VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN ĐÌNH HOÀNG KIM

CƢỠNG CHẾ THI HÀNH ÁN DÂN SỰ BẰNG BIỆN PHÁP
TRỪ VÀO THU NHẬP CỦA NGƢỜI PHẢI THI HÀNH ÁN
THEO PHÁP LUẬT THI HÀNH ÁN DÂN SỰ VIỆT NAM
TỪ THỰC TIỄN QUẬN BÌNH TÂN,
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT KINH TẾ

HÀ NỘI, năm 2019


VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN ĐÌNH HOÀNG KIM

CƢỠNG CHẾ THI HÀNH ÁN DÂN SỰ BẰNG BIỆN PHÁP
TRỪ VÀO THU NHẬP CỦA NGƢỜI PHẢI THI HÀNH ÁN
THEO PHÁP LUẬT THI HÀNH ÁN DÂN SỰ VIỆT NAM
TỪ THỰC TIỄN QUẬN BÌNH TÂN,
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH
Ngành: Luật kinh tế
Mã số: 8.38.01.07

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC
TS. NGUYỄN AM HIỂU

nâng cao ý thức của mình, phục vụ tốt hơn công tác thực tế sau này.
Em xin chân thành cảm ơn.
Thành phố Hồ Chí Minh, ngày 14 tháng 02 năm 2019
Tác giả

Nguyễn Đình Hoàng Kim


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 1
Chƣơng 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ BIỆN PHÁP CƢỠNG CHẾ
TRỪ VÀO THU NHẬP CỦA NGƢỜI PHẢI THI HÀNH ÁN TRONG
THI HÀNH ÁN DÂN SỰ THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM. ....................... 7
1.1. Khái niệm cưỡng chế thi hành án ............... Error! Bookmark not defined.
1.2. Cưỡng chế tài sản là tiền của người phải thi hành ánError! Bookmark not defined.

1.3. Cưỡng chế trừ vào thu nhập của người phải thi hành ánError! Bookmark not defined
Chƣơng 2: THỰC TRẠNG ÁP DỤNG BIỆN PHÁP CƢỠNG CHẾ TRỪ
VÀO THU NHẬP CỦA NGƢỜI PHẢI THI HÀNH ÁN THEO PHÁP
LUẬT VIỆT NAM TỪ THỰC TIỄN QUẬN BÌNH TÂN, THÀNH PHỐ
HỒ CHÍ MINH .............................................. Error! Bookmark not defined.
2.1. Tổng quan tình hình kinh tế, chính trị xã hội của quận Bình Tân, thành phố
Hồ Chí Minh và những lợi thế của biện pháp cưỡng chế trừ vào thu nhập của
người phải thi hành án từ thực tiễn của quận Bình Tân, thành phố Hồ Chí Minh. 32
2.2. Thực trạng thụ lý, ban hành quyết định về thi hành án trong cưỡng chế trừ
vào thu nhập của người phải thi hành án ........... Error! Bookmark not defined.

2.3. Thực trạng xác định nguồn thu nhập của người phải thi hành ánError! Bookmark no
2.4. Thực trạng thực hiện cưỡng chế trừ vào thu nhập của người phải thi hành
án trong thi hành án dân sự từ thực tiễn quận Bình Tân, thành phố Hồ Chí

