ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

DƯƠNG DUY DẦN

TỔ CHỨC BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC
DẠY HỌC TÍCH HỢP CHO GIÁO VIÊN CÁC TRƯỜNG
PHỔ THÔNG DÂN TỘC BÁN TRÚ TRUNG HỌC CƠ SỞ
HUYỆN NẬM PỒ, TỈNH ĐIỆN BIÊN ĐÁP ỨNG YÊU CẦU
ĐỔI MỚI GIÁO DỤC

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2018


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

DƯƠNG DUY DẦN

TỔ CHỨC BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC
DẠY HỌC TÍCH HỢP CHO GIÁO VIÊN CÁC TRƯỜNG
PHỔ THÔNG DÂN TỘC BÁN TRÚ TRUNG HỌC CƠ SỞ
HUYỆN NẬM PỒ, TỈNH ĐIỆN BIÊN ĐÁP ỨNG YÊU CẦU
ĐỔI MỚI GIÁO DỤC
Ngành: QUẢN LÝ GIÁO DỤC
Mã số: 8.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC



Dương Duy Dần

iii


MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN .......................................................................................................... i
LỜI CẢM ƠN ............................................................................................................... ii
MỤC LỤC ................................................................................................................... iii
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT ............................................................................. iv
DANH MỤC CÁC BẢNG ........................................................................................... v
DANH MỤC CÁC HÌNH............................................................................................ vi
MỞ ĐẦU ...................................................................................................................... 1
1. Lý do chọn đề tài ...................................................................................................... 1
2. Mục đích nghiên cứu ................................................................................................ 3
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu .......................................................................... 3
4. Giới hạn và phạm vi nghiên cứu ............................................................................... 4
5. Giả thuyết khoa học .................................................................................................. 4
6. Nhiệm vụ nghiên cứu................................................................................................ 4
7. Phương pháp nghiên cứu .......................................................................................... 4
8. Cấu trúc luận văn ...................................................................................................... 5
Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ TỔ CHỨC BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC
DẠY HỌC TÍCH HỢP CHO GIÁO VIÊN TRUNG HỌC CƠ SỞ .......................
7
1.1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề ................................................................................ 7
1.1.1. Ở nước ngoài....................................................................................................... 7
1.1.2. Ở Việt Nam ......................................................................................................... 9
1.2. Một số khái niệm cơ bản...................................................................................... 13
1.2.1. Tích hợp, dạy học tích hợp ............................................................................... 13

Pồ, tỉnh Điện Biên....................................................................................................... 34
2.1.1. Đặc điểm các trường trung học cơ sở huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên............. 35
2.2. Tổ chức khảo sát thực trạng................................................................................. 37
2.2.1. Mục đích khảo sát ............................................................................................ 37
2.2.2. Nội dung khảo sát ............................................................................................. 37
2.2.3. Đối tượng khảo sát ........................................................................................... 37

2.2.4. phương pháp khảo sát ............................................................................. 37
2.3. Kết quả khảo sát thực trạng ................................................................................. 38
2.3.1. Thực trạng nhận thức của CBQL, GV các trường PTDTBT THCS về
định hướng tích hợp trong đổi mới chương trình giáo dục phổ thông ...................... 38
2.3.2. Thực trạng bồi dưỡng năng lực dạy học tích hợp của giáo viên các trường
phổ thông dân tộc bán trú trung học cơ sở huyện Nậm Pồ......................................... 42

iv


2.3.3. Thực trạng tổ chức bồi dưỡng năng lực dạy học tích hợp cho giáo viên
các trường phổ thông dân tộc bán trú trung học cơ sở trên địa bàn huyện Nậm
Pồ, tỉnh Điện Biên....................................................................................................... 50
2.3.4. Thực trạng các yếu tố ảnh hưởng đến việc tổ chức hoạt động bồi dưỡng
năng lực dạy học tích hợp cho giáo viên trung học cơ sở .......................................... 59
2.4. Đánh giá chung về thực trạng tổ chức bồi dưỡng năng lực dạy học tích hợp
cho giáo viên huyện Nậm Pồ - Tỉnh Điện Biên.......................................................... 59
2.4.1. Ưu điểm, hạn chế .............................................................................................. 59
2.4.2. Nguyên nhân ..................................................................................................... 60
Tiểu kết chương 2 ....................................................................................................... 61
Chương 3: BIỆN PHÁP TỔ CHỨC BỒI DƯỠNG NĂNG LỰC DẠY HỌC
TÍCH HỢP CHO GIÁO VIÊN CÁC TRƯỜNG PHỔ THÔNG DÂN TỘC
BÁN TRÚ TRUNG HỌC CƠ SỞ HUYỆN NẬM PỒ, TỈNH ĐIỆN BIÊN ......... 63

