ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

DƯƠNG DUY DẦN

TỔ CHỨC BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC
DẠY HỌC TÍCH HỢP CHO GIÁO VIÊN CÁC TRƯỜNG
PHỔ THÔNG DÂN TỘC BÁN TRÚ TRUNG HỌC CƠ SỞ
HUYỆN NẬM PỒ, TỈNH ĐIỆN BIÊN ĐÁP ỨNG YÊU CẦU
ĐỔI MỚI GIÁO DỤC

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2018


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

DƯƠNG DUY DẦN

TỔ CHỨC BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC
DẠY HỌC TÍCH HỢP CHO GIÁO VIÊN CÁC TRƯỜNG
PHỔ THÔNG DÂN TỘC BÁN TRÚ TRUNG HỌC CƠ SỞ
HUYỆN NẬM PỒ, TỈNH ĐIỆN BIÊN ĐÁP ỨNG YÊU CẦU
ĐỔI MỚI GIÁO DỤC
Ngành: QUẢN LÝ GIÁO DỤC
Mã số: 8.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC



Dương Duy Dần

ii


MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN .......................................................................................................... i
LỜI CẢM ƠN ............................................................................................................... ii
MỤC LỤC ................................................................................................................... iii
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT ............................................................................. iv
DANH MỤC CÁC BẢNG ........................................................................................... v
DANH MỤC CÁC HÌNH............................................................................................ vi
MỞ ĐẦU ...................................................................................................................... 1
1. Lý do chọn đề tài ...................................................................................................... 1
2. Mục đích nghiên cứu ................................................................................................ 3
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu .......................................................................... 3
4. Giới hạn và phạm vi nghiên cứu ............................................................................... 4
5. Giả thuyết khoa học .................................................................................................. 4
6. Nhiệm vụ nghiên cứu ................................................................................................ 4
7. Phương pháp nghiên cứu .......................................................................................... 4
8. Cấu trúc luận văn ...................................................................................................... 5
Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC
DẠY HỌC TÍCH HỢP CHO GIÁO VIÊN TRUNG HỌC CƠ SỞ ....................... 7
1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề ................................................................................ 7
1.1.1. Ở nước ngoài ....................................................................................................... 7
1.1.2. Ở Việt Nam ......................................................................................................... 9
1.2. Một số khái niệm cơ bản...................................................................................... 13
1.2.1. Tích hợp, dạy học tích hợp ............................................................................... 13
1.2.2. Năng lực dạy học, năng lực dạy học tích hợp................................................... 15

2.2.1. Mục đích khảo sát ............................................................................................ 37
2.2.2. Nội dung khảo sát ............................................................................................. 37
2.2.3. Đối tượng khảo sát ........................................................................................... 37

2.2.4. phương pháp khảo sát ............................................................................. 37
2.3. Kết quả khảo sát thực trạng ................................................................................. 38
2.3.1. Thực trạng nhận thức của CBQL, GV các trường PTDTBT THCS về
định hướng tích hợp trong đổi mới chương trình giáo dục phổ thông ...................... 38
2.3.2. Thực trạng bồi dưỡng năng lực dạy học tích hợp của giáo viên các trường
phổ thông dân tộc bán trú trung học cơ sở huyện Nậm Pồ ......................................... 42

iv


2.3.3. Thực trạng tổ chức bồi dưỡng năng lực dạy học tích hợp cho giáo viên
các trường phổ thông dân tộc bán trú trung học cơ sở trên địa bàn huyện Nậm
Pồ, tỉnh Điện Biên ....................................................................................................... 50
2.3.4. Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến việc tổ chức hoạt động bồi dưỡng
năng lực dạy học tích hợp cho giáo viên trung học cơ sở .......................................... 59
2.4. Đánh giá chung về thực trạng tổ chức bồi dưỡng năng lực dạy học tích hợp
cho giáo viên huyện Nậm Pồ - Tỉnh Điện Biên .......................................................... 59
2.4.1. Ưu điểm, hạn chế .............................................................................................. 59
2.4.2. Nguyên nhân ..................................................................................................... 60
Tiểu kết chương 2 ....................................................................................................... 61
Chương 3: BIỆN PHÁP TỔ CHỨC BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC DẠY HỌC
TÍCH HỢP CHO GIÁO VIÊN CÁC TRƯỜNG PHỔ THÔNG DÂN TỘC
BÁN TRÚ TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN NẬM PỒ, TỈNH ĐIỆN BIÊN ......... 63
3.1. Nguyên tắc đề xuất các biện pháp ....................................................................... 63
3.1.1. Đảm bảo tính pháp lý ........................................................................................ 63
3.1.2. Đảm bảo tính mục tiêu ...................................................................................... 63

