TRƯỜNG ĐẠI HỌC HẢI PHÒNG
KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌC VÀ MẦM NON

HỌ VÀ TÊN:
NGÀY SINH:
LỚP:

LƯƠNG THỊ NGỌC BÍCH
22/12/1997
Đại học Giáo dục Tiểu học 2.K16

VẬN DỤNG MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TÍCH CỰC
VÀO DẠY HỌC NỘI DUNG BỐN PHÉP TÍNH VỚI CÁC SỐ
TỰ NHIÊN TRONG MÔN TOÁN LỚP 4

Chuyên ngành: Giáo dục Tiểu học

Hải Phòng, năm 2019


TRƯỜNG ĐẠI HỌC HẢI PHÒNG
KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌC VÀ MẦM NON

HỌ VÀ TÊN:
NGÀY SINH:
LỚP:

LƯƠNG THỊ NGỌC BÍCH
22/12/1997
Đại học Giáo dục Tiểu học 2.K16


4.2. Phạm vi nghiên cứu....................................................................................2
5. Phương pháp nghiên cứu................................................................................3
6. Những đóng góp của đề tài.............................................................................3
7. Cấu trúc của đề tài..........................................................................................4
CHƯƠNG I. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN.................................................5
1.1. Cơ sở lí luận..................................................................................................5
1.1.1. Một số vấn đề về phương pháp dạy học tích cực.....................................5
1.1.1.1. Thế nào là tính tích cực học tập?.....................................................5
1.1.1.2. Thế nào là phương pháp dạy học tích cực?......................................6
1.1.1.3. Đặc trưng của phương pháp dạy học tích cực..................................6
1.1.1.4. So sánh phương pháp dạy học truyền thống và phương pháp dạy
học tích cực...................................................................................................9
1.1.2. Một số phương pháp dạy học tích cực...................................................10
1.1.2.1. Phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề....................10
1.1.2.2. Phương pháp tổ chức trò chơi học tập...........................................13
1.1.2.3. Phương pháp dạy học theo nhóm...................................................15
1.1.2.4. Phương pháp dạy học kiến tạo.......................................................17
1.1.3. Một số vấn đề về dạy học bốn phép tính với các số tự nhiên lớp 4..........18

1


1.1.3.1. Mục tiêu, nhiệm vụ của việc dạy học bốn phép tính với các số tự
nhiên lớp 4...................................................................................................18
1.1.3.2. Nội dung chương trình về dạy học bốn phép tính với các số tự nhiên
trong môn Toán lớp 4..................................................................................19
1.1.3.2. Các dạng toán về bốn phép tính với các số tự nhiên trong môn Toán
lớp 4............................................................................................................21
1.2. Thực trạng dạy học bốn phép tính với các số tự nhiên trong môn Toán
lớp 4.................................................................................................................... 23

Bảng 3.2. Bảng kiểm tra trình độ nhận thức của học sinh trước thực nghiệm..........75
3.2.2. Tiến hành thực nghiệm..........................................................................75
3.2.3. Đánh giá kết quả thực nghiệm...............................................................76
3.2.3.1. Phân tích định tính.........................................................................76
3.2.3.2. Phân tích định lượng......................................................................76
KẾT LUẬN............................................................................................................79
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO..............................................................81
PHỤ LỤC...............................................................................................................82

3


DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
Viết tắt
GD
GV
GQVĐ
HS
NXB
PPDH
SGK
TH

Viết đầy đủ
Giáo dục
Giáo viên
Giải quyết vấn đề
Học sinh
Nhà xuất bản
Phương pháp dạy học

Bảng 3.2 Bảng kiểm tra trình độ nhận thức của học sinh trước thực
nghiệm
Bảng 3.3 Bảng kiểm tra trình độ nhận thức của học sinh sau thực
nghiệm
Biểu đồ 3.1 Trình độ nhận thức của học sinh trước thực nghiệm
Biểu đồ 3.2 Trình độ nhận thức của học sinh trước thực nghiệm
Hình 1.1 Đặc trưng của phương pháp dạy học tích cực