77
3.3. Mối quan hệ giữa các biện pháp .......................................................................... 79
3.4. Khảo nghiệm tính cấp thiết và mức độ khả thi của các biện pháp tổ chức
bồi dưỡng năng lực dạy học tích hợp cho giáo viên THCS huyện Nậm Pồ............... 80
3.4.1. Quy trình khảo nghiệm ..................................................................................... 80
3.4.2. Kết quả khảo nghiệm ........................................................................................ 82
Tiểu kết chương 3 ....................................................................................................... 85
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ........................................................................... 87
1. Kết luận ................................................................................................................... 87
2. Khuyến nghị............................................................................................................ 89
2.1. Đối với Sở GD&ĐT tỉnh Điện Biên .................................................................... 89
2.2. Đối với Huyện ủy, UBND huyện Nậm Pồ .......................................................... 90
2.3. Đối với phòng Giáo dục và đào tạo huyện Nậm Pồ ............................................ 90
2.4. Đối với các trường PTDTBT trung học cơ sở huyện Nậm Pồ ............................ 90
TÀI LIỆU THAM KHẢO ........................................................................................ 91
PHỤ LỤC

vi


DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
CBQL

:

Cán bộ quản lý

DH

:


Kỹ năng

KT

:

Kiến thức

NL

:

Năng lực

PTDTBT

:

Phổ thông dân tộc bán trú

TH

:

Tích hợp

THCS

:

phổ thông dân tộc bán trú trung học cơ sở huyện Nậm Pồ ....................... 49
Bảng 2.11. Đánh giá về chất lượng lập kế hoạch bồi dưỡng năng lực dạy học
tích hợp cho giáo viên các trường phổ thông dân tộc bán trú trung
học cơ sở trên địa bàn huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên ............................. 51
Bảng 2.12. Đánh giá về chất lượng tổ chức các nguồn lực thực hiện kế hoạch
bồi dưỡng năng lực dạy học tích hợp cho giáo viên các trường phổ
thông dân tộc bán trú trung học cơ sở trên địa bàn huyện Nậm Pồ,
tỉnh Điện Biên ........................................................................................... 53

iv
v


Bảng 2.13. Đánh giá về chất lượng chỉ đạo thực hiện kế hoạch bồi dưỡng năng
lực dạy học tích hợp cho giáo viên các trường phổ thông dân tộc
bán trú trung học cơ sở trên địa bàn huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên ....... 55
Bảng 2.14. Đánh giá về chất lượng kiếm tra, đánh giá kết quả bồi dưỡng năng
lực dạy học tích hợp cho giáo viên các trường phổ thông dân tộc
bán trú trung học cơ sở trên địa bàn huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên ....... 57
Bảng 2.15. Đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến tổ chức hoạt động bồi dưỡng
năng lực dạy học tích hợp cho giáo viên trung học cơ sở ......................... 59
Bảng 3.1: Kết quả khảo nghiệm tính cần thiết của các biện pháp đề xuất ................. 82
Bảng 3.2: Kết quả khảo nghiệm tính khả thi của các biện pháp đề xuất .................... 83
Bảng 3.3: Mức độ tương quan giữa tính cần thiết và tính khả thi của các biện pháp .......
84

vi


DANH MỤC CÁC HÌNH

“Phát triển giáo dục và đào tạo là quốc sách hàng đầu”, là một trong những động lực
quan trọng thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước, là điều kiện
tiên quyết để phát triển nguồn lực con người. Trách nhiệm lớn lao này là của toàn
Đảng, toàn dân, trong đó ngành giáo dục có vai trò hết sức quan trọng. Nội dung cải
cách giáo dục tập trung vào đổi mới quan niệm về giáo dục, triết lý giáo dục, đổi mới
nội dung học tập, hình thức tổ chức và phương pháp giáo dục đặc biệt là đổi mới
hướng tới nâng cao năng lực và kỹ năng thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn
cho người học. Để làm được điều đó, cần phải tích cực đổi mới giáo dục, xây dựng
đội ngũ nhà giáo, nhất là đội ngũ giáo viên trực tiếp giảng dạy. Thực hiện chuẩn hóa
đội ngũ nhà giáo theo từng cấp học và trình độ đào tạo. Tiến tới tất cả các giáo viên
trung học cơ sở phải có trình độ từ đại học trở lên, có năng lực sư phạm, đặc biệt là
năng lực giải quyết tình huống thực tiễn có liên quan đến kiến thức các môn học khác
nhau. Do đó công tác bồi dưỡng cho đội ngũ giáo viên có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.
1.2 Đứng trước yêu cầu đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục theo nghị
quyết số 29-NQ/TW ngày 4/11/2013 Hội nghị Trung ương 8 khóa XI. Một trong
những định hướng được triển khai đó là đổi mới chương trình, sách giáo khoa phổ
thông trong đó nội dung dạy học theo hướng tích hợp, tăng cường tính thực tiễn, nâng
cao năng lực HS. Đó là xu hướng tất yếu và cũng là mục đích của quá trình giáo dục.

