ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

CHU VĂN QUẢNG

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN KHOA HỌC
TƯ NHIÊN THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG
LỰC HỌC SINH Ơ CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SƠ
HUYỆN NẬM PỒ, TỈNH ĐIỆN BIÊN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2018


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

CHU VĂN QUẢNG

QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN KHOA HỌC
TƯ NHIÊN THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG
LỰC HỌC SINH Ơ CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SƠ
HUYỆN NẬM PỒ, TỈNH ĐIỆN BIÊN
Ngành: Quản lý giáo dục
Mã số: 8.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn: TS. LÊ THỊ PHƯƠNG HOA


kiện thuận lợi nhất cho tác giả trong quá trình viết luận văn. Xin cảm ơn đồng
nghiệp và những người thân yêu trong gia đình đã động viên, giúp đỡ tác giả
trong quá trình học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn.
Mặc dù đã rất cố gắng, song luận văn khó tránh khỏi những thiếu sót;
Tác giả rất mong nhận được những ý kiến góp ý, chỉ bảo c ủa các thầy giáo,
cô giáo, các bạn đồng nghiệp và những người quan tâm để luận văn được
hoàn thiện hơn.
Xin trân trọng cảm ơn!
Thái Nguyên, tháng

năm 2018

TÁC GIẢ Chu
Văn Quảng

ii


MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN ............................................................................................................
i

LỜI

ƠN.......................................................................................................ii
LỤC

CẢM
MỤC


iii


1.3.3. Về phương pháp dạy học ......................................................................... 17
1.3.4. Về kiểm tra đánh giá .................................................................................
17
1.3.5. Môn Khoa học tự nhiên ........................................................................... 18
1.4. Một số vấn đề quản lý hoạt động dạy học môn Khoa học tự nhiên theo
định hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường trung học cơ sở .................
21
1.4.1. Khái niệm................................................................................................. 21
1.4.2. Nội dung quản lý hoạt động dạy học môn Khoa học tự nhiên theo
định hướng phát triển năng lực học sinh ........................................................... 21
1.4.3. Trường trung học cơ sở ........................................................................... 30
1.4.4. Những yếu tố ảnh hưởng đến quản lý hoạt động dạy học môn
Khoa học tự nhiên theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở các
trường THCS ..................................................................................................... 32
Chương 2. THƯC TRẠNG QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC
MÔN KHOA HỌC TƯ NHIÊN THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT
TRIỂN NĂNG LƯC HỌC SINH Ơ CÁC TRƯỜNG THCS HUYỆN
NẬM PỒ, TỈNH ĐIỆN BIÊN ......................................................................... 35
2.1. Khái quát về khảo sát thực trạng ................................................................ 35
2.1.1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội ......................................................... 35
2.1.2. Tình hình giáo dục ................................................................................... 36
2.2. Tổ chức khảo sát thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn Khoa học
tự nhiên theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường THCS
huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên............................................................... 36
2.2.1. Mục tiêu khảo sát..................................................................................... 36
2.2.2. Đối tượng khảo sát................................................................................... 37
2.2.3. Nội dung khảo sát .................................................................................... 37

2.6. Đánh chung về thành công và hạn chế trong quản lý hoạt động dạy
học môn Khoa học tự nhiên theo định hướng phát triển năng lực học sinh
thực hiện ở các trường trung học cơ sở huyện Nậm Pồ, tỉnh Điên Biên........... 61
2.6.1. Những thành công ................................................................................... 63
2.6.2. Những hạn chế ......................................................................................... 64
2.6.3. Nguyên nhân của những hạn chế............................................................. 65
2.7. Các yếu tố ảnh hưởng đến công tác quản lý hoạt động dạy học môn

v


Khoa học tự nhiên.............................................................................................. 66


