ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

HOÀNG VĂN PHÁC

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ
HỌC TẬP CỦA HỌC SINH CHO GIÁO VIÊN TRƯỜNG
TRUNG HỌC PHỔ THÔNG PHỦ THÔNG, TỈNH BẮC KẠN

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

THÁI NGUYÊN - 2018


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

HOÀNG VĂN PHÁC

PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ
HỌC TẬP CỦA HỌC SINH CHO GIÁO VIÊN TRƯỜNG
TRUNG HỌC PHỔ THÔNG PHỦ THÔNG, TỈNH BẮC KẠN
Ngành: Quản lý giáo dục
Mã số: 8.14.01.14

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học: TS. Nguyễn Thị Bích Liên

THÁI NGUYÊN - 2018


LỜI CAM ĐOAN .............................................................................................. i
LỜI CẢM ƠN ................................................................................................... ii
MỤC LỤC ........................................................................................................ iii
DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT .................................. iv
DANH MỤC BẢNG ......................................................................................... v
MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 1
1. Lí do chọn đề tài ............................................................................................ 1
2. Mục đích nghiên cứu ..................................................................................... 3
3. Khách thể nghiên cứu và đối tượng nghiên cứu ........................................... 3
4. Giả thuyết khoa học ...................................................................................... 3
5. Nhiệm vụ nghiên cứu .................................................................................... 4
6. Phạm vi nghiên cứu ....................................................................................... 4
7. Phương pháp nghiên cứu............................................................................... 4
8. Cấu trúc luận văn .......................................................................................... 5
Chương 1. CƠ SỞ LÍ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC ĐÁNH
GIÁ KẾT QUẢ HỌC TẬP CỦA HỌC SINH CHO GIÁO
VIÊN TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG ................................ 6
1.1.

Tổng quan tình hình nghiên cứu vấn đề.................................................. 6

1.1.1. Các nghiên cứu trên thế giới ................................................................... 6
1.1.2. Các nghiên cứu ở trong nước .................................................................. 8
1.2.

Đánh giá kết quả học tập của học sinh ở trường trung học phổ thông ..... 11

1.2.1. Các khái niệm cơ bản ............................................................................ 11
1.2.2. Những vấn đề cơ bản về đánh giá kết quả học tập của học sinh
trường Trung học phổ thông ................................................................. 14


Khát quát về khảo sát thực trạng........................................................... 36

2.2.1. Mục đích khảo sát ................................................................................. 36
2.2.2. Đối tượng khảo sát ................................................................................ 36
2.2.3. Nội dung khảo sát ................................................................................. 36
2.2.4. Phương pháp khảo sát ........................................................................... 37
2.3.

Thực trạng đánh giá kết quả học tập của học sinh trường Trung
học phổ thông Phủ Thông, tỉnh Bắc Kạn .............................................. 38

2.3.1. Mục tiêu đánh giá kết quả học tập của học sinh trường Trung học
phổ thông Phủ Thông, tỉnh Bắc Kạn..................................................... 38
2.3.2. Nội dung đánh giá kết quả học tập của học sinh trường Trung học
phổ thông Phủ Thông, tỉnh Bắc Kạn..................................................... 39
2.3.3. Phương pháp đánh giá kết quả học tập của học sinh trường Trung
học phổ thông Phủ Thông, tỉnh Bắc Kạn .............................................. 41
2.3.4. Hình thức đánh giá kết quả học tập của học sinh trường Trung học
phổ thông Phủ Thông, tỉnh Bắc Kạn..................................................... 43

iv


2.4.

