VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

TRẦN VIẾT LONG

KIỂM SOÁT HÀNG HÓA NHẬP KHẨU QUA BIÊN GIỚI
THEO PHÁP LUẬT HẢI QUAN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI - 2019


VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

TRẦN VIẾT LONG

KIỂM SOÁT HÀNG HÓA NHẬP KHẨU QUA BIÊN GIỚI
THEO PHÁP LUẬT HẢI QUAN Ở VIỆT NAM HIỆN NAY

Ngành: Luật kinh tế
Mã số: 9380107

LUẬN ÁN TIẾN SĨ LUẬT HỌC

NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC:
PGS.TS. NGUYỄN THỊ THƢƠNG HUYỀN


theo pháp luật hải quan Việt Nam ........................................................................ 93
3.3. Nguyên nhân của những hạn chế, tồn tại và một số vấn đề đặt ra qua thực tiễn
kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới theo pháp luật hải quan Việt Nam
hiện nay ............................................................................................................... 116
Chƣơng 4: GIẢI PHÁP NÂNG CAO HIỆU QUẢ KIỂM SOÁT HÀNG
HÓA NHẬP KHẨU QUA BIÊN GIỚI THEO PHÁP LUẬT HẢI QUAN
VIỆT NAM ............................................................................................................ 125
4.1. Quan điểm nâng cao hiệu quả kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới
ở Việt Nam hiện nay ........................................................................................... 125
4.2. Giải pháp nâng cao hiệu quả kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới
theo pháp luật hải quan Việt Nam ...................................................................... 127
4.3. Một số giải pháp khác .................................................................................. 139
KẾT LUẬN ............................................................................................................ 149
CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN ĐÃ
ĐƢỢC CÔNG BỐ ................................................................................................. 151
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................. 152


DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT

ASEAN

: Hiệp hội các nước Đông Nam Á

BTC

: Bộ tài chính

DN


MFN

: Nguyên tắc đối xử tối huệ quốc

NCS

: Nghiên cứu sinh

NHNN

: Ngân hàng nhà nước

NK

: Nhập khẩu

NQ

: Nghị quyết

NSNN

: Ngân sách nhà nước

QĐ

: Quyết định

QLRR


: Hệ thống thông quan tự động và Cơ chế một cửa
quốc gia

VPCP

: Văn phòng chính phủ

WCO

: Tổ chức hải quan thế giới

WTO

: Tổ chức thương mại thế giới

XNK

: Xuất nhập khẩu

HQCK :

: Hải quan cửa khẩu


MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài nghiên cứu
Trong xu thế toàn cầu hóa, giao thương giữa các quốc gia trên thế giới đã được
thiết lập một cách mạnh mẽ thông qua việc gia nhập, ký kết các điều ước quốc tế về
thương mại. Ở Việt Nam, hoạt động hợp tác thương mại đã mang lại nhiều lớn ích
to lớn cho sự phát triển kinh tế quốc gia, đặc biệt sau khi gia nhập WTO quan hệ

hình thành từ lâu. Quá trình kiểm soát đã mang lại những mặt tích cực đối với nền
kinh tế, đáp ứng yêu cầu về hội nhập, hỗ trợ hiệu quả trong thực thi chính sách của
Đảng và nhà nước về hải quan, đảm bảo tính thiết thực đối với việc kiểm tra, giám
sát, thanh tra, xử lý các hành vi vi phạm pháp luật xuất nhập khẩu; Hạn chế các
hành vi gian lận thương mại, đầu tư, bảo vệ an ninh kinh tế quốc gia, thực thi hiệu
quả các cam kết đối với thương mại, hải quan trong các điều ước quốc tế mà Việt
Nam tham gia, dần dần nâng cao mức sống và bảo đảm quyền lợi người tiêu dùng
nội địa. Quá trình cải cách hải quan cũng đã xây dựng lực lượng hải quan đạt trình
độ cao, chuyên nghiệp, chuyên sâu, đầu tư trang thiết bị kỹ thuật hiện đại.
Tuy nhiên, kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới theo pháp luật hải
quan cũng tồn tại bất cập về góc độ pháp luật và tổ chức thực hiện. Vì vậy cần được
hoàn thiện, nâng cao hiệu quả là yêu cầu cấp thiết. Sự biến động, phức tạp của hoạt
động thương mại đã kéo theo những mặt trái trong quá trình quản lý và kiểm soát
hàng hóa nhập khẩu qua biên giới theo pháp luật hải quan, đặc biệt ở các khu vực
cửa khẩu có dung lượng hàng hóa nhập khẩu lớn và thường xuyên. Hiện tượng vi
phạm pháp luật về kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới đang báo động và
diễn biến phức tạp. Cụ thể “năm 2015, toàn ngành hải quan phát hiện và xử lý vi
phạm hành chính trên 18.500 vụ; khởi tố hình sự 130 vụ. Riêng thành phố Hồ Chí
Minh, từ đầu năm 2016 đến ngày 18/2, Cục hải quan thành phố Hồ Chí Minh phát
hiện 187 vụ vi phạm pháp luật hải quan, trị giá trên 57 tỷ đồng. Trong đó, có 5 vụ
buôn lậu, 29 vụ gian lận thương mại. Chỉ trong quý I năm 2016, lực lượng kiểm
soát hải quan đã chủ trì, phối hợp với các lực lượng chức năng trên địa bàn, tuần tra,
kiểm tra, kiểm soát, phát hiện 231 vụ buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua
biên giới, trị giá hàng hóa vi phạm ước tính 220 tỷ đồng; 22 vụ ma túy, tiền chất;
3.695 vụ vi phạm hành chính, 7 vụ vi phạm hàng giả, hàng vi phạm sở hữu trí tuệ và