5

14
17
24
29
29
30
30
31
80
81
82
81
83
11


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài nghiên cứu
Toán học là bộ môn khoa học nghiên cứu một số mặt của thế giới hiện
thực, là một trong những môn học chính mà chúng ta quan tâm. Nó góp phần

nhuần nhuyễn các phương pháp để phù hợp với từng dạng bài, từng đối tượng
học sinh.
Do đó việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực vào việc dạy
toán về bốn phép tính với các số tự nhiên lớp 4 đóng vai trò rất quan trọng
trong việc dạy học toán ở Tiểu học nói chung và dạy học cho học sinh lớp 4
nói riêng nhằm phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học
sinh trong quá trình học. Vì vậy tôi chọn đề tài: “Vận dụng một số phương
pháp dạy học tích cực vào dạy học nội dung bốn phép tính với các số tự nhiên
trong môn Toán lớp 4”.
2. Mục đích nghiên cứu
Nhằm giúp học sinh nắm được kiến thức về bốn phép tính với các số tự
nhiên, đề xuất một số phương pháp dạy học tích cực và dạy học các phép tính
với số tự nhiên lớp 4 nói riêng và số tự nhiên trong toàn chương trình Tiểu
học nói chung.
3. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu tổng quan các cơ sở lý luận và thực trạng liên quan đến đề tài.
- Nghiên cứu kiến thức về bốn phép tính với các số tự nhiên trong môn
Toán lớp 4.
- Nghiên cứu và đề xuất một số phương pháp dạy học tích cực vào dạy
học bốn phép tính với các số tự nhiên trong môn Toán lớp 4.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
4.1. Đối tượng nghiên cứu
Vận dụng một số phương pháp dạy học tích cực vào dạy học nội dung
bốn phép tính với các số tự nhiên trong môn Toán lớp 4.
4.2. Phạm vi nghiên cứu
- Nghiên cứu về việc dạy học nội dung bốn phép tính với các số tự
nhiên trong môn Toán lớp 4.
2





7. Cấu trúc của đề tài
Ngoài phần mở đầu, kết luận và tài liệu tham khảo nội dung đề tài gồm
3 chương:
Chương 1: Cơ sở lí luận và thực tiễn
Chương 2: Vận dụng một số phương pháp dạy học tích cực vào dạy
học nội dung bốn phép tính với các số tự nhiên trong môn Toán lớp 4
Chương 3: Thực nghiệm sư phạm

4


NỘI DUNG
CHƯƠNG I. CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
1.1. Cơ sở lí luận
1.1.1. Một số vấn đề về phương pháp dạy học tích cực
1.1.1.1. Thế nào là tính tích cực học tập?
Tính tích cực là một phẩm chất vốn có của con người, bởi vì để tồn tại
và phát triển, con người luôn phải chủ động, tích cực cải biến môi trường tự
nhiên, cải tạo xã hội. Vì vậy, hình thành và phát triển xã hội là một trong
những nhiệm vụ chủ yếu của giáo dục. [7,tr1]
Tính tích cực học tập - về thực chất là tính tích cực nhận thức, đặc
trưng ở khát vọng hiểu biết, cố gắng trí lực và có nghị lực cao trong qúa trình
chiếm lĩnh tri thức. Tính tích cực nhận thức trong hoạt động học tập liên quan
trước hết với động cơ học tập. Động cơ đúng tạo ra hứng thú. Hứng thú là tiền
đề của tự giác. Hứng thú và tự giác là hai yếu tố tạo nên tính tích cực. Tính
tích cực sản sinh nếp tư duy độc lập. Suy nghĩ độc lập là mầm mống của sáng
tạo. Ngược lại, phong cách học tập tích cực độc lập sáng tạo sẽ phát triển tự
giác,hứng thú, bồi dưỡng động cơ học tập. Tính tích cực học tập biểu hiện ở

vấn đề. Hay nói cách khác, phương pháp dạy và học tích cực không cho phép
giáo viên truyền đạt hết kiến thức mình có đến với học sinh mà thông qua
những dẫn dắt sơ khai sẽ kích thích học sinh tiếp tục tìm tòi và khám phá kiến

6


thức đó. Đặc trưng này được thể hiện theo mô hình:

.

