANH TRA, GIÁM
SÁT TRONG LĨNH VỰC TÍN DỤNG CỦA NGÂN
HÀNG NHÀ NƢỚC CHI NHÁNH TỈNH ĐĂK NÔNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN TRỊ KINH DOANH

Đà Nẵng, năm 2016


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
ĐẠI HỌC ĐÀ NẴNG

NGUYỄN HỒ HỮU

HOÀN THIỆN CÔNG TÁC THANH TRA, GIÁM
SÁT TRONG LĨNH VỰC TÍN DỤNG CỦA NGÂN
HÀNG NHÀ NƢỚC CHI NHÁNH TỈNH ĐĂK NÔNG

Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
Mã số: 60.34.02.01

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN TRỊ KINH DOANH
Giảng viên hƣớng dẫn khoa học: PGS.TS LÂM CHÍ DŨNG

Đà Nẵng, năm 2016


1.2.4. Nội dung thanh tra, giám sát của NHTW đối với NHTM...........20
1.2.5. Các phƣơng thức thanh tra ngân hàng........................................22
1.2.6. Quy trình thanh tra của NHTW đối với NHTM..........................34
1.3. TIÊU CHÍ ĐÁNH GIÁ HOẠT ĐỘNG THANH TRA TRONG LĨNH
VỰC TÍN DỤNG CỦA NHTW ĐỐI VỚI NHTM.........................................35
1.3.1. Tiêu chí đánh giá trực tiếp kết quả hoạt động thanh tra..............35
1.3.2. Tiêu chí đánh giá gián tiếp kết quả hoạt động thanh tra.............37


1.4. CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƢỞNG ĐẾN HOẠT ĐỘNG THANH TRA
NGÂN HÀNG.................................................................................................37
1.4.1. Các nhân tố bên ngoài.................................................................37
1.4.2. Các nhân tố bên trong................................................................. 41
1.5. KINH NGHIỆM VỀ TỔ CHỨC VÀ HOẠT ĐỘNG THANH TRA
NGÂN HÀNG Ở MỘT SỐ NƢỚC TRÊN THẾ GIỚI................................. 42
1.5.1. Tổ chức hoạt động thanh tra của một số NHTW........................ 42
1.5.2. Về hoạt động thanh tra của một số NHTW.................................43
1.5.3. Bài học kinh nghiệm đối với việc hoàn thiện công tác thanh tra
của NHNN Việt Nam...................................................................................... 46
KẾT LUẬN CHƢƠNG 1...............................................................................48
CHƢƠNG 2. THỰC TRẠNG CÔNG TÁC THANH TRA, GIÁM SÁT
TRONG LĨNH VỰC TÍN DỤNG CỦA NGÂN HÀNG NHÀ NƢỚC CHI
NHÁNH TỈNH ĐẮK NÔNG........................................................................49
2.1. KHÁI QUÁT VỀ NHNN CHI NHÁNH TỈNH ĐẮK NÔNG.................49
2.1.1. Cơ cấu tổ chức và chức năng, nhiệm vụ của Ngân hàng Nhà nƣớc

chi nhánh tỉnh Đắk Nông.................................................................................49
2.1.2. Chức năng, nhiệm vụ của NHNN chi nhánh tỉnh Đắk Nông......53
2.2. KHÁI QUÁT TÌNH HÌNH HOẠT ĐỘNG NGÂN HÀNG TRÊN ĐỊA
BÀN TỈNH ĐẮK NÔNG................................................................................55

3.2.4.Tăng cƣờng công tác xử lý sau thanh tra.....................................97
3.2.5.Chuyển dần từ phƣơng pháp thanh tra tuân thủ sang thanh tra trên
cơ sở đánh giá rủi ro........................................................................................98
3.2.6. Nâng cao hiệu quả giám sát từ xa của NHNN chi nhánh..........101
3.2.7. Phát triển đội ngũ cán bộ thanh tra đủ về số lƣợng và đảm bảo về
chất lƣợng..................................................................................................... 102
3.2.8. Tăng cƣờng sự chỉ đạo và phối hợp với các đơn vị, cơ quan chức
năng có liên quan trong công tác thanh tra ngân hàng..................................105