2


74 vụ vi phạm khác. Xử phạt vi phạm hành chính: Cảnh cáo 87 vụ; phạt tiền: 3.684

2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
Thứ nhất, làm rõ những vấn đề lý luận về kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua
biên giới;
Thứ hai, phân tích, đánh giá thực trạng kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua
biên giới theo pháp luật hải quan ở Việt Nam hiện nay;
Thứ ba, đưa ra các quan điểm và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả
kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới theo pháp luật hải quan ở Việt Nam
hiện nay và thời gian tới có tính khả thi và hiệu quả.
3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của luận án
3.1.Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của luận án là những vấn đề lý luận, thực trạng kiểm
soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới, các quan điểm và giải pháp nâng cao hiệu
quả kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới theo pháp luật hải quan ở Việt
Nam. Luận án không nghiên cứu các quy định của pháp luật dân sự, hành chính,
hình sự về kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới. Tuy nhiên, các quy định
pháp luật có liên quan về xử lý vi phạm pháp luật về kiểm soát hàng hóa nhập khẩu
qua biên giới sẽ được phân tích một số vấn đề cụ thể. Pháp luật nước ngoài trong
kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới được nghiên cứu và trình bày lồng
ghép có tính so sánh trong các nội dung có liên quan của luận án.
3.2. Phạm vi nghiên cứu
- Luận án nghiên cứu các nội dung về kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên
giới theo pháp luật hải quan ở góc độ lý luận và thực tiễn. Luận án tập trung nghiên
cứu nội dung liên quan đến kiểm soát tên hàng, mã số hàng hóa, số lượng, chất
lượng, xuất xứ, trị giá hải quan và thực thi quyền sở hữu trí tuệ đối với hàng hóa
nhập khẩu qua biên giới theo pháp luật hải quan. Các vấn đề về nghiệp vụ chuyên
sâu luận án chỉ đề cập mức độ nhất định trong quá trình triển khai nội dung chủ yếu
mà luận án nghiên cứu đặt ra.
- Luận án tập trung nghiên cứu kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới
theo pháp luật hải quan ở Việt Nam từ năm 2005 đến nay.


luận và nâng cao hiệu quả đối với kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới theo
pháp luật hải quan.

