CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC PHỐI HỢP GIỮA
NHÀ TRƯỜNG VÀ CÁC LỰC LƯỢNG CỘNG ĐỒNG
TRONG GIÁO DỤC KĨ NĂNG PHÒNG CHỐNG BẠO
LỰC HỌC ĐƯỜNG CHO HỌC SINH THCS TRÊN ĐỊA
BÀN CẤP HUYỆN


- Tổng quan nghiên cứu vấn đề
- Trên thế giới.
Khi đề cập đến vấn đề bạo lực, trên thế giới đã có nhiều
nghiên cứu về vấn đề này. Các nhà tư tưởng đã bàn luận về
vấn đề bạo lực ở con người trong nhiều năm và đã đưa ra
nhiều lí thuyết về BLHĐ.
Trong những năm qua, nghiên cứu về BLHĐ là một
phần nhỏ trong lĩnh vực nghiên cứu về nguyên nhân của tội
phạm tuổi vị thành niên. Do đó những lí thuyết được sử dụng
để giải thích BLHĐ được rút ra từ những nghiên cứu tội phạm
vị thành niên nói chung.

Những lí thuyết này cho rằng,

nguyên nhân tâm lí của BLHĐ cũng giống như nguyên nhân
của các hành vi phạm tội khác của trẻ em vị thành niên.
Những gì các lí thuyết này đề cập là khả năng gây ra phạm
pháp xuất phát từ bạo lực học đường. Có 3 quan điểm
chính,“Lí thuyết căng thẳng” cho rằng, trường học có thể tạo
căng thẳng cho học sinh làm gia tăng hành vi phạm tội
(Cohen 1995), đặc biệt nhấn mạnh rằng học sinh xuất thân từ
tầng lớp xã hội thấp kém có thể cảm thấy nản lòng ở trường
học và phản ứng với sự nản chí đó bằng cách thể hiện lối cư
xử phá rối ra bên ngoài, bỏ học, vi phạm kỉ luật của nhà

cứu tiên phong về tập quen quan sát là (Bandura,1979) đã đưa
ra các bằng chứng thuyết phục rằng, chỉ cần quan sát các mẫu
hình về bạo lực cũng đủ tạo ra bạo lực nhiều hơn ở trẻ em và
các hành vi bạo lực này tồn tại lâu dài. Bandura và các nhà
tâm lí theo học thuyết xã hội khẳng định, phim ảnh có tầm
quan trọng trong hình thành và củng cố hành vi bạo lực.
Ngoài những nghiên cứu lí thuyết như trên, gần đây các
nghiên cứu thực tiễn về bạo lực học đường trong trường học
được các nhà nghiên cứu Âu – Mỹ quan tâm. Năm 2001, một
nghiên cứu được thực hiện bởi Tonja Nansel và đồng nghiệp
chỉ ra rằng trong số 15000 học sinh Mỹ từ lớp 6 đến lớp 10 có
khoảng 17% học sinh cho biết họ thỉnh thoảng hoặc thường
xuyên bị bắt nạt trong cả năm học. Gần 19% cho rằng học
thỉnh thoảng hoặc thường xuyên bắt nạt người khác và 6% nói
rằng họ vừa đi bắt nạt người khác vừa là nạn nhân của bắt nạt.
Theo các nghiên cứu được thực hiện ở châu Âu, bạo lực
học đường xảythường xuyên ở trường tiểu học, liên quan tới
15% số học sinh ở trường THCS, tỉ lệ học sinh bị bắt nạt từ 3


-10%, với mức độ cao đột biến ở độ tuổi 13- 14 khi các em
học sinh bắt đầu tuổi dạy thì.
Dựa trên những nghiên cứu được thực hiện tại Na Uy,
nhà tâm lí học Dan Olweus (1993) cho rằng thủ phạm của bạo
lực học đường thường có nhu cầu rất lớn được thể hiện mình
là “ đàn anh” trong mắt những đứa trẻ khác. Thường thì thủ
phạm có ngoại hình to, khỏe hơn những đứa trẻ khác nhưng
lại có kết quả học tập tương đối thấp. Những đứa trẻ này
thường xuất thân từ gia đình ít có điều kiện vật chất hoặc các
gia đình bất ổn, nhiều bạo lực và độc đoán. Ở đó những người

Có nhiều nghiên cứu điều tra thực trạng về bạo lực học
đường giữa học sinh với giáo viên như: Tại Hoa kì, nền giáo
dục ở đây được đánh giá là tiên tiến nhất toàn cầu nhưng tại
đây, hệ thống trường học của nước này đang phải đương đầu
với nạn bạo học đường đường nhiều nhất thế giới, đặc biệt là
những vụ bạo lực học đường có sử dụng hung khí.