Thực trạng phát triển năng lực đánh giá kết quả học tập của học
sinh cho giáo viên trường Trung học phổ thông Phủ Thông ................ 45

2.4.1. Thực trạng năng lực đánh giá kết quả học tập của học sinh ................. 45

sinh cho giáo viên trường Trung học phổ thông Phủ Thông, tỉnh
Bắc Kạn ................................................................................................. 64

3.2.1. Nâng cao nhận thức cho cán bộ quản lý và giáo viên trường Trung
học phổ thông Phủ Thông về phát triển năng lực đánh giá kết quả
học tập của học sinh .............................................................................. 64
3.2.2. Kế hoạch phát triển năng lực đánh giá kết quả học tập của học sinh
cho giáo viên trường Trung học phổ thông Phủ Thông ........................ 68

v


3.2.3. Phát huy vai trò của tổ chuyên môn trong phát triển năng lực đánh
giá kết quả học tập của học sinh cho giáo viên ..................................... 71
3.2.4. Xây dựng cơ chế thi đua, khen thưởng nhằm tạo động lực cho giáo
viên trong việc phát triển năng lực đánh giá kết quả học tập của
học sinh ................................................................................................. 73
3.3.

Mối quan hệ giữa các biện pháp ........................................................... 76

3.4.

Khảo nghiệm tính cấp thiết và tính khả thi của các biện pháp phát
triển năng lực đánh giá kết quả học tập của học sinh cho giáo viên
trường Trung học phổ thông Phủ Thông .............................................. 76

3.4.1. Mục đích khảo nghiệm.......................................................................... 76
3.4.2. Đối tượng khảo nghiệm ........................................................................ 77
3.4.3. Thang đánh giá khảo nghiệm ................................................................ 77

DANH MỤC BẢNG
Bảng 2.1.

Thực trạng đảm bảo mục tiêu đánh giá kết quả học tập của học
sinh trường THPT Phủ Thông, tỉnh Bắc Kạn .................................... 38

Bảng 2.2.

Thực trạng nội dung đánh giá kết quả học tập của học sinh
trường THPT Phủ Thông, tỉnh Bắc Kạn ............................................ 40

Bảng 2.3.

Thực trạng phương pháp đánh giá kết quả học tập của học
sinh trường THPT Phủ Thông, tỉnh Bắc Kạn ............................... 42

Bảng 2.4.

Thực trạng hình thức đánh giá kết quả học tập của học sinh
trường THPT Phủ Thông, tỉnh Bắc Kạn ....................................... 44

Bảng 2.5.

Thực trạng năng lực đánh giá kết quả học tập của học sinh
trường THPT Phủ Thông, tỉnh Bắc Kạn ....................................... 45

Bảng 2.6.

Nhận thức của cán bộ quản lý và giáo viên trường THPT Phủ
Thông, tỉnh Bắc Kạn về tầm quan trọng của phát triển năng

Bảng 3.1.

Mức độ cấp thiết của các biện pháp phát triển năng lực đánh
giá kết quả học tập của học sinh cho giáo viên trường THPT
Phủ Thông, tỉnh Bắc Kạn .............................................................. 78

Bảng 3.2.

Tính khả thi của các biện pháp phát triển năng lực đánh giá
kết quả học tập của học sinh cho giáo viên trường THPT Phủ
Thông, tỉnh Bắc Kạn ..................................................................... 79

Bảng 3.3.

Tương quan giữa mức độ cấp thiết và khả thi của các biện pháp ...... 80

vi


MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn đề tài
Trong xu thế hội nhập, toàn cầu hóa hiện nay, thế giới luôn vận động
không ngừng, khoa học kỹ thuật ngày càng phát triển, mọi lĩnh vực đều đạt
được những thành tựu vượt bậc. Để có được những thành tựu đó cần có nguồn
lực thúc đẩy, mà nguồn lực quan trọng nhất chính là con người. Cương lĩnh
“Xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ tiến lên chủ nghĩa xã hội” của Đảng
Cộng sản Việt Nam đã khẳng định: “Nguồn nhân lực lớn nhất, quý báu nhất
của Đảng ta là tiềm lực con người Việt Nam, trong đó có tiềm lực trí tuệ”.
Chính vì vậy, nhiệm vụ của giáo dục và đào tạo trong thời kì đổi mới là phải
“nâng cao dân trí, đào tạo nhân lực và bồi dưỡng nhân tài” để phục vụ cho sự