Hình 1.1. Đặc trưng của phương pháp dạy học tích cực
a. Dạy và học thông qua tổ chức các hoạt động học tập của học sinh
Trong phương pháp dạy học tích cực, người học - đối tượng của hoạt
động "dạy", đồng thời là chủ thể của hoạt động "học" - được cuốn hút vào các
hoạt động học tập do giáo viên tổ chức và chỉ đạo, thông qua đó tự lực khám
phá những điều mình chưa rõ chứ không phải thụ động tiếp thu những tri thức
đã được giáo viên sắp đặt. Được đặt vào những tình huống của đời sống thực
tế, người học trực tiếp quan sát, thảo luận, làm thí nghiệm, giải quyết vấn đề
đặt ra theo cách suy nghĩ của mình, từ đó nắm được kiến thức kĩ năng mới,
vừa nắm được phương pháp "làm ra" kiến thức, kĩ năng đó, không rập theo
những khuôn mẫu sẵn có, được bộc lộ và phát huy tiềm năng sáng tạo. Dạy
theo cách này thì giáo viên không chỉ giản đơn truyền đạt tri thức mà còn
hướng dẫn hành động. Chương trình dạy học phải giúp cho từng học sinh biết
hành độngvà tích cực tham gia các chương trình hành động của cộng đồng.
b. Dạy và học chú trọng rèn luyện phương pháp tự học
7


Phương pháp tích cực xem việc rèn luyện phương pháp học tập cho học


được vốn hiểu biết và kinh nghiệm sống của người thầy giáo. Trong nhà
trường, phương pháp học tập hợp tác được tổ chức ở cấp nhóm, tổ, lớp hoặc
trường. Được sử dụng phổ biến trong dạy học là hoạt động hợp tác trong
nhóm nhỏ 4 đến 6 người. Học tập hợp tác làm tăng hiệu quả học tập, nhất là
lúc phải giải quyết những vấn đề gay cấn, lúc xuất hiện thực sự nhu cầu phối
hợp giữa các cá nhân để hoàn thành nhiệm vụ chung. Trong hoạt động theo
nhóm nhỏ sẽ không thể có hiện tượng ỷ lại; tính cách năng lực của mỗi thành
viên được bộc lộ, uốn nắn, phát triển tình bạn, ý thức tổ chức, tinh thần tương
trợ. Mô hình hợp tác trong xã hội đưa vào đời sống học đường sẽ làm cho các
thành viên quen dần với sự phân công hợp tác trong lao động xã hội. Trong
nền kinh tế thị trường đã xuất hiện nhu cầu hợp tác xuyên quốc gia, liên quốc
gia; năng lực hợp tác phải trở thành một mục tiêu giáo dục mà nhà trường
phải chuẩn bị cho học sinh
1.1.1.4. So sánh phương pháp dạy học truyền thống và phương pháp
dạy học tích cực
Bảng 1.1. Bảng so sánh phương pháp dạy học truyền thống và phương pháp
dạy học tích cực
Tiêu chí

Phương pháp dạy học truyền

thống
Quan niệm - Học là quá trình tiếp thu và

Phương pháp dạy học tích
cực
- Học là quá trình kiến tạo,

lãnh hội, qua đó hình thành



thức, kỹ năng, kỹ xảo, học để

lực (sáng tạo, hợp tác, độc

đối phó với thi cử. Sau khi thi

lập,...), dạy phương pháp và

xong, những điều đã học

kỹ thuật lao động khoa học,

thường bị bỏ quên hoặc ít dùng

dạy cách học.

đến.