Tiểu kết chương 3 ....................................................................................................... 85
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ........................................................................... 87
1. Kết luận ................................................................................................................... 87
2. Khuyến nghị ............................................................................................................ 89
2.1. Đối với Sở GD&ĐT tỉnh Điện Biên .................................................................... 89
2.2. Đối với Huyện ủy, UBND huyện Nậm Pồ .......................................................... 90
2.3. Đối với phòng Giáo dục và đào tạo huyện Nậm Pồ ............................................ 90
2.4. Đối với các trường PTDTBT trung học cơ sở huyện Nậm Pồ ............................ 90
TÀI LIỆU THAM KHẢO ........................................................................................ 91
PHỤ LỤC

vi


DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

CBQL

:

Cán bộ quản lý

DH

:

Dạy học

DHTH


:

Kiến thức

NL

:

Năng lực

PTDTBT

:

Phổ thông dân tộc bán trú

TH

:

Tích hợp

THCS

:

Trung học cơ sở

iv


thông dân tộc bán trú trung học cơ sở trên địa bàn huyện Nậm Pồ,
tỉnh Điện Biên ........................................................................................... 53

v


Bảng 2.13. Đánh giá về chất lượng chỉ đạo thực hiện kế hoạch bồi dưỡng năng
lực dạy học tích hợp cho giáo viên các trường phổ thông dân tộc
bán trú trung học cơ sở trên địa bàn huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên ....... 55
Bảng 2.14. Đánh giá về chất lượng kiếm tra, đánh giá kết quả bồi dưỡng năng
lực dạy học tích hợp cho giáo viên các trường phổ thông dân tộc
bán trú trung học cơ sở trên địa bàn huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên ....... 57
Bảng 2.15. Đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến tổ chức hoạt động bồi dưỡng
năng lực dạy học tích hợp cho giáo viên trung học cơ sở ......................... 59
Bảng 3.1: Kết quả khảo nghiệm tính cần thiết của các biện pháp đề xuất ................. 82
Bảng 3.2: Kết quả khảo nghiệm tính khả thi của các biện pháp đề xuất .................... 83
Bảng 3.3: Mức độ tương quan giữa tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp ....... 84

vi


DANH MỤC CÁC HÌNH

Biểu đồ 2.1. Chất lượng thực hiện các nội dung bồi dưỡng năng lực dạy học tích
hợp cho giáo viên các trường PTDTBT THCS huyện Nậm Pồ .............. 45
Biểu đồ 2.2. Đánh giá về chất lượng lập kế hoạch bồi dưỡng năng lực dạy học
tích hợp cho giáo viên ......................................................................... 52
Biểu đồ 2.3. Đánh giá về chất lượng tổ chức các nguồn lực thực hiện kế hoạch
bồi dưỡng năng lực dạy học tích hợp cho giáo viên ........................... 53
Biểu đồ 2.4. Đánh giá về chất lượng chỉ đạo thực hiện kế hoạch bồi dưỡng

trung học cơ sở phải có trình độ từ đại học trở lên, có năng lực sư phạm, đặc biệt là
năng lực giải quyết tình huống thực tiễn có liên quan đến kiến thức các môn học khác
nhau. Do đó công tác bồi dưỡng cho đội ngũ giáo viên có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
1.2 Đứng trước yêu cầu đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục theo nghị
quyết số 29-NQ/TW ngày 4/11/2013 Hội nghị Trung ương 8 khóa XI. Một trong
những định hướng được triển khai đó là đổi mới chương trình, sách giáo khoa phổ
thông trong đó nội dung dạy học theo hướng tích hợp, tăng cường tính thực tiễn, nâng
cao năng lực HS. Đó là xu hướng tất yếu và cũng là mục đích của quá trình giáo dục.