Chương 3. BIỆN PHÁP QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC MÔN
KHOA HỌC TƯ NHIÊN THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN
NĂNG LƯC HỌC SINH Ơ CÁC TRƯỜNG TRUNG HỌC CƠ SƠ
HUYỆN NẬM PỒ, TỈNH ĐIỆN BIÊN ......................................................... 69
3.1. Các nguyên tắc xây dựng biện pháp ........................................................... 69
3.1.1. Đảm bảo về mặt pháp lí ........................................................................... 69
3.1.2. Đảm bảo đặc thù môn học ....................................................................... 69
3.1.3. Đảm bảo tính kế thừa và phát triển ......................................................... 69
3.1.4. Đảm bảo tính đồng bộ ............................................................................. 70
3.1.5. Đảm bảo tính thực tiễn ............................................................................ 70
3.1.6. Đảm bảo tính khả thi và hiệu quả ............................................................ 70
3.2. Một số biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Khoa học tự nhiên theo
định hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường trung học cơ sở huyện
Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên ......................................................................... 70
3.2.1. Tổ chức tuyên truyền tác động nhằm thay đổi nhận thức cho cán bộ
quản lý, giáo viên về tầm quan trọng hoạt động dạy học môn Khoa học tự


BCH

Ban chấp hành

BPQL

Biện pháp quản lý

CB, GV, NV, HS

Cán bộ, giáo viên, nhân viên, học sinh

CBQL

Cán bộ quản lý

CM

Chuyên môn

CNH - HĐH

Công nghiệp hóa - Hiện đại hóa

CNTT

Công nghệ thông tin

CSTĐ


KH- TC

Kế hoạch - Tài chính

KTQLCLGD

Khảo thí quản lý chất lượng giáo dục

Nxb

Nhà xuất bản

PPDH

Phương pháp dạy học

PTDTBT THCS

Phổ thông dân tộc bán trú - trung học cơ sở

QL

Quản lý

TBDH

Thiết bị dạy học

THCS

42

Đánh giá của học sinh về việc dạy học môn KHTN của giáo viên ...

Bảng 2.5.

Nguyên nhân ảnh hưởng đến chất lượng dạy môn KHTN của
giáo viên theo định hướng phát triển năng lực ............................. 46

Bảng 2.6.

Kết quả khảo sát về thực trạng quản lý việc thực hiện chương trình
giảng dạy môn KHTN của CBQL và giáo viên dạy môn
KHTN.......... 49

Bảng 2.7.

Thực trạng quản lý việc soạn bài và chuẩn bị lên lớp của giáo
viên giảng dạy môn KHTN ........................................................... 51

Bảng 2.8.

Hiệu quả quản lý hoạt động học tập của học sinh môn
Khoa học tự nhiên theo định hướng phát triển năng lực
học sinh ........................................................................................ 53

Bảng 2.9.

Thực trạng quản lý việc thực hiện giảng dạy trên lớp, nề nếp
dạy học và dự giờ của giáo viên giảng dạy môn KHTN .............. 55

năng lực học sinh ................................................................................
43
Biểu đồ 3.1. Tương quan giữa tính cần thiết và tính khả thi ............................. 92


MƠ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Ngày nay, cùng với xu thế phát triển của nền kinh tế - xã hội, đặc biệt
trong bối cảnh toàn cầu hoá đã đặt ra những yêu cầu mới cho sự nghiệp giáo
dục thế hệ trẻ trong việc đào tạo nguồn nhân lực có đủ phẩm chất và năng lực
cho đất nước. Một trong những định hướng cơ bản của việc đổi mới giáo dục
hiện nay là chuyển từ nền giáo dục mang tính hàn lâm, xa rời thực tiễn sang
một nền giáo dục chú trọng việc hình thành phẩm chất, năng lực, phát huy tính
tích cực, chủ động, sáng tạo của người học.
Hội nghị Trung ương 8 khóa XI đã ban hành Nghị quyết số 29-NQ/TW
về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo đã nêu rõ: “Tiếp tục đổi
mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; Phát huy tính
tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của người học;
khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc; Tập trung dạy
cách học, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật
và đổi mới tri thức, kỹ năng, phát triển năng lực; Chuyển từ học chủ yếu trên
lớp sang tổ chức hình thức học tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại
khóa, nghiên cứu khoa học; Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và
truyền thông trong dạy và học”. Vậy để thực hiện tốt mục tiêu của Nghị quyết
số 29-NQ/TW về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục và đào tạo ngành giáo
dục cần phải đổi mới phương pháp dạy học.
Trong những năm gần đây, để nâng cao chất lượng dạy học, giáo dục
phổ thông, nước ta đã và đang từng bước chuyển từ chương trình giáo dục tiếp
cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học; từ chỗ quan tâm tới việc
học sinh tiếp thu được những gì đến chỗ quan tâm tới việc học sinh nhận thức