1. Tính cấp thiết của đề tài
Trong thực tế, phán quyết của Tòa án là những quyết định nằm trên
giấy và không thể thực sự có hiệu lực nếu không được thi hành đầy đủ và hiệu
quả trong quá trình thi hành án. Thi hành án dân sự là là công cụ khôi phục lại
quyền và lợi ích hợp pháp của công dân bị xâm hại. Mặt khác đảm bảo cho
quyền lực tư pháp được thực thi trong việc đưa các bản án, quyết định của cơ
quan có thẩm quyền ra thi hành trên thực tế. Hiệu quả của hoạt động thi hành
án có tác động trực tiếp đến lòng tin của nhân dân đối với pháp luật.
Tuy nhiên, trong điều kiện kinh tế - xã hội của nước ta hiện nay, không
phải bản án, quyết định có hiệu lực nào của cơ quan có thẩm quyền cũng có
thể được tổ chức thi hành một cách thuận lợi. Do đó, các biện pháp cưỡng chế
thi hành án dân sự được sử dụng. Cưỡng chế thi hành án dân sự là hoạt động
thường xuyên được thực hiện trong công tác thi hành án dân sự, khi các bản
án, quyết định không được tự nguyện thi hành. Tuy hoạt động cưỡng chế
không phải là lựa chọn đầu tiên được áp dụng trong hoạt động thi hành án
nhưng lại có vai trò rất quan trọng. Hiệu quả cưỡng chế ảnh hưởng trực tiếp
đến hiệu quả thi hành án.
Trong các nghĩa vụ thi hành án thì nghĩa vụ trả tiền là phổ biến nhất.
Nghĩa vụ trả tiền phát sinh từ quan hệ hợp đồng (mua bán, chuyễn
nhượng,vay nợ...) hoặc ngoài hợp đồng (bồi thường thiệt hại, cấp dưỡng…).
Trong thực tế, với việc mở rộng các hình thức thanh toán trong các giao dịch
dân sự, giao dịch thương mại…; cùng với sự phát triển kinh tế đất nước, một
bộ phận người dân có thu nhập khá cao và ổn định nhất là những đối tượng
làm việc trong các doanh nghiệp, cơ quan, chủ các cơ sở sản uất kinh doanh....
Tài sản của cá nhân không chỉ là các vật dụng, nhà ở, phương tiện... Mà nhiều
người dân có tiền, vàng thường không giữ tại nhà mà họ có thể gửi ngân
1


hàng, mở tài khoản… tại các tổ chức tín dụng, kho bạc, mua cổ phếu trái

các giải pháp hợp lý để thi hành có hiệu quả, để bảo đảm được quyền lợi cho
người được thi hành và người phải thi hành án.
Vì những lẽ trên tác giả chọn đề tài: "Cưỡng chế thi hành án dân sự
bằng biện pháp trừ vào thu nhập của người phải thi hành án theo pháp
luật thi hành án dân sự Việt Nam từ thực tiễn quận Bình Tân, Thành phố
Hồ Chí Minh" làm đề tài luận văn thạc sĩ.
2. Tình hình nghiên cứu đề tài
Đối với các đề tà liên quan đến các biện pháp cưỡng chế trong thi hành
án dân sự trước đó đã được một số tác giả nghiên cứu quan tâm, phân tích
nhiều khía cạnh khác nhau thông qua các Luận văn, bài viết như:
- Luận văn Thạc sỹ: “ Pháp luật về xử lý tài sản bảo đảm tiền vay là
bất động sản của ngân hàng thương mại ở Việt Nam” của Đỗ Thanh Huyền,
năm 2011. Luận văn này chủ yếu làm rõ thực trạng pháp luật của vấn đề xử
lý tài sản bảo đảm tiền vay là bất động sản của ngân hàng thương mại ở Việt
Nam trên cơ sở có so sánh và đối chiếu với pháp luật nước ngoài về vấn đề
này, từ đó tìm ra vướng mắc và khó khăn. Trên cơ sở nghiên cứu lý luận,
đánh giá thực trạng pháp luật, đề xuất các phương hướng và kiến nghị giải
pháp hoàn thiện pháp luật về xử lý tài sản bảo đảm tiền vay là bất động sản
của Ngân hàng thương mại ở Việt Nam.
- Luận văn thạc Sỹ:“ Thế chấp tài sản – biện pháp đảm bảo tiền vay
qua thực tiễn tại Ngân hàng thương mại cổ phần Hàng Hải Việt Nam” của
Bùi Thị Nga, năm 2014. Luận văn này chủ yếu làm rõ các vấn đề lý luận về
thế chấp tài sản: khái niệm, đặc điểm, vai trò, thủ tục xử lý tài sản thế chấp
theo pháp luật Việt Nam, có so sánh với pháp luật quốc tế.
- Luận văn thạc sỹ:“ Biện pháp bảo đảm thi hành án dân sự”, của Phan
Huy Hiếu, khoa Luật đại học Quốc gia Hà Nội, năm 2012. Luận văn này phân
3