Tại Anh Quốc, năm 2007 một cuộc điều tra của chính
phủ trên 6000 giáo viên tiến hành bởi công đoàn giáo viên
NASUWT thấy 2% giáo viên thông báo từng phải đối mặt với
gây hấn thể chất, hơn 16% tuyên bố đã từng bị tấn công thể
chất bởi học sinh trong 2 năm trước đó. Theo thống kế của
cảnh sát thông qua một yêu cầu Tự do thông tin, trong năm
2007 cảnh sát buộc phải xuất hiện 7300 lần, nhưng thực sự
trên toàn nước Anh bạo lực học đường có thể lên đến 10.000
vụ. Đó là kết quả khảo sát gần đây do Đảng bảo thủ công bố
trong lúc lo ngại về nạn bạo lực học đường tăng cao. Tháng 4,
năm 2009 Hiệp hội giáo viên và giảng viên đưa ra các chi tiết
một cuộc điều tra với hơn 1000 thành viên của mình với kết
quả 1/4 trong số họ từng là đối tượng của bạo lực thể chất
của một số học sinh. Trung bình một ngày các trường học ở
Anh xảy ra 40 vụ gây gổ buộc cảnh sát phải can thiệp. Dữ liệu
được tổng hợp từ 25/29 đồn cảnh sát trung tâm nước Anh. Tại
Wales, một cuộc điều tra năm 2009 thấy rằng 2/5 giáo viên
thông báo đã từng bị tấn công trong lớp học, 49% bị đe dọa
tấn công.
Tại Nam phi, nhiều nghiên cứu về bạo lực học đường
giữa học sinh với học sinh đã cho thấy: Nam Phi là một trong
những quốc gia có hệ thống trường học nguy hiểm nhất trên

tựu chung lại có liên quan đến tâm lí học sinh. Việc bị bạn bè
xa lánh, thày cô, cha, mẹ không quan tâm, môi trường sinh
sống, học tập không lành mạnh là những nguyên nhân chủ
yếu dẫn tới những vụ bạo lực học đường gây nhức nhối cho
toàn xã hội.
- Tại Việt Nam
Trong hội thảo khoa học quốc tế về “ Nhu cầu định
hướng và đào tạo tâm lí học đường tại Việt Nam” diễn ra tại
Hà Nội tháng 08, năm 2009, PGS.TS Hoàng Bá Thịnh - Giám
đốc trung tâm nghiên cứu dân số và công tác xã hội, trưởng
Khoa xã hội và nhân văn – Đại học quốc gia Hà Nội đã tìm
hiểu về bạo lực học đường với cách nhìn nhận vấn đề của thế
giới và Việt Nam. Trong báo cáo của ông đưa ra những con số
đáng báo động về tình trạng bạo lực học đường đồng thời báo
động sự gia tăng về bạo lực với các hình thức khác nhau trong
giới học đường ở Việt Nam hiện nay. Một hiện tượng bạo lực


khá phổ biến trong giới học đường đặc biệt ở các trường tiểu
học và THCS đó là nạn “ bảo kê”, trấn lột (tiền bạc, xe đạp,
thức ăn, đồ dùng ….) của bạn học. Tại một số trường tiểu học,
các em học sinh yếu ớt thường bị các đại ca (là những em có
thể hình khỏe, thích đánh nhau ..) bắt nạt.
Cũng trong hội thảo nay, PGS.TS Phan Mai Hương –
viện Tâm lí học với báo cáo “ Thực trạng bạo lực học đường
hiện nay” đã cho thấy sự gia tăng chóng mặt của nạn bạo lực
học đường, nhấn mạnh sự nguy hiểm về mức độ và tính chất
của bạo lực, đa dạng về đối tượng tham gia, hình thức bạo lực
và cách thể hiện. Theo bà nếu như 10 năm trước, Bạo lực học
đường chỉ dừng lại ở mức “chửi nhau”, cãi nhau, gây lộn ở

giáo dục Việt Nam” được diễn ra vào tháng 12 năm 2011.
ThS Phạm Thanh Bình, khoa Tâm lí giáo dục, trường Đại học
Sư phạm Hà nội đã có nghiên cứu về “ Thái độ của học sinh
THCS huyện Yên Khánh – Ninh Bình về bạo lực học