13
vi


Trước hết chúng ta phải khẳng định giáo viên là yếu tố hàng đầu quyết định
chất lượng giáo dục. Luật Giáo dục (điều 15 chương I) nêu ro "Nhà giáo giư vai tro
quyết định trong việc đảm bảo chất lượng giáo dục. Nhà giáo phải không ngưng học
tập, rèn luyện, nêu gương tốt cho người học. Nhà nước tô chức đào tạo, bồi dưỡng
nhà giáo, co chính sách bảo đảm các điều kiện cần thiết về vật chất và tinh thần đê
nhà giáo thực hiện nhiệm vụ của mình… " . Với nhận thức hoạt động trung tâm của
nhà trường là dạy học và giáo dục. Để phát triển toàn diện học sinh, thầy cô giáo là

tới chất lượng dạy học theo hướng tích hợp kém hiệu quả. Sự chênh lệch về trình độ,
năng lực giữa GV ra trường lâu năm với GV mới ra trường có sự khác biệt ro ràng,
đặc biệt là năng lực tổ chức, hướng dẫn HS. Bên cạnh đó, chương trình đào tạo GV
mỗi thời điểm một khác nhau, GV được học trong trường sư phạm nhiều kiến thức
nhưng khi thực tế giảng dạy thì việc vận dụng kiến thức đó không bao nhiêu dẫn tới
mai một dần kiến thức. Đặc biệt là kiến thức các môn học khác có liên quan đến bộ
môn chính mình được đào tạo ít được vận dụng nên GV ít nghiên cứu, tìm hiểu. GV
bị phân công dạy trái ban, dạy không đúng chuyên ngành được học. Việc rèn giũa các
kỹ năng và vận dụng nó trong quá trình dạy học của GV cũng hạn chế. Đặc biệt trong
đó năng lực dạy học tích hợp của đội ngũ giáo viên còn hạn chế.
Để đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục, nâng cao chất lượng dạy học ở các
trường phổ thông dân tộc bán trú trung học cơ sở, tôi lựa chọn vấn đề nghiên cứu:
“Tổ chức bồi dưỡng năng lực dạy học tích hợp cho giáo viên các trường Phổ thông
dân tộc bán trú THCS huyện Nậm Pồ - Tỉnh Điện Biên đáp ứng yêu cầu đổi mới
giáo dục”.
2. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn đề tài đề xuất một số biện pháp tổ
chức bồi dưỡng nâng cao năng lực DHTH cho GV các Trường PTDTBT THCS
huyện Nậm Pồ - Tỉnh Điện Biên, từ đó góp phần nâng cao chất lượng dạy học của
nhà trường đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục trong giai đoạn hiện nay.
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
3.1. Khách thể nghiên cứu
Hoạt động bồi dưỡng năng lực DH cho GV các Trường PTDTBT THCS
3.2. Đối tượng nghiên cứu
Biện pháp tổ chức bồi dưỡng năng lực dạy học tích hợp cho GV các Trường
PTDTBT THCS huyện Nậm Pồ - Tỉnh Điện Biên