5


Hai là, luận án đã làm rõ pháp luật về kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua
biên giới theo pháp luật hải quan, đánh giá và phân tích thực trạng kiểm soát hàng
hóa nhập khẩu qua biên giới theo quy định của pháp luật hải quan ở Việt Nam hiện
nay một cách khá đầy đủ và hệ thống. Qua đó luận án khẳng định còn những tồn tại
nhất định về góc độ pháp luật và tổ chức thực hiện kiểm soát hàng hóa nhập khẩu
qua biên giới theo pháp luật hải quan ở Việt Nam hiện nay cần được nghiên cứu để
đề xuất các giải pháp phù hợp.
Ba là, luận án đã đưa ra quan điểm nhất quán, có hệ thống; đề xuất một số
giải pháp nâng cao hiệu quả kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới Việt Nam
hiện nay trên cơ sở đảm bảo nguyên tắc quản lý nhà nước, đáp ứng yêu cầu phù hợp
với chính sách quản lý ngoại thương. Những đề xuất các nhóm giải pháp nâng cao
hiệu quả kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới mà luận án đưa ra chưa được
công bố trong các công trình nghiên cứu khoa học khác.
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án
Kết quả công trình nghiên cứu trong luận án đã khẳng định vai trò quan trọng
của hoạt động kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới theo pháp luật hải quan.
Luận án bổ sung các luận cứ khoa học khi tiếp cận các vấn đề về nhập khẩu, chính
sách quản lý ngoại thương, chính sách hài hòa hóa pháp luật thương mại và các vấn
đề về tự do mua bán hàng hóa giữa thương nhân các quốc gia khu vực và thế giới.
Luận án đưa ra khái niệm, các vấn đề pháp lý khoa học, có thể gợi mở những
nội dung quan trọng đối với cơ quan có thẩm quyền khi kiểm soát hàng hóa nhập
khẩu qua biên giới trong hoạt động thương mại; Thực hiện chính sách về kinh tế,
tạo môi trường thương mại biên giới thông thoáng, thực hiện chính sách nhà nước
trong đầu tư, thu hút từ nguồn nhân lực phù hợp với yêu cầu hỗ trợ doanh nghiệp


Chƣơng 1
TỔNG QUAN VỀ TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
VÀ CÁC VẤN ĐỀ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN
1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
1.1.1. Tình hình nghiên cứu lý luận về kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua
biên giới
Hiện nay, nghiên cứu các vấn đề lý luận về kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua
biên giới ở Việt Nam có thể kể tên các công trình sau:
- Giáo trình Hải quan cơ bản của tác giả Hoàng Trần Hậu và Nguyễn Thị
Thương Huyền [29] cung cấp các kiến thức cơ bản như lịch sử, chức năng, nhiệm
vụ, các hoạt động cơ bản của hải quan; thủ tục hải quan; khai hải quan và đăng ký
hồ sơ hải quan. Đặc biệt, Giáo trình đưa ra các nội dung lý luận liên quan đến đề tài
tác giả nghiên cứu về kiểm soát hàng hóa nhập khẩu, cụ thể: chương 4 nói về kiểm
tra hải quan. Trong chương này, tập thể tác giả đã đưa ra một số nhận thức cơ bản
về kiểm tra hải quan, kiểm tra hồ sơ hải quan, kiểm tra thực tế hàng hóa và kiểm tra
sau thông quan; về giám sát hải quan được đề cập tại chương 7 của Giáo trình gồm
một số nhận thức về giám sát hải quan, cơ sở pháp lý cho hoạt động giám sát hải
quan, địa bàn, thời gian và các phương thức giám sát hải quan; về kiểm soát hải
quan, tài liệu cung cấp các nhận thức cơ bản về kiểm soát hải quan, tính chất,
nguyên tắc, nội dung, hình thức, biện pháp kiểm soát hải quan...
- Giáo trình Kiểm tra sau thông quan của tác giả Hoàng Trần Hậu và Nguyễn
Thị Kim Oanh [30] đề cập đến những vấn đề lý luận cơ bản về hoạt động kiểm tra
hàng hóa sau thông quan như định nghĩa, đặc điểm, nguyên tắc và vai trò của kiểm
tra sau thông quan; nội dung kiểm tra sau thông quan gồm kiểm tra sau thông quan
tại trụ sở cơ quan hải quan, tại trụ sở doanh nghiệp, xử lý kết quả kiểm tra sau thông
quan. Ngoài ra, giáo trình cũng đề cập đến phương pháp, kỹ thuật nghiệp vụ kiểm
tra sau thông quan; mô hình kiểm tra sau thông quan ở một số nước trên thế giới...
- Giáo trình “Trị giá hải quan” do tác giả Nguyễn Thị Thương Huyền [40]
làm chủ biên được ấn hành bởi Nhà xuất bản Tài chính. Giáo trình “Trị giá hải

pháp ngăn chặn trong hoạt động kiểm soát hải quan; Nghiệp vụ xử lý vi phạm hành
chính trong lĩnh vực hải quan; Nghiệp vụ khởi tố, điều tra vụ án hình sự trong lĩnh
vực hải quan.