đường” , qua nghiên cứu, điều tra trên 72 em học sinh trường
THCS Yên Khánh- Ninh Bình đã đưa ra một số kết luận:
Bạo lực học đường xảy ra trong mọi hoạt động, từ hoạt
động học tập đến hoạt động ngoại khóa, bạo lực học đường
biểu hiện dưới nhiều hình thức khác nhau như chửi bới, đấm,
đá, đe dọa, ép buộc, cướp giật, trấn lột tài sản …. Đa số học
sinh nhận thức đúng nhưng chưa đủ về bạo lực học đường.
Đứng trước một tình huống bạo lực xảy ra, mỗi học sinh có
cách suy nghĩ và ứng xử khác nhau, nhưng vẫn tồn tại một số
lượng lớn học sinh còn tỏ ra vô trách nhiệm đối với tình
huống bạo lực học đường.
Từ các bài viết trên có thể nhận thấy bạo lực học đường ở
học sinh trong đó đặc biệt là học sinh THCS ngày càng gia
tăng, đa dạng về hình thức, mức độ và phạm vi ảnh hưởng. Bạo
lực học đường bao gồm nhiều dạng và để lại nhiều hậu quả
khiến dư luận không khỏi giật mình, hoảng hốt. Mặc dù bạo lực
học đường diễn ra phổ biến và phức tạp nhưng đa số mọi người
lại có thái độ thờ ơ trước bạo lực học đường. Nhìn chung, các
bài viết trên đều nhìn nhận vấn đề bạo lực học đường giữa các
học sinh là một vấn đề nóng, đáng báo động trong môi trường
học đường hiện nay, đồng thời tìm hiểu nguyên nhân dẫn đến
hiện tượng trên ở nhiều góc độ và đưa ra một số biện pháp khắc



lăng mạ, xúc phạm danh dự, nhân phẩm, cô lập, xua đuổi
và các hành vi cố ý khác gây tổn hại về thể chất, tinh th ần
của người học xảy ra trong các cơ sở giáo dục hoặc lớp
độc lập”.
Theo nhóm tác giả, PGS.TS. Huỳnh Văn Sơn; ThS.
Nguyễn Thị Diễm My; ThS Nguyễn Huỳnh Ngọc Trâm .
“ BLHĐ là những hành vi cố ý, sử dụng vũ lực hoặc quyền
lực của học sinh hoặc giáo viên đối với những học sinh,
giáo viên hoặc những người khác và ngược lại. Đó là
những hành vi bạo lực về thể xác, bạo lực về tinh thần,
bạo lực về tình dục, bạo lực về ngôn ngữ, những b ắt ép v ề


tài chính hoặc những hành vi khác có thể gây tổn thương
về mặt thể xác hoặc tinh thần cho người bị hại.
Theo PGS.TS. Phan Mai Hương- Viện tâm lí học
Việt Nam: BLHĐ là thuật ngữ để chỉ những hành vi bạo
lực trong môi trường học đường hoặc những hành vi bạo
lực của lứa tuổi học đường. Bao gồm trong thuật ngữ này
là hàng loạt các hành vi bạo lực với các mức độ khác nhau,
từ không lời đến có lời, từ hành động đơn giản đến hành
động thù địch, gây hấn, phá phách, gây tổn thương, thậm
chí tổn hại đến người khác.
Theo chúng tôi, BLHĐ là một thuật ngữ dùng để chỉ các
hành động cố ý dùng sức mạnh, quyền lực hay hành động
khác từ không lời đến có lời làm tổn hại đến thể chất, tinh
thần và vật chất của đối tượng trực tiếp tham gia vào quá
trình giáo dục.
- Các loại hành vi bạo lưc học đường.
Có nhiều cách phân loại các hành vi bạo BLHĐ, theo

dẫm, đe dọa, sỉ nhục gây ra sự ức chế, lo lắng, hoang
mang, xấu hổ, tủi thân, tự ti, mặc cảm, ngoài ra còn có
biểu hiện bắt nạt, dọa dẫm bạn bè, sức ép học tập và
thành tích giáo dục. Sự ganh ghét, c ạnh tranh c ủa b ạn bè,
sự trêu ghẹo thái quá, những bình luận thiếu thiện c ảm
về người khác lặp đi, lặp lại nhiều lần của b ạn bè dẫn
đến mặc cảm, xấu hổ, thậm chí có thể dẫn đến rối loạn
tâm thần.
Ngoài ra có thể kể đến một số hình thức bạo lực tâm lí,
tinh thần như: dựng chuyện, tạo tin đồn quái ác, bêu riếu,
tung hình ảnh trước công chúng, gán ghép những biệt hiệu
xấu, chửi rủa bằng những ngôn ngữ xúc phạm, đe dọa, khai
trừ, cô lập hay tẩy chay một cách có chủ ý ra khỏi nhóm.
Trong những năm gần đây, bạo lực kiểu này còn thể hiện
rất phổ biến trên các phương tiện thông tin truyền thông,
mạng xã hội như facebook, panpege, dẫn đến những căng
thẳng tâm lí, thậm chí là sức ép tâm lí tạo nên khủng hoảng
tinh thần.
Bạo lực vật chất:


Bao gồm những hành động bạo lực gây thiệt hại về đồ
dùng, trạng phục, phương tiện đi lại và tiền của của học
sinh như hiện tượng “ bảo kê”, trấn lột tiền và tài sản,
chiếm đoạt các vật dụng của bạn bè, yêu cầu, hăm dọa học
sinh khác phải nộp tiền hay tài sản có giá trị, cố ý làm hư
hỏng hay hủy hoại vật dụng của người khác. Cũng có
trường hợp học sinh bị nhóm thanh niên bên ngoài trấn lột
xe đạp, lấy tiền, lấy đồ mà phải phục tùng không dám kêu,
không dám báo lại cho thày, cô, cha mẹ. Ngay nay hành vi

đối xã hội, học sinh có tiền sử đang sử dụng ma túy, ch ất
gây nghiện, các chất hướng thần.


Do đặc điểm tâm lí lứa tuổi học sinh THCS, các em
đang bước vào thời kì dạy thì, thời kì phát triển mạnh và
không cân đối về thể chất, “dư thừa năng lượng”. Trong
hoạt động thần kinh, quá trình hưng phấn chiếm ưu thế,
quá trình ức chế có điều kiện bị suy giảm do vậy nhiều khi
thiều niên không kiềm chế được cảm xúc, dễ bị xúc động,
dễ bực tức ... nên dễ dẫn đến vi phạm kỉ luật.
Nguyên nhân xuất phát từ gia đình.
Trẻ sinh ra trong các gia đình có cha mẹ nghiện
ngập, phạm pháp, thường xuyên xảy ra tình tr ạng bạo lực
gia đình, thiếu quan tâm và không kết nối được tình cảm
với con cái, biện pháp giáo dục và kỉ luật gia đình không
nhất quán, dễ dãi quá hoặc khắc nghiệt quá, cha m ẹ li
thân hoặc li hôn, cha mẹ có tiền án, tiền sử ho ặc đang
ngồi tù.
Gia đình là nền tảng cho việc hình thành và phát
triển nhân cách của trẻ từ tuổi thơ. Nếu các thành viên
trong gia đình cư xử với nhau bằng bạo lực, sửdụng từ
ngữ hoặc những lời lẽ không hay sẽ ảnh hưởng r ất lớn
đến suy nghĩ, tình cảm của đứa trẻ và từ đó hình thành


cho trẻ những suy nghĩ và hành vi lệch l ạc giống nh ư
trong gia đình của chúng.
Nguyên nhân xuất phát từ phía nhà trường
Học sinh bị thày, cô giáo, ban giám hiệu, nhân viên

cầu “ bạo lực” của trẻ em.


- Hậu quả của bạo lực học đường.
Đối với bản thân người bị hại và người gây án.
Hậu quả của hành vi bạo lực để lại rất đa dạng,
phức tạp với nhiều dạng thức và mức độ khác nhau. Đơn
giản là những vết trầy xước, bầm tìm trên cơ thể, nặng
hơn có thể dẫn đến những thương tích như gãy chân, gãy
tay, vỡ đầu, chảy máu .... nghiêm trọng có th ể gây ra án
mạng hoặc để lại những di chứng suốt đời cho n ạn nhân.
Với các em bị hại: thường có biểu hiện rối nhiễu hành vi
ảnh hưởng đến học tập, lao động và sinh hoạt hàng ngày
của các em. Các em tỏ ra mất tự tin, lo lắng khi đ ến
trường, một số nghỉ học, bỏ học, không muốn đến
trường. Về tâm lí các em tỏ ra lầm lì, ít nói, ng ại tiếp xúc
với mọi người, việc ăn ngủ cũng gặp khó khăn, cơ th ể suy
nhược... Nghiêm trọng hơn các em có thể bị tr ầm cảm, r ối
loạn tâm thần, luôn tự ti, mặc cảm, có những tr ường hợp
các em đã tìm đến cái chết để giải thoát bản thân mình.
Đối với học sinh “gây án”, các em sẽ lơ là trong học
tập, nuôi dưỡng niềm tin “ sức mạnh” của mình, lao vào
con đường ăn chơi lêu lổng để chứng tỏ bản thân. Nghiêm


trọng có nhiều vụ bạo lực cướp đi sinh mạng của những
học sinh vô tội để lại để lại sự đau đớn c ả về th ể xác l ẫn
tinh thần cho học sinh gây án, gia đình người gây án và gia
đình người bị hại. Sự hối hận, lo lắng, hoang mang luôn
ám ảnh trong tâm trí của người gây án.