1997 đến nay) luôn nhận được sự quan tâm của các cấp lãnh đạo Đảng và Nhà
nước, sự chung tay của các tầng lớp nhân dân, cùng với sự phấn đấu không
ngừng của đội ngũ cán bộ, giáo viên, nhân viên và học sinh toàn tỉnh. Từ chỗ
còn thiếu lớp học, thiếu giáo viên, chất lượng giáo dục thấp... Hiện nay cùng
với những thành tựu chung trong phát triển kinh tế - xã hội địa phương, ngành
giáo dục Bắc Kạn cũng đạt được nhiều thành tựu đáng khích lệ. Mạng lưới
trường lớp được mở rộng, đáp ứng đủ nhu cầu học tập cho con em nhân dân
trong tỉnh. Đội ngũ giáo viên trên địa bàn cơ bản đã đủ về số lượng, được đào
tạo căn bản, tâm huyết với sự nghiệp trồng người.
Bên cạnh những mặt tích cực, ngành giáo dục Bắc Kạn còn nhiều vấn đề
cần khắc phục về đội ngũ. Đội ngũ giáo viên được đào tạo ở nhiều cơ sở khác
nhau, theo các loại hình không giống nhau (chính quy, tại chức, cử tuyển, liên
thông...), nên có sự chênh lệch nhất định về trình độ, chưa đều về tay nghề, việc
vận dụng phương pháp giảng dạy chưa có sự thống nhất, chưa có sự tích hợp
liên môn... Một số giáo viên còn non tay nghề, việc vận dụng phương pháp
chưa linh hoạt, khả năng khai thác, truyền thụ kiến thức chưa đáp ứng mục tiêu
đề ra. Cần có những sự thay đổi theo hướng tích cực, để cải thiện chất lượng
đội ngũ nhằm đáp ứng tốt hơn yêu cầu đổi mới giáo dục địa phương. Trong đó,
phát triển năng lực đánh giá kết quả học tập của học sinh cho đội ngũ giáo viên

2


là một trong những ưu tiên cần được quan tâm đặc biệt, là yêu cầu khách quan
của sự phát triển giáo dục, là cơ sở và tiền đề quan trọng cho việc góp phần
nâng cao chất lượng giáo dục, thực hiện tốt định hướng đổi mới căn bản và
toàn diện nền giáo dục trong giai đoạn hiện nay.
Từ những phân tích lý luận và thực tiễn trên, với kinh nghiệm gần 10 năm
làm công tác quản lý trường học tại trường THPT Phủ Thông, tôi chọn nghiên
cứu đề tài “Phát triển năng lực đánh giá kết quả học tập của học sinh cho

5.1. Nghiên cứu cơ sở lí luận về phát triển năng lực đánh giá kết quả học
tập của học sinh cho đội ngũ giáo viên trường trung học phổ thông.
5.2. Khảo sát, đánh giá thực trạng công tác phát triển năng lực đánh giá kết
quả học tập của học sinh cho giáo viên trường THPT Phủ Thông, tỉnh Bắc Kạn.
5.3. Đề xuất một số biện pháp quản lí hoạt động phát triển năng lực dạy
học cho giáo viên ở trường THPT Phủ Thông, tỉnh Bắc Kạn đáp ứng yêu cầu
đổi mới giáo dục hiện nay.
6. Phạm vi nghiên cứu
- Luận văn tập trung nghiên cứu các biện pháp quản lí phát triển năng lực
đánh giá kết quả học tập của học sinh cho giáo viên trường THPT Phủ Thông với
chủ thể quản lý là cán bộ quản lý cấp trường..
- Khảo sát thực trạng năng lực đánh giá kết quả học tập của học sinh trong
5 năm học gần nhất (từ năm học 2013-2014 đến năm học 2017-2018).
- Khảo sát 47 cán bộ quản lý và giáo viên trường THPT Phủ Thông, tỉnh Bắc Kạn.
7. Phương pháp nghiên cứu
7.1. Nhóm các phương pháp nghiên cứu lí luận
Phân tích, tổng hợp và hệ thống hóa các tài liệu lí luận, văn bản có liên
quan đến vấn đề phát triển năng lực đánh giá kết quả học tập của học sinh, như
nghiên cứu chủ trương đường lối của Đảng, Nhà nước, của Bộ Giáo dục và Đào
tạo về chiến lược phát triển giáo dục nói chung và giáo dục THPT nói riêng…
nhằm xây dựng khung lí thuyết cho đề tài.
7.2. Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn
7.2.1. Phương pháp quan sát
Tiến hành quan sát hoạt động đánh giá, quản lý hoạt động đánh giá kết
quả học tập của học sinh THPT thu thập thông tin cho nghiên cứu.