1


Trước hết chúng ta phải khẳng định giáo viên là yếu tố hàng đầu quyết định
chất lượng giáo dục. Luật Giáo dục (điều 15 chương I) nêu rõ "Nhà giáo giữ vai trò
quyết định trong việc đảm bảo chất lượng giáo dục. Nhà giáo phải không ngừng học
tập, rèn luyện, nêu gương tốt cho người học. Nhà nước tổ chức đào tạo, bồi dưỡng
nhà giáo, có chính sách bảo đảm các điều kiện cần thiết về vật chất và tinh thần để
nhà giáo thực hiện nhiệm vụ của mình… " . Với nhận thức hoạt động trung tâm của
nhà trường là dạy học và giáo dục. Để phát triển toàn diện học sinh, thầy cô giáo là
lực lượng trực tiếp thực hiện chương trình giáo dục của cấp học. Chất lượng giáo dục
của nhà trường phần lớn do đội ngũ giáo viên quyết định. Do đó việc bồi dưỡng năng
lực đội ngũ nhà giáo vừa là mục tiêu, vừa là động lực phát triển nhà trường. Tăng
cường xây dựng đội ngũ nhà giáo và cán bộ quản lý giáo dục một cách toàn diện theo
hướng chuẩn hóa là nhiệm vụ vừa đáp ứng yêu cầu trước mắt, vừa mang tính chiến
lược lâu dài nhằm thực hiện thành công chiến lược phát triển giáo dục và chấn hưng
đất nước. Chất lượng đội ngũ trong mỗi nhà trường thể hiện ở nhiều mặt: Đủ về số
lượng, hợp lý cơ cấu, đảm bảo về trình độ đào tạo và có phẩm chất đạo đức, năng lực
chuyên môn, nghiệp vụ đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ. Thầy giáo, cô giáo phải là người
hiểu sâu về kiến thức chuyên ngành, biết rộng về các bộ môn khoa học liên quan và
có vốn văn hóa nói chung. Sự phát triển vũ bão của khoa học - công nghệ đòi hỏi mỗi

trường phổ thông dân tộc bán trú trung học cơ sở, tôi lựa chọn vấn đề nghiên cứu:
“Tổ chức bồi dưỡng năng lực dạy học tích hợp cho giáo viên các trường Phổ thông
dân tộc bán trú THCS huyện Nậm Pồ - Tỉnh Điện Biên đáp ứng yêu cầu đổi mới
giáo dục”.
2. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn đề tài đề xuất một số biện pháp tổ
chức bồi dưỡng nâng cao năng lực DHTH cho GV các Trường PTDTBT THCS
huyện Nậm Pồ - Tỉnh Điện Biên, từ đó góp phần nâng cao chất lượng dạy học của
nhà trường đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục trong giai đoạn hiện nay.
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
3.1. Khách thể nghiên cứu
Hoạt động bồi dưỡng năng lực DH cho GV các Trường PTDTBT THCS
3.2. Đối tượng nghiên cứu
Biện pháp tổ chức bồi dưỡng năng lực dạy học tích hợp cho GV các Trường
PTDTBT THCS huyện Nậm Pồ - Tỉnh Điện Biên

3


4. Giới hạn và phạm vi nghiên cứu
- Các số liệu thống kê thu thập trong thời gian từ 2016 - 2018.
- Đề tài khảo sát tại 8 trường PTDTBT THCS huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên
bao gồm: PTDTBT THCS Nà Bủng, PTDTBT THCS Nà Hỳ, PTDTBT THCS Nà
Khoa, PTDTBT THCS Na Cô Sa, PTDTBT THCS Chà Cang, PTDTBT THCS Chà
Tở, PTDTBT THCS Phìn Hồ, PTDTBT THCS Pa tần.
- Số lượng khách thể điều tra: 235 người bao gồm 21 CBQL và 214 GV
5. Giả thuyết khoa học
Việc tổ chức bồi dưỡng năng lực DHTH cho GV các trường PTDTBT THCS
trên địa bàn huyện Nậm Pồ trong thời gian qua đã được quan tâm, tuy nhiên thực tế
vẫn còn nhiều khó khăn, hạn chế. Nếu nghiên cứu, đánh giá được thực trạng, tìm ra