tích, đánh giá những quy định của Luật Thi hành án dân sự về biện pháp bảo

đó đưa ra các đề xuất, hướng hoàn thiện pháp luật để góp phần cho việc áp
dụng biện pháp cưỡng chế trừ vào thu nhập của người phải thi hành án ngày
càng có hiệu quả, chất lượng, tuân thủ theo đúng quy định của pháp luật.
4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu đề tài
Đề tài tập trung nghiên cứu những vấn đề lý luận và thực trạng về hoạt
động cưỡng chế trừ vào thu nhập của người phải thi hành án theo pháp luật
Việt Nam từ thực tiễn tại quận Bình Tân, thành phố Hồ Chí Minh hiện nay,
thông qua đó tìm ra những hạn chế, bất cập của những quy định pháp luật
hiện hành.
Nghiên cứu dựa trên một số tình huống cụ thể, thực tế trong áp dụng
biện pháp cưỡng chế trừ vào thu nhập của người phải thi hành án để chỉ ra
những thuận lợi, khó khăn trong quá trình thi hành, đưa ra các kiến nghị, các
giải pháp để hoàn thiện pháp luật về cưỡng chế trừ vào thu nhập của người
phải thi hành án.
5. Phƣơng pháp luận và phƣơng pháp nghiên cứu
Đề tài sẽ sử dụng phương pháp duy vật biện chứng, quan điểm của
Đảng, Nhà nước và tư tưởng Hồ Chí Minh về nhà nước và pháp luật.
Đề tài sử dụng phương pháp so sánh, phương pháp phân tích, phương
pháp tổng hợp, và đặc biệt phương pháp phân tích các vụ việc thực tiễn tại
quận Bình Tân, thành phố Hồ Chí Minh từ những dữ liệu chính tác giã đã thu
thập trong thời gian làm việc tại cơ quan thi hành án quận Bình Tân, thành
phố Hồ Chí Minh.
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận văn
Đề tài nghiên cứu cơ sở lý luận góp phần hoàn thiện một số quy định
pháp luật về Thi hành án dân sự liên quan đến việc cưỡng chế trừ vào thu
nhập của người phải thi hành án trong Thi hành án dân sự. Kết quả nghiên
5


cứu đề tài phục vụ cho công tác Thi hành án dân sự ở địa phương nói riêng và

nước có nhiều lĩnh vực như: Cưỡng chế hành chính, hình sự, dân sự, thi hành
án dân sự... Luật thi hành án dân sự 2008 sửa đổi bổ sung năm 2014 không
định nghĩa biện pháp cưỡng chế thi hành án dân sự nhưng khoản 2 Điều 9 luật
thi hành án dân sự 2008 sửa đổi bổ sung năm 2014 quy định: “người phải thi
hành án có điều kiện thi hành án mà không tự nguyện thi hành thì bị cưỡng
chế thi hành án theo quy định của Luật này”.[23, tr3] Theo đó, người phải thi
hành án sẽ phải tự nguyện thi hành án khi có điều kiện. Nếu không thực hiện
thì người có thẩm quyền thi hành án tiến hành cưỡng chế. Theo pháp luật hiện
hành thì người có thẩm quyền trực tiếp thi hành án và áp dụng biện pháp
cưỡng chế bao gồm chấp hành viên và thừa phát lại, sau đây gọi chung là
người có thẩm quyền thi hành án. Như vậy có thể hiểu khái niệm về biện pháp
cưỡng chế thi hành án dân sự là biện pháp cưỡng bức bắt buộc của cơ quan có
thẩm quyền thi hành án do chấp hành viên hoặc thừa phát lại quyết định theo
thẩm quyền quy định nhằm buộc người phải thi hành án phải thực hiện những
hành vi hoặc nghĩa vụ về tài sản theo bản án, quyết định có hiệu lực pháp luật,
được áp dụng trong trường hợp người phải thi hành án có điều kiện thi hành
án mà không tự nguyện thi hành.
7