4


7.2.2. Phương pháp đàm thoại

1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu vấn đề
1.1.1. Các nghiên cứu trên thế giới
Ở nhiều quốc gia trên thế giới, công tác bồi dưỡng phát triển năng lực của
đội ngũ giáo viên đã được nghiên cứu với những khía cạnh khác nhau, tập
trung vào các vấn đề chính là đối tượng giáo viên cần được bồi dưỡng; mục
tiêu, nội dung, hình thức bồi dưỡng và phương pháp bồi dưỡng.
Về đối tượng giáo viên cần được bồi dưỡng, Chang, Downes cho rằng
giáo viên tất cả các cấp học được phân loại đối tượng theo thâm niên công tác;
phân loại theo môn học và cấp học giảng dạy; phân loại theo nhu cầu: bồi
dưỡng cơ bản, bồi dưỡng nâng cao; bồi dưỡng giáo viên có năng lực trình độ
hạn chế và bồi dưỡng giáo viên giỏi,… [47].
Về mục tiêu bồi dưỡng, Chang, Downes, Gabršček và Roeders chỉ rõ, giáo
viên cần được bồi dưỡng để nâng cao thành tích học tập của học sinh, phát triển
các năng lực của học sinh. Giáo viên được huấn luyện để xác định rõ ràng các
mục tiêu dạy học, hướng dẫn học sinh sử dụng các nguồn tư liệu dạy học khác
nhau, hỗ trợ học sinh khám phá bài học tùy thuộc vào đặc điểm học tập cá nhân
của từng học sinh [47], [49].
Nội dung bồi dưỡng được xác định là: Bồi dưỡng mở rộng, cập nhật kiến
thức chuyên môn môn học, các phương pháp, kĩ thuật dạy học, quản lý lớp
học, năng lực lãnh đạo dạy học, quản lý thời gian có hiệu quả. Calhoun cho
rằng nội dung quản lý thời gian có hiệu quả bao gồm: đặt mục tiêu, xác định
mục tiêu ưu tiên, lập danh sách công việc và phân bổ thời gian thực hiện, tổ
chức, sắp xếp nơi làm việc; giải quyết các vấn đề nảy sinh trong thực tế [46].
Greenberg, Putman và Walsh cho rằng, bồi dưỡng cho giáo viên các kĩ năng
6


quản lý lớp học là hết sức cần thiết, đặc biệt đối với giáo viên mới ra trường
[50]. Theo Gabršček, Roeder, P. với các giáo viên mới ra trường thì cần cung
cấp, mở rộng thêm kiến thức và kĩ năng dạy học, đặc biệt trong lĩnh vực sư