cơ bị xâm hại cao, thiếu kĩ năng bảo vệ môi trường, phòng chống thiên tai, dịch
bệnh...
Đừng trước yêu cầu đổi mới chương trình giáo dục phổ thông tổng thể
của Bộ Giáo dục và Đạo tạo sau năm 2018, việc dạy học và kiểm tra đánh giá
theo định hướng tiếp cận năng lực là cần thiết.
2


Từ những lí do trên tôi lựa chọn đề tài nghiên cứu: “Quản lý hoạt động
dạy học môn Khoa học tư nhiên theo định hướng phát triển năng lưc học
sinh ơ các trường trung học cơ sơ huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên” làm đề
tài luận văn tốt nghiệp thạc sỹ chuyên ngành quản lý giáo dục.
2. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực trạng quản lý hoạt động dạy học
môn Khoa học tự nhiên ở các trường THCS huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên, đề
tài đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Khoa học tự nhiên
theo hướng tiếp cận năng lực, nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ
thông hiện nay.
3. Khách thể và đối tương nghiên cứu
3.1. Khách thể nghiên cứu
Hoạt động dạy học môn Khoa học tự nhiên theo định hướng phát triển
năng lực học sinh ở 06 trường THCS.
3.2. Đối tượng nghiên cứu
Biện pháp quản lý hoạt động dạy học theo định hướng phát triển năng
lực học sinh ở 06 trường THCS huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên.
4. Giới hạn phạm vi nghiên cứu
4.1. Giới hạn về đối tượng nghiên cứu
Đề tài tập trung nghiên cứu thực trạng hoạt động giảng dạy môn Khoa
học tự nhiên và thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn KHTN theo định
hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường THCS huyện Nậm Pồ, tỉnh

động, sáng tạo của học sinh, nâng cao chất lượng dạy học môn KHTN theo định
hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường THCS huyện Nậm Pồ, tỉnh
Điện Biên.
6. Nhiệm vụ của nghiên cứu
6.1. Nghiên cứu cơ sở lý luận về quản lý hoạt động dạy học môn Khoa
học tự nhiên theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở các trường THCS.
6.2. Khảo sát, phân tích, đánh giá thực trạng công tác quản lý hoạt động
dạy học môn Khoa học tự nhiên theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở
các trường THCS huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên.
6.3. Đề xuất các biện pháp quản lý hoạt động dạy học môn Khoa học tự
nhiên theo định hướng phát triển năng lực học sinh ở trường THCS huyện
Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông hiện nay.
4


7. Phương pháp nghiên cứu
7.1. Phương pháp nghiên cứu lý luận
Phương pháp này được sử dụng nhằm phân tích, tổng hợp, hệ thống hóa,
khái quát hóa các vấn đề lý luận từ các văn bản, tài liệu, Nghị quyết của Đảng,
Chính phủ, Bộ Giáo dục và Đào tạo, Sở Giáo dục và Đào tạo, Phòng Giáo dục
và Đào tạo, từ đó xây dựng khung lý thuyết, các khái niệm công cụ làm căn cứ
lý luận cho vấn đề nghiên cứu.
7.2. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn
- Phương pháp quan sát: Dự giờ, quan sát hoạt động dạy học của giáo
viên và hoạt động học môn Khoa học tự nhiên của học sinh. Thu thập thông tin
về thực trạng quản lý hoạt động dạy học môn Khoa học tự nhiên tại các trường
THCS trên địa bàn huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên.
- Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi.
- Phương pháp phỏng vấn sâu
- Phương pháp tổng kết kinh nghiệm dạy và học ở các trường THCS