3.2.9. Các giải pháp bổ trợ..................................................................107
3.3. CÁC KIẾN NGHỊ..................................................................................108
3.3.1. Kiến nghị đối với Chính phủ.....................................................108
3.3.2. Kiến nghị đối với Ngân hàng Nhà nƣớc Việt Nam..................109
3.3.3. Kiến nghị đối với các NHTM................................................... 114
KẾT LUẬN CHƢƠNG 3.............................................................................116
KẾT LUẬN.................................................................................................. 117
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
QUYẾT ĐỊNH GIAO ĐỀ TÀI LUẬN VĂN


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
NHNN

Ngân hàng Nhà nƣớc

NHTM

Ngân hàng thƣơng mại


Số hiệu
bảng

Tên bảng

Trang

2.1

Thống kê số lƣợng đơn vị giao dịch của các TCTD

56

2.2

Tốc độ tăng trƣởng tín dụng so với năm trƣớc

56

2.3

Nguồn vốn huy động tại chỗ của các chi nhánh NHTM từ
năm 2011 đến 2014 tại tỉnh Đắk Nông

57

2.4

Tỷ trọng thu nhập từ tín dụng trên tổng thu nhập



75

2.10

Cơ cấu tín dụng trong 3 năm 2012-2014

77


DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ
Số hiệu
sơ đồ

Tên sơ đồ

Trang

1.1

Quy trình thanh tra của NHTW đối với NHTM

34

2.1

Cơ cấu bộ máy tổ chức của NHNN chi nhánh tỉnh Đăk
Nông

49

hiện hoạt động thanh tra, giám sát ngân hàng.
Trong những năm gần đây, hoạt động của thanh tra ngành Ngân hàng
ở

nƣớc ta đã có nhiều đổi mới, hệ thống cơ chế chính sách ngày càng hoàn

thiện và đã phát huy đƣợc vai trò tích cực trong việc quản lý, định hƣớng cho
hoạt động của ngành ngân hàng tuân thủ đúng pháp luật. Tuy nhiên, trƣớc
thực trạng số lƣợng các Ngân hàng Thƣơng mại (NHTM) ngày càng tăng,
hoạt động với nhiều sản phẩm, dịch vụ ngày càng phong phú và hiện đại, thì


2
hoạt động thanh tra của NHNN Việt Nam nói chung và thanh tra ngân hàng
nhà nƣớc chi nhánh tỉnh Đăk Nông nói riêng đang bộc lộ nhiều bất cập và
hạn chế, chƣa đáp ứng kịp yêu cầu quản lý của NHNN.
Để đảm bảo hoạt động của các ngân hàng trên địa bàn tăng trƣởng bền
vững, an toàn và hiệu quả đúng theo quy định của pháp luật về tiền tệ và hoạt
động ngân hàng, thì hoạt động thanh tra, giám sát ngân hàng của NHNN chi
nhánh đối với các NHTM trên địa bàn ngày càng phải đƣợc hoàn thiện, nhất
là trong lĩnh vực tín dụng.
Vì lý do trên, nên học viên chọn đề tài: “Hoàn thiện công tác thanh tra,

giám sát trong lĩnh vực tín dụng của Ngân hàng Nhà nước Chi nhánh tỉnh Đăk
Nông”, làm đề tài Luận văn Thạc sĩ.

2. Mục tiêu nghiên cứu
- Hệ thống hóa, phân tích rõ thêm cơ sở lý luận trong hoạt động thanh
tra, giám sát nói chung và trong lĩnh vực tín dụng nói riêng của Ngân hàng
Trung ƣơng đối với Ngân hàng thƣơng mại.