1.1.2 . Điều kiện áp dụng
Để áp dụng biện pháp cưỡng chế thi hành án dân sự thì cần phải đáp
ứng điều kiện nhất định.
Thứ nhất, người phải thi hành án phải thực hiện nghĩa vụ theo bản án,
quyết định được đưa ra thi hành của Tòa án, quyết định của trọng tài, quyết
định xử lý vụ việc cạnh tranh của hội đồng xử lý vụ việc cạnh tranh hoặc phải
nộp phí thi hành án.
Thứ hai, người phải thi hành án có điêu kiện thi hành án nhưng không
tự nguyện thi hành án và người có thẩm quyền thi hành án đã xác minh và
khẳng định là người phải thi hành án có đủ điều kiện thi hành án.

tính răn đe, giáo dục, phòng ngừa đối với người phải thi hành án cố tình trì
hoãn việc thi hành án. Qua đó, khuyến khích các đương sự tự nguyện thi hành
án; góp phần nâng cao tính tự giác, ý thức chấp hành, tôn trọng pháp luật của
người phải thi hành án nói riêng và của công dân nói chung.
1.1.4. Điều kiện áp dụng biện pháp cưỡng chế
Trong qúa trình tổ chức thi hành án, chấp hành viên có quyền lựa chọn
và áp dụng các biện pháp cưỡng chế để buộc người phải thi hành án thi hành
nghĩa vụ theo bản án, quyết định của Toà án. Tuy nhiên để áp dụng biện pháp
cưỡng chế thi hành án phải đảm bảo các điều kiện sau:
Trước hết, phải xác định việc cưỡng chế chỉ được tiến hành đối với
người phải thi hành án phải thực hiện hành vi hoặc nghĩa vụ về tài sản theo
bản án, quyết định có hiệu lực của Toà án.
Thứ hai, người phải thi hành án có điều kiện thi hành án. Có điều kiện
thi hành án có thể được hiểu là người phải thi hành án có tài sản, có thu nhập,
có tiền gửi tại ngân hàng, kho bạc… khi phải thực hiện nghĩa vụ thanh toán
tiền. Còn khi phải thực hiện nghĩa vụ trả lại nhà hoặc vật, mà nhà hoặc vật đó
vẫn tồn tại và đang do người phải thi hành án quản lý đúng như quyết định
9


của Toà án.
Thứ ba, khi đã hết thời gian tự nguyện thi hành án do chấp hành viên ấn
định nhưng người phải thi hành án không tự nguyện thi hành nghĩa vụ của
mình, hoặc chưa hết thời gian tự nguyện thi hành án nhưng để ngăn chặn việc
tẩu tán, huỷ hoại tài sản của người phải thi hành án. Thời gian tự nguyện thi
hành án mà cơ quan thi hành án ấn định cho đương sự theo quy định pháp luật
hiện hành là không qúa 10 ngày kể từ ngày họ được tống đạt quyết định thi
hành án.
1.1.5. Nguyên tắc áp dụng biện pháp cưỡng chế
Chấp hành viên chỉ được áp dụng các biện pháp cưỡng chế thi hành án


Ngày lễ 30 tháng 4 hàng năm;

-

Ngày Quốc tế lao động (mồng 01 tháng 5 hàng năm);

-

Ngày Quốc khánh (mồng 2 tháng 9 hàng năm);

-

Ngày thứ 7 hàng tuần;

-

Ngày chủ nhật hàng tuần.

-

Ngày 22 tháng 12 hàng năm...

Tuy nhiên, nếu thấy cần thiết phải ngăn chặn người phải thi hành án tẩu
tán, huỷ hoại tài sản hoặc trốn tránh việc thi hành án, thì chấp hành viên vẫn
có thể tiến hành việc cưỡng chế vào ngày nghỉ đối với người phải thi hành án.
Trường hợp này, chấp hành viên phải ghi rõ lý do phải cưỡng chế vào thời
gian đó vào biên bản, đồng thời biên bản phải có xác nhận của người chứng
kiến việc cưỡng chế.
1.1.6. Hình thức thông báo việc cưỡng chế thi hành án