Dưới dạng sách chuyên khảo, cuốn Đổi mới công tác Đánh giá kết quả
học tập của học sinh là một khâu không thể thiếu trong quá trình dạy học cũng
như quá trình học tập của học sinh. Đánh giá kết quả học tập của học sinh luôn
được xã hội quan tâm và là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của giáo dục
trong nhiều năm nay. Từ đó, các công trình nghiên cứu về đánh giá kết quả học
tập của học sinh đã ra đời dưới nhiều hình thức khác nhau.
Đánh giá: Về kết quả học tập của học sinh trường trung học cơ sở của nhóm
tác giả Trần Kiều, Trần Đình Châu, Đặng Xuân Cương đã tổng quan về đánh giá
kết quả học tập của học sinh và đánh giá kết quả học tập bằng phương pháp trắc
nghiệm. Cuốn sách cũng trình bày một số vấn đề cơ bản về lí thuyết đánh giá, đo
lường trong giáo dục và ứng dụng của nó trong xây dựng ngân hàng câu hỏi, việc
khảo sát đánh giá giáo dục phổ thông trên diện rộng [25].
Cuốn Học tích cực - Đánh giá kết quả học tập của học sinh trung học cơ
sở vùng khó khăn nhất của Bùi Phương Nga, Trần Kiều, Vũ Thị Ngọc Anh
trình bày khái niệm và các hình thức học tích cực, một số kĩ thuật học tích cực,
tổ chức dạy học phân hoá trong lớp học. Từ lý luận chung đó, cuốn sách đi vào
vấn đề đánh giá kết quả học tập của học sinh Trung học cơ sở, đưa ra các
phương pháp và quy trình đánh giá cụ thể [28].
Các chuyên khảo về đánh giá kết quả học tập theo đặc trưng từng môn học
khá đa dạng. Có thể kể đến Đổi mới đánh giá kết quả học tập môn ngữ văn của
học sinh THCS, THPT của Nguyễn Thuý Hồng; Bài học lịch sử và việc kiểm
tra, đánh giá kết quả học tập lịch sử ở trường THPT của Nguyễn Thị Côi,
Nguyễn Hữu Trí; Một số vấn đề về đổi mới kiểm tra đánh giá môn Tiếng Việt ở
tiểu học của Nguyễn Thị Hạnh,… [23], [10], [17].
Ở thể loại luận án, Hà Thị Đức trong Cơ sở lý luận, thực tiễn và hệ thống
biện pháp đảm bảo tính khách quan trong quá trình kiểm tra, đánh giá tri thức

8




đánh giá kết quả học tập theo chuẩn kiến thức, kĩ năng trong chương trình giáo
dục; Hồ Ngọc Tiến với Đánh giá kết quả học tập dựa trên chuẩn đầu ra;…
Những nghiên cứu về phát triển năng lực đánh giá kết quả học tập của
học sinh cho giáo viên
So với vấn đề đánh giá kết quả học tập của học sinh nói chung, vấn đề
phát triển năng lực đánh giá kết quả học tập của học sinh cho giáo viên chưa
được nghiên cứu một cách rộng rãi. Một số công trình có đề cập đến phát triển
năng lực đánh giá kết quả học tập của học sinh cho giáo viên ở những góc độ
khác nhau.
Cuốn sách Tăng cường năng lực kiểm tra và đánh giá kết quả học tập của
học sinh của Phó Đức Hoà, Nguyễn Huyền Trang, Lê Tiến Thành, Nguyễn
Đình Khuê đã trình bày 5 Module TH 24, 25, 26, 27 và 28 về đánh giá kết quả
học tập; kĩ thuật kiểm tra, đánh giá kết quả học tập; hình thức tự luận và trắc
nghiệm trong đánh giá kết quả học tập và kiểm tra, đánh giá các môn học bằng
điểm số (kết hợp với nhận xét). Những nội dung trong cuốn sách chủ yếu được
nghiên cứu trên nhóm đối tượng là học sinh tiểu học [20].
Ngoài ra, còn có thể kể đến các công trình như luận án của Cấn Thị Thanh
Hương với đề tài Nghiên cứu quản lý kiểm tra, đánh giá kết quả học tập trong
giáo dục đại học ở Việt Nam; Luận án của Trần Đức Hiếu với đề tài Quản lý
đánh giá kết quả học tập trong đào tạo theo hệ thống tín chỉ ở trường đại học
Việt Nam; công bố báo chí của Đinh Thanh Tùng về Phát huy vai trò của hiệu
trưởng trong quản lí hoạt động kiểm tra, đánh giá kết quả học tập của học sinh
ở các trường trung học cơ sở huyện Kim Bôi - Hoà Bình;… [24], [19], [43].
Như vậy, vấn đề đánh giá kết quả học tập của học sinh đã được nghiên cứu
khá hoàn chỉnh từ lý luận về vai trò, chức năng của đánh giá trong quá trình dạy
học đến phương pháp đánh giá, những yêu cầu để việc đánh giá đảm bảo độ tin
10