- Học để đáp ứng những yêu
cầu của cuộc sống hiện tại và
tương lai. Những điều đã học
cần thiết, bổ ích cho bản thân
học sinh và cho sự phát triển

Nội dung

- Từ sách giáo khoa và giáo


Hình thức
tổ chức

- Cố định: giới hạn trong 4 bức

huống.
- Cơ động, linh hoạt: học ở

tường của lớp học, giáo viên

lớp, ở phòng thí nghiệm, ở

đối diện với cả lớp.

hiện trường, trong thực tế,
học cá nhân, học đôi bạn,
10


học theo cả nhóm, cả lớp đối
diện với giáo viên.
1.1.2. Một số phương pháp dạy học tích cực
1.1.2.1. Phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề
a. Khái niệm
Trong dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề, giáo viên tổ chức tình
huống sư phạm, học sinh hoạt động, phát hiện ra vấn đề. Vấn đề được chứa
trong tình huống mà chủ thể học sinh cần giải quyết nhưng không thể giải
quyết ngay được. Để giải quyết được vấn đề, học sinh phải vượt khó khăn
hàm chứa trong vấn đề bằng sự cố gắng trí lực.
Khi giải quyết vấn đề, học sinh đạt được những tri thức và kĩ năng mới.

+ Tổ chức các hình thức học tập: cá nhân, nhóm, đồng loạt để giải
quyết vấn đề. Hoạt động phân hóa của giáo viên trong tổ chức học sinh giải
quyết vấn đề. Can thiệp thích hợp của giáo viên vào hoạt động của các đối
tượng học sinh.
+ Tổ chức thảo luận vầ giải pháp giải quyết vấn đề.
+ Thể chế hóa thành tri thức mới.
Sau khi dạy: Củng cố một số kĩ năng và kiến thức đã hình thành trong
quá trình giải quyết vấn đề, chuẩn bị cho việc phát hiện và giải quyết vấn đề
tiếp theo.
c. Các mức độ đặt và giải quyết vấn đề
Có thể phân biệt bốn mức trình độ đặt và giải quyết vấn đề:
Bảng 1.2. Bảng phân biệt bốn mức trình độ đặt và giải quyết vấn đề
Các

Đặt vấn

Nêu giả

Lập kế

mức

đề

thuyết

hoạch

1
2

GV + HS
GV + HS

Mức 1: Giáo viên đặt vấn đề, nêu cách giải quyết vấn đề. Học sinh
thực hiện cách giải quyết vấn đề theo hướng dẫn của giáo viên. Giáo viên
đánh giá kết quả làm việc của học sinh.
12


Mức 2: Giáo viên nêu vấn đề, gợi ý để học sinh tìm ra cách giải quyết
vấn đề. Học sinh thực hiện cách giải quyết vấn đề với sự giúp đỡ của giáo
viên khi cần. Giáo viên và học sinh cùng đánh giá.
Mức 3: Giáo viên cung cấp thông tin tạo tình huống có vấn đề. Học
sinh phát hiện và xác định vấn đề nảy sinh, tự đề xuất các giả thuyết và lựa
chọn giải pháp. Học sinh thực hiện cách giải quyết vấn đề. Giáo viên và học
sinh cùng đánh giá.
Mức 4: Học sinh tự lực phát hiện vấn đề nảy sinh trong hoàn cảnh của
mình hoặc cộng đồng, lựa chọn vấn đề giải quyết. Học sinh giải quyết vấn đề,
tự đánh giá chất lượng, hiệu quả, có ý kiến bổ sung của giáo viên khi kết thúc.
Trong dạy học theo phương pháp đặt và giải quyết vấn đề, học sinh vừa
nắm được tri thức mới, vừa nắm được phương pháp lĩnh hội tri thức đó, phát
triển tư duy tích cực, sáng tạo, được chuẩn bị một năng lực thích ứng với đời
sống xã hội, phát hiện kịp thời và giải quyết hợp lý các vấn đề nảy sinh.
1.1.2.2. Phương pháp tổ chức trò chơi học tập
a. Khái niệm
Phương pháp tổ chức trò chơi học tập là tổ chức cho học sinh chơi các
trò chơi chứa yếu tố toán học nào đó nhằm giải quyết nhiệm vụ nhận thức về
toán. Được tổ chức trong giờ học toán hoặc trong hoạt động ngoại khóa.
Thế nào là trò chơi học tập?
Chơi là một hoạt động không thể thiếu được của con người ở mọi lứa

c. Yêu cầu khi tổ chức trò chơi
Trò chơi mang ý nghĩa giáo dục.
Trò chơi phải nhằm mục đích củng cố, khắc sâu nội dung bài học.
Trò chơi phải phù hợp với tâm lý học sinh lớp 4, phù hợp với khả năng
người hướng dẫn và cơ sở vật chất của nhà trường.
Hình thức tổ chức trò chơi phải đa dạng, phong phú.
Trò chơi phải được chuẩn bị chu đáo.
Trò chơi phải gây được hứng thú đối với học sinh.
d. Cách tổ chức trò chơi
Bước 1: Giới thiệu trò chơi:
14