Cùng với xu thế phát triển dạy học theo tiếp cận năng lực thực hiện thì những
nghiên cứu về quản lý dạy học theo tiếp cận năng lực thực hiện cũng được thực
hiện và công bố rộng rãi.
Quan điểm quản lý hoạt động dạy học theo tiếp cận năng lực người học
được hình thành và phát triển rộng khắp tại Nga vào những năm 1970 trong
phong trào đào tạo và giáo dục, các nhà giáo dục và đào tạo nghề dựa trên việc
thực hiện nhiệm vụ, các tiếp cận về năng lực đã phát triển mạnh mẽ trên một
nấc thang mới trong những năm 1990 với hàng loạt các tổ chức có tầm cỡ quốc
gia ở Mỹ, Anh, Úc, Xứ Wales... Trong những công trình nghiên cứu của mình,
các nhà quản lý giáo dục Xô Viết đã cho rằng kết quả toàn bộ hoạt động của
nhà trường phụ thuộc rất nhiều vào việc tổ chức đúng đắn và hợp lý công tác
hoạt động của đội ngũ giáo viên.
Tác giả Robert J. Marzano trong cuốn The Art and Science of teaching
cho rằng: Hoạt động dạy học có thành công hay không tùy thuộc nhiều vào
năng lực của người giáo viên. Dạy học theo định hướng phát triển năng lực đòi
hỏi người giáo viên phải lấy khả năng sáng tạo kiến thức của người học làm
mục tiêu của giáo dục. Ông phê phán quan điểm dạy học áp dụng một phương
pháp dạy học cho mọi đối tượng học sinh.

6


Tác giả Dierick và Dochi, 2011, cho rằng: Dạy học theo định hướng phát
triển năng lưc cần quan tâm đến khâu đánh giá trên lớp học. Người giáo viên cần
sử dụng đa dạng các hình thức đánh giá để phát huy tính tự giác học tập của học
sinh.
Qua các nghiên cứu của tác giả nước ngoài cho thấy vấn đề dạy học và
quản lý HĐDH được nghiên cứu một cách có hệ thống. Các nghiên cứu đều coi
trọng vị trí của giáo dục đối với con người và sự tiến bộ xã hội. Kết quả giáo
dục phụ thuộc rất nhiều vào công tác quản lý HĐDH và nhân tố người thầy với



Có thể thấy rằng, xã hội ngày càng đổi mới và phát triển, tất yếu dẫn đến
nội dung và phương pháp giáo dục phải có đổi mới để đáp ứng yêu cầu của xã
hội. Trên thế giới đã có nhiều công trình khoa học nghiên cứu cải tổ nền giáo
dục theo hướng phát huy tính tích cực chủ động sáng tạo của người học. Những
công trình nghiên cứu nổi tiếng đề cập đến hoạt động dạy học gắn với các tên
tuổi của Pi-a-giet, Le-on-chi-ep, Đan-nhi-lop, E-xi-pop,.... Các nghiên cứu
cũng đã chỉ ra một số nguyên nhân khiến chất lượng dạy học đi xuống như việc
quản lý hoạt động dạy học kém, học sinh không có phương pháp học, việc phân
bổ thời gian cho việc học giữa ở nhà và ở trường chưa hợp lý.
1.1.2. Nghiên cứu trong nước
Từ thời phong kiến, các tư tưởng dạy học cũng đã được đề cập đến trong
các tác phẩm của các nhà giáo dục lớn như Nguyễn Trãi, Chu Văn An. Đến
thời kì cách mạng, trước hết phải nói đến tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh
về quản lý giáo dục và dạy học. Người đã để lại cho nền giáo dục cách mạng
Việt Nam những nền tảng phương pháp luận về: vai trò của giáo dục đối với sự
phát triển của xã hội, phát triển con người theo định hướng phát triển dạy học;
các nguyên lý dạy học, các phương thức dạy học; mục đích dạy học; vai trò của
quản lý và cán bộ quản lý giáo dục...
Dựa trên nền tảng lý luận của Chủ nghĩa Mác-Lênin và tư tưởng Hồ Chí
Minh, các nhà khoa học Việt Nam đã tiếp cận quản lý giáo dục và quản lý
HĐDH chủ yếu dựa trên nền tảng lý luận giáo dục học.
Trước nhiệm vụ đổi mới giáo dục hiện nay, việc yêu cầu đổi mới nội
dung, phương pháp dạy học, kiểm tra đánh giá là việc làm cần thiết và cấp
bách. Các nhà nghiên cứu giáo dục cũng cho ra đời nhiều công trình trong lĩnh
vực này như: Đặng Quốc Bảo, Đỗ Ngọc Đạt, Phạm Thành Hưng, Trần Kiểm,
Phạm Minh Mục, Nguyễn Văn Cường...
Tác giả Nguyễn Văn Lê trong các công trình nghiên cứu của mình đã
nhấn mạnh vai trò của quản lý trong việc thực hiện mục tiêu giáo dục. [21]