- Trên cơ sở phân tích, đánh giá thực trạng hoạt động thanh tra, giám
sát NHNN chi nhánh tỉnh Đăk Nông, qua đó rút ra đƣợc những mặt làm tốt,
những điểm còn hạn chế cần khắc phục và nguyên nhân của những hạn chế
đó. Điều này có ý nghĩa lý luận là đã đóng góp vào việc nghiên cứu một
trƣờng hợp điển hình tại một tỉnh và về thực tiễn làm cơ sở đề xuất giải pháp.
- Góp phần nâng cao chất lƣợng công tác thanh tra, giám sát trong lĩnh
vực tín dụng của NHNN chi nhánh tỉnh Đăk Nông, hƣớng tới mục tiêu đảm
bảo hoạt động ngân hàng trên địa bàn phát triển bền vững, an toàn và hiệu quả
đúng theo quy định của pháp luật về tiền tệ và hoạt động ngân hàng.
6. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu và kết luận, luận văn gồm có 3 chƣơng:
Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về hoạt động thanh tra, giám sát của Ngân


4
hàng Trung ƣơng đối với ngân hàng thƣơng mại.
Chƣơng 2: Thực trạng công tác thanh tra, giám sát trong lĩnh vực tín
dụng của Ngân hàng Nhà nƣớc chi nhánh tỉnh Đăk Nông.
Chƣơng 3: Giải pháp hoàn thiện công tác thanh tra, giám sát trong lĩnh
vực tín dụng của Ngân hàng Nhà nƣớc chi nhánh tỉnh Đăk Nông đối với các
ngân hàng thƣơng mại trên địa bàn.
7. Tổng quan tài liệu nghiên cứu
Hệ thống ngân hàng có vai trò hết sức quan trọng đối với sự phát triển
kinh tế của một quốc gia. Không chỉ là kênh dẫn vốn và cung cấp các dịch vụ
ngân hàng hiệu quả trong nền kinh tế, hệ thống ngân hàng còn giữ vai trò
truyền dẫn chính sách tiền tệ, góp phần thành công chiến lƣợc phát triển kinh
tế của mỗi quốc gia. Sự đỗ vỡ của hệ thống ngân hàng sẽ dẫn đến sự đỗ vỡ
của các thị trƣờng bộ phận và nền kinh tế. Với vai trò không thể thay thế của
hệ thống ngân hàng đối với nền kinh tế, việc đảm bảo sự phát triển an toàn,
bền vững của từng ngân hàng cũng nhƣ toàn bộ hệ thống ngân hàng thƣơng

hƣớng tất yếu phải cải tổ thanh tra ngân hàng Việt Nam để đáp ứng tiến trình
hội nhập; đánh giá thực trạng về tổ chức và hoạt động của công tác thanh tra
đồng thời đƣa ra các giải pháp và lộ trình các bƣớc đi để đáp ứng với tiến
trình hội nhập của hệ thống ngân hàng Việt Nam. Tác giả đã có những đóng
góp quan trọng về mặt khoa học và thực tiễn trong việc cấu trúc lại công tác
thanh tra của ngân hàng Nhà nƣớc Việt Nam. Tuy nhiên, do đề tài đƣợc
nghiên cứu trƣớc khi Cơ quan Thanh tra, giám sát ngân hàng đƣợc thành lập
trên cơ sở tổ chức lại 4 đơn vị trực thuộc Ngân hàng nhà nƣớc bao gồm:
Thanh tra,Vụ các ngân hàng, Vụ các tổ chức tín dụng hợp tác và Trung tâm
phòng chống rửa tiền theo Quyết định 83/2009/QĐ-TTg ngày 27/5/2009 của
Thủ tƣớng Chính phủ; Luật Thanh tra (2010), Luật Ngân hàng Nhà nƣớc Việt
Nam (2010) đƣợc ban hành, cải cách hành chính ở Ngân hàng Nhà nƣớc Việt
Nam nói chung và Cơ quan Thanh tra, giám sát ngân hàng nói riêng đã có
nhiều thay đổi theo hƣớng tích cực. Đề tài là tài liệu tham khảo quan trọng
trong quá trình nghiên cứu thực hiện luận văn của học viên.


