ảnh hưởng của ca dao, dân ca, hát ru, hò vè Nam Bộ
đến tiếng Việt thực hành và hình thành văn bản
thành văn. Đây là một vài nhận định HTT rút ra từ quá trình thâm nhập, tiếp cận hát
ru và hò tại Vĩnh Long
2. Nhận định về giá trị nội dung và nghệ thuật ca dao, dân ca,
hát ru và hò vè đồng bằng châu thổ sông Cửu Long.

Ca dao dân ca, trong đó có các loại hình hát ru, hò vè của Nam Bộ,
mà trên thực tế, nhóm nghiên cứu chúng tôi chỉ mới tiếp cận sưu tầm
khảo sát tại một vài địa điểm trên địa bàn Vĩnh Long, đã cho thấy sự
phong phú và đa dạng của nó, có thể nói, là không hề thua kém một
vùng văn hóa ca dao dân ca nào trong cả nước, trái lại, nó còn có phần
vượt trội về số lượng, về hình thức thể loại, về giọng điệu, về phong
cách ngôn ngữ, về biến hình loại thể, về tốc độ chuyển ngữ cực nhanh,
về hình thức trình diễn, về sự thâm nhập sâu sắc trong đời sống văn hóa
cộng đồng của khu vực, văn hóa tâm linh, văn hóa tôn giáo, văn hóa ứng
xủ và văn hóa lao động sản xuất của nền địa văn hóa trẻ mà đa dạng và
giàu sức phát triển của vùng đất phương Nam. Người đọc, hay nói đúng
hơn, là người sống trong môi trường sinh sôi phát triển của ca dao dân
ca, dù ở tầng lớp nào, từ tri thức tới bình dân, hầu như với mọi lứa tuổi,
mọi giới chức, đều có thể tìm thấy mình trong kho tàng ca dao dân ca
Nam Bộ, đều có thể soi mình vào đó mà rút ra cho mình những bài học
sống, những bài học làm người. Nhưng cái làm nên thần thái của ca dao
dân ca Nam Bộ, trước hết và trên hết, không phải là ở chức năng phản
ánh, chức năng nhận thức, chức năng giáo dục, mà chính là chức năng
thư giãn giải trí của nó. Chính người bình dân Nam Bộ, từ những hoài
vọng về quê hương cố xứ ở đàng ngòai, từ cuộc sống vất vả trăm bề
của thời khai hoang khẩn đất, họ đã hà hơi cho ca dao dân ca Nam Bộ

sáng tạo ra nền văn hóa ca dao dân ca Nam Bộ.
Hãy nghe lời một chàng trai bộc bạch tình thiệt của mình:

Trắng như bông lòng anh không chuộng
Đen như cục than hầm biết làm ruộng anh thương

Vã hay nghe tâm sự da diết của một cô gái miệt vườn bên triền sông
hậu:

Muối chua chanh mặn đường cay
Lát gừng thì đắng từ ngày xa anh

Mọi sự đều đảo lộn khi tình yêu xa cách tình yêu. Câu ca dao đẹp là
nhờ nó nói lên được sự đau đáu day dứt trong trường tình, khiến cho thế
giới này không còn là chính nó. Nỗi niềm của những người phụ nữ thời
khẩn hoang, khi người yêu, người chồng bị triều đình kêu ra sung lính,
có thể tìm thấy rất nhiều trong kho tàng ca dao dân ca Nam Bộ, như Lý
Cái Mơn, Lý Ba Tri, Lý vọng thê… và sau này nó được gom vào bài “Dạ
Cổ hoài lang” của ông Cao Văn lầu, mà người đời tôn vinh là bản nhạc
vua của sân khấu cải lương.

Về nghệ thuật, thiết nghĩ, ngoài tính giàu hình ảnh, tính hài hước,
hóm hỉnh, tính thâm trầm sâu sắc, tính quyết liệt mạnh mẽ, với ca dao
dân ca Nam Bộ, chúng ta cũng cần phải bàn tới tính nhịp điệu và tốc độ
chuyển ngữ nhanh, để phản ánh sự phong phú và phức tạp của tính
cách con người nơi châu thổ đồng bằng rộng lớn này.

Đây là hai câu ca dao bình dân, rất bình dân, nhưng nhịp điệu thơ
mạnh và chuyển ngữ phản ánh tình cảm nhanh tới bất ngờ chóng mặt.


Và tạo bật ngờ cho người nghe, người xem cũng là một nét đặc
trưng làm nên giá trị của ca dao dân ca Nam Bộ, cho dù thoạt nghe ta có
cảm giác hơi ngô nghê, như câu ca dao sau đây:

Chiều chiều gọt mướp nấu canh
Thấy anh qua lại bỏ hành cho thơm
Bớ nàng ơi, có chồng chưa qua giúp tình thương

Đọc thì như vậy, nhưng khi tham gia vào đời sống diễn xướng của
nó trong sinh hoạt cộng đồng, ta sẽ thấy hết cái hay của nó, khi được hát
ru, khi được hò lên, khi được giao duyên trong câu lý.

Chiều chiều gọt mướp cái nấu canh
Gọt muớp cái nấu canh