33



liên quan đến công tác tổ chức bồi dưỡng GV THCS theo hướng DHTH. Nghiên

44


cứu sách, tài liệu, báo cáo khoa học về quản lý, quản lý giáo dục, công tác bồi
dưỡng, tự bồi dưỡng của giáo viên về năng lực DHTH và phát triển năng lực học
sinh. Mục đích hệ thống hóa những vấn đề lý luận liên quan đến công tác tổ chức
bồi dưỡng năng lực DHTH cho giáo viên các trường PTDTBT THCS huyện Nậm
Pồ, tỉnh Điện Biên trong giai đoạn hiện nay.
7.2. Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn
Phương pháp điều tra viết: Xây dựng phiếu điều tra với các loại câu hỏi đóng,
mở gửi dành cho CBQL và giáo viên nhằm thu thập thông tin trên diện rộng một cách
khách quan về thực trạng bồi dưỡng năng lực DHTH, thực trạng tổ chức bồi dưỡng
năng lực DHTH, …
Phương pháp phỏng vấn: Gặp gỡ phỏng vấn các giáo viên, cán bộ quản lý của
trường THCS trong các khóa tập huấn, hội thảo, các buổi học bồi dưỡng chuyên đề,
… để thu thập chính xác thêm các thông tin có liên quan đến công tác bồi dưỡng, hỗ
trợ thêm cho phương pháp sử dụng phiếu hỏi.
Phương pháp chuyên gia: Xin ý kiến của chuyên gia, những người có trình độ
cao, nhiều kinh nghiệm về chuyên ngành, phương pháp sư phạm, năng lực quản lý để
tìm kiếm các kết luận thỏa đáng trong việc đánh giá thực trạng và trong việc đề xuất
các biện pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác bồi dưỡng
Phương pháp quan sát: Dự giờ thăm lớp để thu thông tin về năng lực DHTH
của GV thể hiện qua quá trình dạy học
Phương pháp nghiên cứu sản phẩm hoạt động: Qua nghiên cứu giáo án; các
tài liệu do GV thiết kế; bài dự thi và kết quả cuộc thi tích hợp liên môn… để tìm hiểu
thêm thông tin về năng lực DHTH của giáo viên.
7.3. Phương pháp thống kê
Vận dụng các công thức toán học, thống kê để xử lý số liệu điều tra, kết quả

Lý thuyết tích hợp được ứng dụng vào giáo dục trở thành một quan điểm (một
trào trào lưu tư tưởng) lý luận dạy học phổ biến trên thế giới hiện nay. Xu hướng tích
hợp còn được gọi là xu hướng liên hội đang được thực hiện trên nhiều bình diện, cấp
độ trong quá trình phát triển các chương trình giáo dục. Về cá nhân các nhà khoa học
nghiên cứu chuyên sâu về vấn đề DHTH có thể kể đến nhà lý luận giáo dục Pháp
Xavier Roegiers. Ông có hai công trình có chất lượng khoa học cao, trong đó có một
cuốn đã được dịch sang tiếng Việt. Trước 1996 có: "Khoa sư phạm tích hợp hay làm
thế nào đê phát triển các năng lực tích hợp ở nhà trường?" [18]. Bốn năm sau đó,
ông công bố công trình: "Một phương pháp sư phạm của hội nhập. Và tích hợp các kĩ
năng co được trong giảng dạy" [19]. Theo Xavier Roegiers, sư phạm tích hợp là một
quan niệm về quá trình học tập, trong đó toàn bộ quá trình học tập góp phần hình
thành ở HS những năng lực cụ thể có dự tính trước những điều kiện cần thiết cho HS,
nhằm phục vụ cho các quá trình học tập sau này hoặc nhằm hòa nhập HS vào cuộc
sống lao động. Nhờ vậy sư phạm tích hợp tìm cách làm cho quá trình học tập có ý
nghĩa thực tiễn.
Ngoài ra, Donald P. Cauchak, Paul D. Eggen trong mục: "Tích hợp các đơn vị
chương trình học liên ngành và chuyên đề" thuộc công trình: "Học tập và phương
pháp giảng dạy nghiên cứu", cũng đã đặt ra và bước đầu giải quyết vấn đề dạy và học
theo quan điểm sư phạm tích hợp [5].

77


Như vậy, các công trình nghiên cứu trên thế giới cũng như việc thực hiện
chương trình đào tạo GV đã đề cập đến các khía cạnh khác nhau như nội dung, cách
thức, hiệu quả,… của việc DHTH, đào tạo, bồi dưỡng năng lực DHTH cho GV trong
nhà trường phổ thông.
* Về đào tạo, bồi dưỡng năng lực dạy học tích hợp
Nhiều nước trên thế giới đã tiến hành đào tạo năng lực nghề theo diện rộng
được thể hiện qua quan điểm nhấn mạnh vào việc hình thành và phát triển trong mỗi