6
- Luận văn Thạc sĩ “Tăng cường công tác thanh tra, giám sát của Ngân
hàng Nhà nước đối với Ngân hàng thương mại trên địa bàn tỉnh Nghệ An”,

tác giả Nguyễn Thị Phƣơng Hạnh, bảo vệ tại Đại học kinh tế quốc dân năm
2012. Tác giả đã hệ thống hoá đƣợc các lý luận cơ bản về hoạt động thanh tra,
giám sát ngân hàng; Phân tích, đánh giá hoạt động thanh tra giám sát của
Ngân hàng Nhà nƣớc đối với NHTM trên địa bàn tỉnh Nghệ An và đề xuất
một số giải pháp về đổi mới nội dung, phƣơng thức, quy trình thanh tra, giám
sát của Ngân hàng Nhà nƣớc chi nhánh tỉnh; Hoàn thiện các quy định về an
toàn trong hoạt động của các TCTD; Xây dựng mô hình tổ chức thanh tra,
giám sát đảm bảo các chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn. Luận văn đã có những
điểm mới, đóng góp tích cực đối với hoạt động thanh tra, giám sát NHTW nói

vực tín dụng.
- Luận văn Thạc sỹ “Hoàn thiện công tác thanh tra trong lĩnh vực tín
dụng của Ngân hàng Nhà nước Chi nhánh Quảng Bình”, tác giả Nguyễn Thị
Việt Hoài, bảo vệ năm 2014 tại Đại học Đà Nẵng. Trong luận văn này, tác giả
cũng bố cục luận văn theo kiểu truyền thống. Theo đó, sau khi hệ thống hoá
cơ sở lý luận về hoạt động thanh tra của Ngân hàng Nhà nƣớc, luận văn tiến
hành phân tích, đánh giá thực trạng hoạt động thanh tra tại Chi nhánh Ngân
hàng Nhà nƣớc Quảng Bình và trên cơ sở nêu ra các nhận định về các hạn
chế cần khắc phục để đề xuất giải pháp hoàn thiện. Về cơ bản, cơ sở lý luận
của luận văn chủ yếu dựa trên cơ sở kế thừa. Các giải pháp có một số điểm
đặc thù những nhìn chung cũng xuất phát từ khung giải pháp cơ bản.
- Đề tài nghiên cứu khoa học cấp Ngành (3/2014) về “Nâng cao hiệu
lực, hiệu quả hoạt động thanh tra, giám sát ngân hàng đối với các tổ chức tín
dung trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh”, do PGS-TS Đoàn Thanh Hà, Phó
Hiệu trƣởng Trƣờng Đại học Ngân hàng thành phố Hồ Chí Minh làm chủ
nhiệm. Tác giả đã phân tích, đánh giá thực trạng hoạt động thanh tra, giám sát
ngân hàng trên địa bàn thành phố Hồ Chí Minh, trên cơ sở lý luận và đúc kết
kinh nghiệm của một số nƣớc trên thế giới để đƣa ra các nhóm giải pháp: lựa
chọn mô hình giám sát ngân hàng; hoàn thiện mô hình tổ chức thanh tra, giám


8
sát; nâng cao chất lƣợng hoạt động thanh tra, giám sát ngân hàng; đẩy mạnh
ứng dụng công nghệ thông tin hiện đại trong hoạt động thanh tra, giám sát và
một số nhóm giải pháp khác. Phạm vi nghiên cứu đề tài trên địa bàn thành
phố Hồ Chí Minh, nhƣng đề tài đã đóng góp quan trọng về mặt khoa học và
thực tiễn cao, phù hợp với xu hƣớng phát triển chung của thanh tra, giám sát
ngân hàng Việt Nam. Đây là một đóng góp có tính mới của luận văn và là tài
liệu quan trọng để làm cơ sở xây dựng các giải pháp cần thiết trong thực hiện
Luận văn.

khác nhau giữa NHTW và NHTM.
Sự khác biệt này thể hiện qua các điểm sau:
- Thứ nhất, NHTW không hoạt động vì mục tiêu kinh doanh, mà hoạt
động vì sự ổn định và phát triển của toàn bộ nền kinh tế. NHTW là cơ quan
quản lý vĩ mô trong lĩnh vực tiền tệ - ngân hàng.
- Thứ hai, NHTW không giao dịch với các doanh nghiệp, tổ chức và cá
nhân mà chỉ giao dịch với các NHTM và các giao dịch này để điều tiết hoạt
động của hệ thống NHTM.
- Thứ ba, NHTW là ngân hàng phát hành tiền của một quốc gia, cung
ứng phƣơng tiện thanh toán cho nền kinh tế. NHTW là ngân hàng duy nhất
của một nƣớc trong khi đó số lƣợng NHTM rất lớn và rất phổ biến.