nuôi dưỡng, cấp dưỡng nhưng người phải thi hành án không tự nguyện thi
hành.
3. Kê biên, xử lý tài sản của người phải thi hành án, kể cả tài sản đang
do người thứ ba giữ, là biện pháp cưỡng chế thi hành án do cơ quan thi hành
án áp dụng khi người phải thi hành án có trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ
thanh toán tiền theo bản án, quyết định của Tòa án, được áp dụng trong
trường hợp người phải thi hành án có điều kiện thi hành án mà không tự
nguyện thi hành.
4. Khai thác tài sản của người phải thi hành án là biện pháp cưỡng chế
thi hành án đối với người phải thi hành án có tài sản nhưng tài sản của người
phải thi hành án có giá trị quá lớn so với nghĩa vụ phải thi hành, tài sản của
12


người phải thi hành án có thể khai thác được để thi hành nghĩa vụ trả tiền theo
bản án, quyết định.
5. Buộc chuyển giao vật, chuyển giao quyền tài sản, giấy tờ là một biện
pháp cưỡng chế thi hành án, do cơ quan thi hành án áp dụng trong trường hợp
người phải thi hành án có trách nhiệm thực hiện nghĩa vụ giao vật, chuyển
giao quyền tài sản, giấy tờ theo bản án, quyết định của Tòa án, được áp dung
trong trường hợp người phải thi hành án có điều kiện thi hành án, đã hết thời
gian tự nguyện mà không tự nguyện thi hành.
6. Buộc người phải thi hành án thực hiện hoặc không được thực hiện
công việc nhất định là một biện pháp cưỡng chế thi hành án, do cơ quan thi
hành án áp dụng trong trường hợp người phải thi hành án có trách nhiệm thực
hiện hoặc không thực hiện một hành vi, công việc theo bản án, quyết định của
tòa án, đã hết thời gian tự nguyện nhưng không tự nguyện thi hành.
1.1.8. So sánh các biện pháp cưỡng chế trong Luật Thi hành án dân sự
Để làm sáng tỏ và rõ nét lên được sự khác biệt cũng như sự giống nhau
của biện pháp cưỡng chế trừ vào thu nhập của người phải thi hành án với các


đƣợc thực
hiện công
việc nhất

Biện pháp
Biện pháp

kê biên, xử

buộc

Biện pháp

lý tài sản

chuyển

khai thác

của ngƣời

giao vật,

tài sản của

phải thi

chuyển


lý tiền,
giấy tờ có
giá của
ngƣời phải
thi hành
án


Đối
0 tượng
1

hướng

Thu nhập

Hành vi

Tài sản,
giấy tờ

Tài sản

Tài sản

Tài khoản,
tài sản

đến
người phải


đến

người phải
thi hành án
có nghĩa vụ

Hành vi
buộc người

Tài sản,

Tài sản,

phải thi

giấy tờ này

này chắc

hành án

chưa chắc

chắn phải

phải trực

thuộc sở



Tài sản, tài
khoản này
chắc chắn
phải thuộc
sở hữu của
người phải
thi hành án

nuôi dưỡng,
cấp dưỡng
thì khi thực
hiện trừ vào
thu nhập của
người phải
thi hành án