trình đào tạo GV theo hướng tích hợp làm chương trình gọn nhẹ và tạo điều kiện cho
sinh viên tự học, tự nghiên cứu ở nhà. Như vậy, nghiên cứu chương trình đào tạo GV
của Anh và Úc có thể nhận thấy: Sinh viên ngay từ khi còn học nghề sư phạm đã
được chú trọng hình thành năng lực và kỹ năng DHTH. Như vậy, các công trình
nghiên cứu trên thế giới cũng như việc thực hiện chương trình đào tạo GV đã đề cập
đến các khía cạnh khác nhau như nội dung, cách thức, hiệu quả,… của việc DHTH,
đào tạo, bồi dưỡng năng lực DHTH cho GV trong nhà trường phổ thông.
1.1.2. Ở Việt Nam
* Về tích hợp và dạy học tích hợp
Tích hợp là tư tưởng, là nguyên tắc, là quan điểm hiện đại trong giáo dục.
Quan điểm tích hợp đã được hầu hết các nước trên thế giới vận dụng và hiệu quả của
nó đã được kiểm nghiệm. Tuy nhiên, ở nước ta, trước những năm 80 của thế kỉ XX,
vấn đề này chưa thực sự được nghiên cứu một cách hệ thống.
Tinh thần liên môn cũng được đề cập song trên thực tế chưa được thể hiện
trong nội dung chương trình. Các quan điểm nghiên cứu về sư phạm tích hợp mới chỉ
dừng lại ở mức sắp xếp các phân môn "đứng cạnh nhau" mà chưa vận dụng vào trong
dạy học do chưa thấy ro sự liên kết chặt chẽ, giao nhau, tích hợp với nhau của các
đơn vị kiến thức. Cuối những năm 80, đặc biệt là những năm 90 của thế kỉ XX trở lại
đây, vấn đề nghiên cứu về một khoa học thống nhất trên quan điểm phân tích hệ
thống và theo quan điểm tiếp cận tích hợp trong giáo dục nhằm hình thành và phát
triển các năng lực cho người học mới thực sự được quan tâm.
Dưới góc nhìn của một nhà sư phạm, ngay từ 2002, tác giả Nguyễn Văn
Đường đã có những lập luận khoa học rất sắc sảo và nhạy bén về DHTH trong bài
báo: "Tích hợp trong dạy học Ngư văn bậc THCS" [6].
Những năm gần đây, khi xu thế hội nhập quốc tế có ảnh hưởng trực tiếp và
mạnh mẽ đến giáo dục Việt Nam, nhiều công trình khoa học đã tập trung bàn về vấn
đề DHTH và phân hóa. Bắt đầu với tích hợp đa môn ở bậc giáo dục Tiểu học thành

99


năng áp dụng của DHTH trong các môn học ở nhà trường. Nhưng nhìn chung, sự vận

10
1
0


dụng quan điểm tích hợp trong thực tiễn dạy học ở Việt Nam vẫn còn ở mức độ thấp
và chỉ chú trọng đến tích hợp nội dung.

11
1
1


Qua thực tiễn đánh giá chương trình, sách giáo khoa các môn học ở nhà trường
Việt Nam những năm gần đây, nắm bắt xu thế và quan điểm chỉ đạo đổi mới giáo dục
Việt nam giai đoạn sắp tới, có thể thấy vai trò của quan điểm sư phạm tích hợp trong
việc chi phối cách xây dựng chương trình dạy học, chỉ đạo nội dung và lựa chọn
phương pháp dạy học. Xây dựng kế hoạch dạy học theo hướng tích hợp là một trong
những nội dung trọng tâm Bộ GD&ĐT yêu cầu trong hướng dẫn thực hiện nhiệm vụ
giáo dục THCS. Dạy học theo hướng tích hợp là một trong những quan điểm giáo dục
đã trở thành xu thế trong việc xác định nội dung dạy học trong nhà trường phổ thông
và trong chương trình xây dựng môn học. Quan điểm tích hợp được xây dựng trên cơ
sở những quan niệm tích cực về quá trình học tập và quá trình dạy học.
Tác giả Nguyễn Hồng Liên nhận định: "Việc dạy tích hợp góp phần hình
thành và phát triển kĩ năng quyết định, giao tiếp và làm việc nhóm. Nội dung được
giảm tải nhằm tăng thời gian và không gian cho GV áp dụng các phương pháp dạy
học sáng tạo và tương tác, HS phát huy tốt hơn quyền chủ động học tập của mình.
Việc dạy học không chú trọng vào việc dạy kiến thức mà nhấn mạnh vào việc hình