12


Các mục tiêu này thể hiện ở các môn học cụ thể. Thông qua đánh giá, kết
quả học tập của người học sẽ thể hiện kết quả của quá trình giáo dục và đào tạo.
Đánh giá kết quả học tập đòi hỏi xác định mức độ người học đạt được các mục
tiêu của chương trình đề ra. Việc đánh giá kết quả học tập khẳng định và công
nhận những thành quả đã đạt được và định hướng những mục tiêu cần phấn đấu
trong tương lai.
Như thế, có thể hiểu đánh giá kết quả học tập là sự đối chiếu so sánh kiến
thức, kĩ năng, thái độ đạt được ở người học với các kết quả mong đợi đã được
xác định ở mục tiêu học tập, từ đó có những kết luận tin cậy về kết quả học tập
của người học. Đánh giá kết quả học tập không những giúp giáo viên có những
quyết định phù hợp trong quá trình dạy học, mà còn thúc đẩy động cơ học tập
và nâng cao trách nhiệm của người học trong học tập.
Trong công cuộc đổi mới toàn diện giáo dục đào tạo, quan niệm về đánh
giá kết quả học tập của học sinh đã có nhiều thay đổi so với quan niệm truyền
thống. Sự khác biệt thể hiện cụ thể trong bảng so sánh dưới đây [42]:
Quan điểm đánh giá truyền thống

Quan điểm đánh giá hiện đại

Đánh giá “kín” (chủ yếu bằng hình thức Đánh giá “mở”, có sự tham gia của người
viết), do người dạy thực hiện

học (dự án, trình bày vấn đề, báo cáo kết
quả nghiên cứu…)

Cạnh tranh



Đa dạng, nhiều chiến lược đánh giá

Mang tính thủ tục

Mang tính văn hóa, nhân văn

13


1.2.2. Những vấn đề cơ bản về đánh giá kết quả học tập của học sinh trường
Trung học phổ thông
1.2.2.1. Mục tiêu đánh giá kết quả học tập của học sinh trường Trung học phổ thông
Việc đánh giá kết quả học tập của học sinh trường THPT hướng đến
nhiều mục tiêu. Trước hết, đánh giá kết quả học tập của học sinh trường THPT
là thu thập thông tin để xếp hạng học sinh, từ đó thúc đẩy học sinh tích cực học
tập. Đánh giá kết quả học tập của học sinh trường THPT nhấn mạnh tới cả hai
chức năng của đánh giá.
Một là, đánh giá kết quả học tập của học sinh có chức năng xác nhận để
biết kết quả dạy học đạt đến mức độ nào. Ở khía cạnh này, đánh giá kết quả học
tập của học sinh trường THPT chú trọng đến các kết quả đầu ra. Những kết quả
đó không chỉ dừng lại ở mức độ học sinh lĩnh hội được những tri thức, kĩ năng,
thái độ gì mà còn hướng đến đánh giá xem học sinh sử dụng những tri thức, kĩ
năng, thái độ đó như thế nào để giải quyết các nhiệm vụ đặt ra.
Hai là, đánh giá kết quả học tập của học sinh có chức năng cải tiến, điều
chỉnh quá trình dạy học cho phù hợp, hiệu quả hơn. Đánh giá kết quả học tập
ngoài ý nghĩa phân hóa, tức là phân biệt trình độ khác nhau của các học sinh,
xếp hạng học sinh, thì đánh giá kết quả học tập còn giúp học sinh biết được
mức độ đạt được của mình so với mục tiêu, nhiệm vụ môn học. Trên cơ sở đó,
học sinh điều chỉnh cách học của mình để nâng cao kết quả học tập, hình thành