3

0Người

Chấp hành

Chấp hành

Chấp hành

Chấp hành

Chấp hành

thức
0
văn
4

bản áp
dụng

14


Điều

5

0
kiện áp
dụng

Hết thời

Hết thời

Hết thời

Hết thời

Hết thời

Hết thời gian


hành án,

hành án,

Chấp hành

Chấp hành

Chấp hành

Chấp hành

Chấp hành

Chấp hành

viên có

viên có

viên có

viên có

viên có

viên có

quyền tự


dụng hoặc

dụng hoặc

theo yêu cầu

theo yêu

theo yêu

theo yêu

theo yêu cầu

theo yêu

của đương sự

cầu của

cầu của

cầu của

của đương

cầu của

đương sự


nếu xảy ra

hậu quả

hậu quả

Người yêu
cầu; chấp
0Hậu quả
6

pháp lý

hành viên
phải chịu
trách nhiệm
nếu xảy ra
hậu quả

Các
0
7

bước
giải
quyết

tiếp theo


Đối với vật

Tài sản của

Sau khi ra

Cơ quan, tổ

trừ thu nhập,

hợp thi

đặc định,

người phải

quyết định

chức đang

cơ quan, tổ

hành nghĩa

chấp hành

thi hành án

kê biên chấp


phải thi

thác để thi

lập kế hoạch

tiền để

thu nhập của

nhất định

hành án,

hành án

và dự trù chi

chuyển vào

người phải

theo bản

người đang

theo các

phí kê biên,


vật, giấy tờ,

người phải

bước kê

hoặc

cơ quan thi

thi hành án

quyền tài

thi hành án

biên, thẩm

chuyển cho

hành án dân

không thực

sản cho

đang trực

định giá,



viên quyết

nếu người

cho người

không thành

định khấu

người được

định phạt

đó không

khác khai

tiến hành

trừ.

thi hành án.

tiền và ấn

thi hành thì

thác thì


tiếp. Nếu

mức thu

việc, kể từ

để trả cho

tục khai

đấu giá

nhập của

ngày ra

người được

thác;

thành tiến

người phải

quyết định

thi hành án.

Trường


thông báo

nhân đang

hiện nghĩa

hành viên

quyền sử

ngày giờ

thực hiện

vụ thi hành

thực hiện

dụng đất

giao tài sản

quyết định

án. Hết

việc cưỡng

mà chưa


mua trúng

báo ngay cho

thi hành án

định.

yêu cầu

đấu giá.

cơ quan thi

không thực

Trường hợp

người phải

hành án dân

hiện nghĩa

vật phải trả

thi hành án

sự được biết.


nhập mới của

giao cho

lý theo thỏa

chức, cá

người phải

người khác

thuận của

nhân có

thi hành án,

thực hiện

đương sự.

nhu cầu

Chấp hành

thay thì

viên phải ra


Trư

16

khai thác


nhập của

kiện thực

được nhưng

nộp số tiền

người phải

hiện; chi

có thể cấp

thu được

thi hành án.

phí thực

lại thì chấp


dân sự, sau

hợp công

ra quyết

khi trừ các

việc đó

định hủy

chi phí cần

phải do

giấy tờ đó

thiết, để cơ

chính

và cấp giấy

quan thi

người phải

tờ mới cho


nhiệm hình
sự về tội
không
chấp hành
án
Đối với
nghĩa vụ
không
được thực
hiện công
việc nhất
định người

17


phải thi
hành án
không tự
nguyện
chấm dứt
việc thực
hiện công
việc mà
theo bản
án, quyết
định không
được thực
hiện thì
chấp hành

viên đề
nghị cơ
quan có
thẩm
quyền truy
cứu trách
nhiệm hình
sự về tội
không
chấp hành
án.

Qua so sánh các biện pháp cưỡng chế trong thi hành án dân sự chúng ta
thấy rằng mỗi biện pháp cưỡng chế đều có những tính năng ưu việt riêng và
phù hợp với từng hoàn cảnh nhất định. Việc lựa chọn áp dụng biện pháp
cưỡng chế nào phụ thuộc vào từng hoàn cảnh, tính chất, mức độ, nghĩa vụ thi
hành án; điều kiện của người phải thi hành án; đề nghị của đương sự và tình
hình thực tế của địa phương, sự linh hoạt và bản lĩnh, trình độ, kỹ năng của
từng chấp hành viên sẽ lựa chọn việc áp dụng biện pháp cưỡng chế thi hành
án cho phù hợp.
Tuy nhiên đối với các khoản phải thi hành có giá trị nhỏ như án phí,
các khoản phải nộp ngân sách nhà nước, nghĩa vụ theo định kỳ, nghĩa vụ trợ
cấp, cấp dưỡng... thì biện pháp cưỡng chế trừ vào thu nhập của người phải thi
hành là đơn giản và hiệu quả nhất, do thủ tục tiến hành đơn giản, không cần
phải thẩm định giá, bán đấu giá như kê biên tài sản nên thời gian thực hiện
19