Phương pháp điều tra viết: Xây dựng phiếu điều tra với các loại câu hỏi đóng,
mở gửi dành cho CBQL và giáo viên nhằm thu thập thông tin trên diện rộng một cách
khách quan về thực trạng bồi dưỡng năng lực DHTH, thực trạng tổ chức bồi dưỡng
năng lực DHTH, …
Phương pháp phỏng vấn: Gặp gỡ phỏng vấn các giáo viên, cán bộ quản lý của
trường THCS trong các khóa tập huấn, hội thảo, các buổi học bồi dưỡng chuyên đề,
… để thu thập chính xác thêm các thông tin có liên quan đến công tác bồi dưỡng, hỗ
trợ thêm cho phương pháp sử dụng phiếu hỏi.
Phương pháp chuyên gia: Xin ý kiến của chuyên gia, những người có trình độ
cao, nhiều kinh nghiệm về chuyên ngành, phương pháp sư phạm, năng lực quản lý để
tìm kiếm các kết luận thỏa đáng trong việc đánh giá thực trạng và trong việc đề xuất
các biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác bồi dưỡng
Phương pháp quan sát: Dự giờ thăm lớp để thu thông tin về năng lực DHTH
của GV thể hiện qua quá trình dạy học
Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động: Qua nghiên cứu giáo án; các
tài liệu do GV thiết kế; bài dự thi và kết quả cuộc thi tích hợp liên môn… để tìm hiểu
thêm thông tin về năng lực DHTH của giáo viên.
7.3. Phương pháp thống kê
Vận dụng các công thức toán học, thống kê để xử lý số liệu điều tra, kết quả
nghiên cứu, hỗ trợ cho các phương pháp nghiên cứu thực tiễn đã nêu ở trên nhằm rút
ra kết luận khoa học.
8. Cấu trúc luận văn
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và khuyến nghị, Danh mục tài liệu tham khảo,
Phụ lục, nội dung chính của luận văn gồm 3 chương:

5


Chương 1: Cơ sở lý luận về tổ chức bồi dưỡng năng lực dạy học tích hợp cho
giáo viên trung học cơ sở

thành ở HS những năng lực cụ thể có dự tính trước những điều kiện cần thiết cho HS,
nhằm phục vụ cho các quá trình học tập sau này hoặc nhằm hòa nhập HS vào cuộc
sống lao động. Nhờ vậy sư phạm tích hợp tìm cách làm cho quá trình học tập có ý
nghĩa thực tiễn.
Ngoài ra, Donald P. Cauchak, Paul D. Eggen trong mục: "Tích hợp các đơn vị
chương trình học liên ngành và chuyên đề" thuộc công trình: "Học tập và phương
pháp giảng dạy nghiên cứu", cũng đã đặt ra và bước đầu giải quyết vấn đề dạy và học
theo quan điểm sư phạm tích hợp [5].

7


Như vậy, các công trình nghiên cứu trên thế giới cũng như việc thực hiện
chương trình đào tạo GV đã đề cập đến các khía cạnh khác nhau như nội dung, cách
thức, hiệu quả,… của việc DHTH, đào tạo, bồi dưỡng năng lực DHTH cho GV trong
nhà trường phổ thông.
* Về đào tạo, bồi dưỡng năng lực dạy học tích hợp
Nhiều nước trên thế giới đã tiến hành đào tạo năng lực nghề theo diện rộng
được thể hiện qua quan điểm nhấn mạnh vào việc hình thành và phát triển trong mỗi
giáo sinh trong trường một triết lý nghề nghiệp (professional philosophy), một bản
sắc nghề nghiệp cá nhân (pedagogical identity) bao gồm nhận thức, niềm tin, quan
điểm về dạy và học, về người học cùng với tập hợp các năng lực chung như giải
quyết vấn đề, sáng tạo, hợp tác , thu thập, xử lý thông tin để áp dụng triết lý dạy học
vào thực tiễn lớp học. Nói khác đi, chương trình tập trung vào việc giúp cho giáo sinh
trở thành những nhà chuyên môn sư phạm thông qua tiến trình kết hợp chặt chẽ và
sâu sắc giữa lĩnh hội lý thuyết và trải nghiệm thực tế, ứng dụng lý thuyết dạy học và
giáo dục chung vào những lĩnh vực giảng dạy cụ thể khác nhau, kết nối hệ thống tri
thức liên ngành vào thế giới học tập. Do vậy mặc dù chương trình thiên về đào tạo
nghiệp vụ sư phạm nhưng là lối đào tạo nghiệp vụ theo diện rộng, tạo điều kiện cho
người học hình thành và phát triển nhận thức và những năng lực tổng hợp và hiểu biết

nó đã được kiểm nghiệm. Tuy nhiên, ở nước ta, trước những năm 80 của thế kỉ XX,
vấn đề này chưa thực sự được nghiên cứu một cách hệ thống.
Tinh thần liên môn cũng được đề cập song trên thực tế chưa được thể hiện
trong nội dung chương trình. Các quan điểm nghiên cứu về sư phạm tích hợp mới chỉ
dừng lại ở mức sắp xếp các phân môn "đứng cạnh nhau" mà chưa vận dụng vào trong
dạy học do chưa thấy rõ sự liên kết chặt chẽ, giao nhau, tích hợp với nhau của các
đơn vị kiến thức. Cuối những năm 80, đặc biệt là những năm 90 của thế kỉ XX trở lại
đây, vấn đề nghiên cứu về một khoa học thống nhất trên quan điểm phân tích hệ
thống và theo quan điểm tiếp cận tích hợp trong giáo dục nhằm hình thành và phát
triển các năng lực cho người học mới thực sự được quan tâm.
Dưới góc nhìn của một nhà sư phạm, ngay từ 2002, tác giả Nguyễn Văn
Đường đã có những lập luận khoa học rất sắc sảo và nhạy bén về DHTH trong bài
báo: "Tích hợp trong dạy học Ngữ văn bậc THCS" [6].
Những năm gần đây, khi xu thế hội nhập quốc tế có ảnh hưởng trực tiếp và
mạnh mẽ đến giáo dục Việt Nam, nhiều công trình khoa học đã tập trung bàn về vấn
đề DHTH và phân hóa. Bắt đầu với tích hợp đa môn ở bậc giáo dục Tiểu học thành