10
1.1.2. Hoạt động cơ bản của Ngân hàng Trung
ƣơng a. Phát hành tiền
NHTW đƣợc giao trọng trách độc quyền phát hành tiền theo các qui
định trong luật hoặc đƣợc chính phủ phê duyệt (về mệnh giá, loại tiền, mức
phát hành...), nhằm đảm bảo thống nhất và an toàn cho hệ thống lƣu thông
tiền tệ của quốc gia. Đồng tiền do NHTW phát hành là đồng tiền lƣu thông
hợp pháp duy nhất, nó mang tính chất cƣỡng chế lƣu hành, vì vậy mọi ngƣời
không có quyền từ chối nó trong thanh toán. Nhiệm vụ phát hành tiền còn bao
gồm trách nhiệm của NHTW trong việc xác định số lƣợng tiền cần phát hành,
thời điểm phát hành cũng nhƣ phƣơng thức phát hành để đảm bảo sự ổn định
tiền tệ và phát triển kinh tế.
b. Xây dựng và thực hiện chính sách tiền tệ quốc gia
Chính sách tiền tệ là chính sách kinh tế vĩ mô, trong đó NHTW sử dụng
các công cụ của mình để điều tiết và kiểm soát khối lƣợng tiền trong lƣu
thông nhằm đảm bảo sự ổn định giá trị tiền tệ, đồng thời thúc đẩy sự tăng
trƣởng kinh tế và đảm bảo công ăn việc làm.

tƣơng tác nhất định đối với các hoạt động kinh tế tài chính của Chính phủ.
Đối với mô hình NHTW độc lập với Chính phủ, sự can thiệp của Chính
phủ vào trong hoạt động của NHTW là rất hạn chế. Tuy nhiên, do NHTW
luôn sử dụng nghiệp vụ thị trƣờng mở để điều tiết khối lƣợng tiền cung ứng,
mà trái phiếu Chính phủ thƣờng đƣợc mua bán trên thị trƣờng này nên hoạt
động của NHTW có tác động nhất định tới chính sách tài khóa của Chính phủ.
Từ đó, trong một số trƣờng hợp, hoạt động của chính sách tài khóa do Chính
phủ điều hành cũng có những tác động nhất định đến hoạt động của NHTW
trong mô hình này hoặc ngƣợc lại.
Đối với mô hình NHTW phụ thuộc vào Chính phủ thì NHTW có thể
đƣợc coi là một cơ quan đại diện của Chính phủ trong các dịch vụ tài chính


12
Nhà nƣớc. Bên cạnh hoạt động của chính sách tiền tệ, NHTW cũng thực hiện
thêm các hoạt động hỗ trợ Chính phủ trong việc phát hành trái phiếu CP, thực
hiện vay nợ trong và ngoài nƣớc hay thực hiện thanh toán cho Chính phủ,...
1.1.3. Đặc điểm mô hình Ngân hàng trung ƣơng Việt Nam
Đến nay, trên thế giới đã biết đến ba mô hình NHTW: (i) NHTW độc
lập với Chính phủ; (ii) NHTW là một cơ quan thuộc Chính phủ; (iii) NHTW
thuộc Bộ Tài chính. Trong đó, hai mô hình đầu tiên là phổ biến hơn cả.
Trong Luật Ngân hàng nhà nƣớc Việt Nam (Luật số 46/2010/QH12),
Ngân hàng Nhà nƣớc Việt Nam (sau đây gọi là Ngân hàng Nhà nƣớc) là cơ
quan của Chính phủ và là ngân hàng trung ƣơng của nƣớc Cộng hòa xã hội
chủ nghĩa Việt Nam. Ngân hàng Nhà nƣớc thực hiện chức năng quản lý nhà
nƣớc về tiền tệ và hoạt động ngân hàng; là ngân hàng phát hành tiền, ngân
hàng của các tổ chức tín dụng và ngân hàng làm dịch vụ tiền tệ cho Chính
phủ. Hoạt động Ngân hàng Nhà nƣớc nhằm ổn định giá trị đồng tiền, góp
phần bảo đảm an toàn hoạt động ngân hàng và hệ thống các tổ chức tín dụng,
thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội theo định hƣớng xã hội chủ nghĩa.