+ Nêu tên trò chơi.
+ Hướng dẫn cách chơi bằng cách vừa mô tả vừa thực hành, nêu rõ quy
định chơi.
Bước 2: Chơi thử và qua đó nhấn mạnh luật chơi
Bước 3: Chơi thật
Bước 4: Nhận xét kết quả chơi, thái độ của người tham dự, giáo viên có
thể nêu thêm những tri thức được học tập qua trò chơi, những sai lầm cần
tránh.
Bước 5: Thưởng - phạt: Phân minh, đúng luật chơi, sao cho người chơi
chấp nhận thoải mái và tự giác làm trò chơi thâm hấp dẫn, kích thích học tập
của học sinh. Phạt những học sinh phạm luật chơi bằng những hình thức đơn
giản, vui (như chào các bạn thắng cuộc, hát một bài, nhảy lò cò...)
1.1.2.3. Phương pháp dạy học theo nhóm
a. Khái niệm
Dạy học theo nhóm là một chiến lược dạy học tích cực, trong đó các
thành viên tham gia hoạt động và học tập cùng nhau trong những nhóm nhỏ
(mỗi nhóm bao gồm các thành viên có trình độ và khả năng khác nhau) nhằm

Bước 4: Các đại diện nhóm trình bày kết quả, nhận xét, bổ sung, đánh giá.
Bước 5: Hoạt động chung cả lớp (nếu cần thiết), giáo viên tổ chức chốt
lại các kiến thức mới xuất hiện, đánh giá hoạt động học tập của các nhóm.
Phương pháp hoạt động nhóm giúp các thành viên trong nhóm chia sẻ
các băn khoăn, kinh nghiệm của bản thân, cùng nhau xây dựng nhận thức
mới. Bằng cách nói ra những điều đang nghĩ, mỗi người có thể nhận rõ trình
độ hiểu biết của mình về chủ đề nêu ra, thấy mình cần học hỏi thêm những gì.
Bài học trở thành quá trình học hỏi lẫn nhau chứ không phải là sự tiếp nhận
thụ động từ giáo viên.
Thành công của bài học phụ thuộc vào sự nhiệt tình tham gia của mọi
thành viên, vì vậy phương pháp này còn gọi là phương pháp cùng tham gia.
Tuy nhiên, phương pháp này bị hạn chế bởi không gian chật hẹp của lớp học,
bởi thời gian hạn định của tiết học, cho nên giáo viên phải biết tổ chức hợp lý
và học sinh đã khá quen với phương pháp này thì mới có kết quả. Cần nhớ
16


rằng, trong hoạt động nhóm, tư duy tích cực của học sinh phải được phát huy
và ý nghĩa quan trọng của phương pháp này là rèn luyện năng lực hợp tác
giữa các thành viên trong tổ chức lao động.Cần tránh khuynh hướng hình thưc
và đề phòng lạm dụng, cho rằng tổ chức hoạt động nhóm là dấu hiệu tiêu biểu
nhất của đổi mới PPDH và hoạt động nhóm càng nhiều thì chứng tỏ phương
pháp dạy học càng đổi mới.
1.1.2.4. Phương pháp dạy học kiến tạo
a. Khái niệm
Là một trong những phương pháp dạy học tích cực. Phương pháp này
coi trọng vai trò chủ động tích cực của người học trong quá trình học tập,
người học chủ động xây dựng hiểu biết của bản thân; tự kết nối thông tin mới
với thông tin hiện tại để kiến thức mới có ý nghĩa hơn và tạo nên câc thông tin
mới khác.