9


môn học mới: Tự nhiên và xã hội, sau đó là tích hợp nội môn với môn học Ngữ văn ở
THCS và THPT.
Có thể kể tên một số nhà nghiên cứu có nhiều gắn bó với giáo dục Việt Nam,
tham gia hoạch định và xây dựng chương trình giáo dục phổ thông (CTGDPT) như:
tác giả Đỗ Ngọc Thống có nhiều bài viết về tích hợp trong chương trình giáo dục phổ
thông mới như:
Chương trình Ngữ văn trong nhà trường phổ thông Việt Nam [11];
Đổi mới mô hình giờ học văn ở trung học phổ thông theo quan điểm tích hợp;
Đề xuất phương án thống nhất tích hợp và phân hóa trong trương trình giáo dục phổ
thông Việt Nam;

những nội dung trọng tâm Bộ GD&ĐT yêu cầu trong hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ
giáo dục THCS. Dạy học theo hướng tích hợp là một trong những quan điểm giáo dục
đã trở thành xu thế trong việc xác định nội dung dạy học trong nhà trường phổ thông
và trong chương trình xây dựng môn học. Quan điểm tích hợp được xây dựng trên cơ
sở những quan niệm tích cực về quá trình học tập và quá trình dạy học.
Tác giả Nguyễn Hồng Liên nhận định: "Việc dạy tích hợp góp phần hình
thành và phát triển kĩ năng quyết định, giao tiếp và làm việc nhóm. Nội dung được
giảm tải nhằm tăng thời gian và không gian cho GV áp dụng các phương pháp dạy
học sáng tạo và tương tác, HS phát huy tốt hơn quyền chủ động học tập của mình.
Việc dạy học không chú trọng vào việc dạy kiến thức mà nhấn mạnh vào việc hình
thành cho HS phương pháp và kĩ năng tư duy trong học tập, đòi hỏi GV phải có
những sáng tạo trong phương pháp dạy học" [dẫn theo 3]. Tích hợp trong nhà
trường sẽ giúp HS có cách học tập thông minh, biết vận dụng sáng tạo kiến thức, kĩ
năng và phương pháp của khối lượng tri thức toàn diện và hợp lý. Về bồi dưỡng
năng lực DHTH, ông Nguyễn Vinh Hiển khẳng định: "DHTH sẽ mang lại nhiều lợi
ích như giúp HS áp dụng được nhiều kĩ năng, nền tảng kiến thức tích hợp giúp việc
tìm kiếm thông tin nhanh hơn, khuyến khích việc học sâu và rộng, thúc đẩy thái độ
học tập tích cực đối với HS. Thay đổi cách dạy này không gây ra sự xáo trộn về số
lượng và cơ cấu GV, không nhất thiết phải đào tạo lại mà chỉ cần bồi dưỡng một số
chuyên đề DHTH. Không đòi hỏi phải tăng cường quá nhiều về cơ sở vật chất và
thiết bị dạy học" [dẫn theo 3].
* Về bồi dưỡng năng lực DHTH,
Ông Nguyễn Vinh Hiển khẳng định: "DHTH sẽ mang lại nhiều lợi ích như
giúp HS áp dụng được nhiều kĩ năng, nền tảng kiến thức tích hợp giúp việc tìm kiếm
thông tin nhanh hơn, khuyến khích việc học sâu và rộng, thúc đẩy thái độ học tập tích

11


cực đối với HS. Thay đổi cách dạy này không gây ra sự xáo trộn về số lượng và cơ

thống nhất nội tại của các thành phần liên kết ấy. Sẽ không thể gọi là TH nếu các
thành phần đó chỉ là sắp đặt bên nhau mà không có mối quan hệ hữu cơ giữa các
thành phần đó [dẫn theo 8].

13