này, Thanh tra bao hàm nghĩa kiểm soát nhằm xem xét và phát hiện ngăn chặn
những gì trái qui định. Thanh tra thƣờng đi kèm với một chủ thể nhất định, nhƣ:
ngƣời làm nhiệm vụ thanh tra hay đoàn thanh tra của Bộ, v.v… và đặt trong
phạm vi quyền hành của một một chủ thể nhất định.

Trong khoa học quản lý có ba yếu tố cấu thành: Ban hành quyết định
quản lý; tổ chức thực hiện quyết định quản lý và thanh tra, kiểm tra việc thực
hiện quyết định quản lý. Nhƣ vậy, thanh tra là một chức năng thiết yếu của
quản lý Nhà nƣớc, là một giai đoạn của chu trình quản lý, có vai trò kiểm
định, đánh giá hiệu quả của quản lý Nhà nƣớc.
Hoạt động thanh tra nhằm phòng ngừa, phát hiện và xử lý các hành vi
vi phạm pháp luật; phát hiện những sơ hở trong cơ chế quản lý, chính sách,


14
pháp luật để kiến nghị với cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền các biện pháp
khắc phục; phát huy nhân tố tích cực; góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả
quản lý nhà nƣớc; bảo vệ lợi ích của Nhà nƣớc, quyền và lợi ích hợp pháp
của cơ quan, tổ chức, cá nhân.
Theo Luật thanh tra, thanh tra Nhà nƣớc là việc xem xét, đánh giá, xử
lý của cơ quan quản lý Nhà nƣớc đối với việc thực hiện chính sách, pháp luật,
nhiệm vụ của cơ quan, tổ chức, cá nhân chịu sự quản lý theo thẩm quyền,
trình tự, thủ tục đƣợc pháp luật quy định.
b. Khái niệm về thanh tra ngân hàng
Hoạt động của các TCTD, tổ chức và cá nhân trong lĩnh vực tiền tệ và
ngân hàng có những đặc thù riêng, là lĩnh vực kinh tế rất nhạy cảm, hoạt động
ngân hàng ảnh hƣởng đến tất cả các lĩnh vực của nền kinh tế quốc dân, tác
động đến tăng trƣởng và ổn định kinh tế vĩ mô… Cùng với xu thế phát triển
chung của nền kinh tế, quá trình hội nhập ngày càng sâu rộng, hệ thống ngân
hàng Việt Nam thời gian qua có bƣớc phát triển nhanh về quy mô và phạm vi

hiện chức năng kiểm tra, giám sát đối với các TCTD trong việc chấp hành
pháp luật về tiền tệ và ngân hàng, nhằm đảm bảo an toàn hệ thống ngân
hàng, phòng ngừa, ngăn chặn, hạn chế rủi ro và xử lý những vi phạm pháp
luật về tiền tệ và ngân hàng, tăng cường pháp chế, bảo vệ quyền và lợi ích
hợp pháp của người gửi tiền và khách hàng của TCTD.
Trong phạm vi nghiên cứu của đề tài, hoạt động thanh tra ngân hàng
(TTNH) của NHNN chi nhánh bao gồm 2 phƣơng thức là Giám sát từ xa
(GSTX) và thanh tra tại chỗ (TTTC). Đây là các hoạt động trung tâm, có vai
trò rất quan trọng giúp NHNN chi nhánh hoàn thành tốt chức năng quản lý
nhà nƣớc trong lĩnh vực tiền tệ và hoạt động ngân hàng trên địa bàn.
1.2.2. Đối tƣợng của thanh tra NHTW
- Tổ chức và hoạt động của tổ chức tín dụng
+ Các tổ chức tín dụng nhà nƣớc bao gồm: Ngân hàng thƣơng mại,