tiếp cận năng lực thực hiện. Vì vậy, tôi đã mạnh dạn lựa chọn đề tài: “Quản lý
hoạt động dạy học môn Khoa học tự nhiên theo định hướng phát triển năng
lực học sinh ở các trường trung học cơ sở huyện Nậm Pồ, tỉnh Điện Biên”.

10


1.2. Khái niệm công cụ
1.2.1. Quản lý
Xuất phát từ những góc độ nghiên cứu khác nhau, cũng như từ những
vấn đề đặc trưng khác nhau rất nhiều học giả trong và ngoài nước đã đưa ra
nhiều định nghĩa không giống nhau về quản lý:
Theo từ điển tiếng Việt, Quản lý là tổ chức và điều khiển các hoạt động
theo những yêu cầu nhất định.
Theo tác giả Nguyễn Thị Mỹ Lộc và tác giả Nguyễn Quốc Chí: “Quản lý
là sự tác động có định hướng, có chủ đích của chủ thể quản lý (người quản lý)
đến khách thể quản lý) người bị quản lý) trong một tổ chức nhằm làm cho tổ
chức vận hành và đạt được mục đích của tổ chức”. [8]
Trong cuốn Những khái niệm cơ bản về lý luận quản lý giáo dục tác giả
Nguyễn Ngọc Quang cho rằng “Quản lý là tác động có mục đích, có kế hoạch
của chủ thể quản lý đến tập thể những người lao động nói chung là khách thể
quản lý nhằm thực hiện mục tiêu đã dự kiến” [25].
Lý luận và thực tế cho thấy quản lý không những là một môn khoa học
mà nó còn là một “nghệ thuật” đòi hỏi sự vận dụng tinh tế, khôn khéo để đạt tới
mục đích. Mục tiêu quản lý là định hướng tàn bộ hoạt động quản lý đồng thời
là công cụ để đánh giá kết quả quản lý.
Như vậy quản lý là hoạt động có ý thức của con người nhằm định hướng,
tổ chức, sử dụng các nguồn lực và phối hợp hành động của một nhóm người
hay một cộng đồng người để đạt được mục tiêu đề ra một cách hiệu quả nhất.
Với tất cả các quan điểm đã trình bày trên, trong luận văn này chúng tôi

với một trình tự nhất định, trong đó từng chức năng vừa có tính độc lập tương
đối, vừa có mối quan hệ phụ thuộc với các chức năng khác. Quá trình ra quyết
định quản lý là quá trình thực hiện các chức năng quản lý theo một trình tự
nhất định. Việc bỏ qua hoặc coi nhẹ bất cứ chức năng nào trong 4 chức năng
trên đều không đem lại kết quả như mong muốn.

12