9


- Đề tài khoa học cấp ngành hải quan: “Một số luận cứ khoa học để phục vụ
việc xây dựng các nội dung sửa đổi, bổ sung trong Luật hải quan sửa đổi” do tác
giả Phùng Thị Bích Hường [42] làm chủ nhiệm. Đây là một công trình khoa học
nghiên cứu khá toàn diện, có hệ thống về những vấn đề lý luận của các chế định
pháp luật trong Luật hải quan năm 2001 (sửa đổi, bổ sung năm 2005); đánh giá kết
quả đạt được cũng như những hạn chế, tồn tại của Luật hải quan. Từ đó, đề xuất các
giải pháp sửa đổi, bổ sung các quy định của Luật hải quan cho phù hợp với yêu cầu
cải cách hành chính, hiện đại hóa quản lý nhà nước về hải quan, yêu cầu hội nhập
khu vực và quốc tế trong điều kiện mới. Đề tài đã đưa ra các giải pháp để hoàn thiện
Luật hải quan trong giai đoạn tới; trong đó có giải pháp hoàn thiện cơ sở pháp lý để
tăng cường hiệu quả phòng, chống buôn lậu, vận chuyển trái phép hàng hóa qua
biên giới.
- Cuốn sách “Tủ sách cẩm nang pháp luật của doanh nghiệp - Thủ tục hải
quan xuất, nhập khẩu” của tác giả Nguyễn Hồng Bắc (chủ biên) và Nguyễn Bá
Bình [14]. Cuốn sách giới thiệu các vấn đề chung về thủ tục hải quan, chế độ kiểm
tra, giám sát hải quan; thủ tục hải quan, kiểm tra, giám sát hải quan đối với các loại
hình xuất khẩu, nhập khẩu hàng hóa; thủ tục hải quan đối với hàng hóa xuất khẩu,
nhập khẩu theo các loại hình khác; thủ tục hải quan, kiểm tra, giám sát hải quan đối
với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu không nhằm mục đích thương mại; thủ tục hải
quan đối với hàng hóa chuyển cảng, chuyển cửa khẩu, quá cảnh; thủ tục hải quan
đối với hàng hóa đưa vào, đưa ra cảng trung chuyển, khu thương mại; quy định về
thủ tục hải quan đối với hàng hóa xuất, nhập khẩu trong các điều ước quốc tế về hải
quan mà Việt Nam là thành viên…

Việt Nam.
Ngoài ra, trong các công trình nghiên cứu ở nước ngoài được liệt kê như sau:
- Tác phẩm „„International Exhaustion an Intellectual Property Rights: a
Welfare Analysis’’, The Journal of Industrial Economics (Tạm dịch: Cạn quyền
quốc tế đối với quyền sở hữu trí tuệ: Một phân tích phúc lợi) của tác giả Tommaaso
V. Valletti và Stefan Szymanski, Parallel Trade [92]. Tài liệu nói về độc quyền phân
phối và quyền độc quyền nhập khẩu mà pháp luật sở hữu trí tuệ quy định nhằm
ngăn chặn tự do lưu chuyển hàng hóa, đặc biệt là việc phân phối hay bán sản
phẩm chứa đựng đối tượng sở hữu trí tuệ cũng như nhập khẩu song song sản

11


phẩm khi hoạt động phân phối hay nhập khẩu của một bên thứ ba mà không
được cho phép của chủ sở hữu quyền sở hữu trí tuệ.
- Cuốn sách “Luật hải quan một số nước” (bản dịch, 2003) do Nhà xuất bản
Chính trị quốc gia phát hành [53]. Cuốn sách chuyên khảo đã nêu các quy định pháp
luật của các nước trong khu vực Châu Á Thái Bình Dương như Philippines,
Indonesia, Trung Quốc và Ô-xtrây-lia.
- Bài viết “Managing Risk in the customs context’’ (Tạm dịch: Quản lý rủi ro
trong hoạt động hải quan) của tác giả David Widdonson, được đăng trong tuyển tập
“Customs modernization Handbook’’ [86] do Ngân hàng Thế giới xuất bản năm
2005 tại Washington, D.C. Bài viết phân tích tầm quan trọng của việc quản lý hải
quan, công cụ điều hành bằng pháp luật hải quan, những kết quả đạt được trong việc
cân bằng quan hệ thương mại đối với hải quan, kiểm soát chất lượng hàng hóa, yêu
cầu công bố thông tin của sản phẩm, đưa ra một số minh chứng về kiểm soát thủ tục
hải quan.
1.1.2. Tình hình nghiên cứu cơ sở khoa học của điều chỉnh pháp luật đối
với hoạt động kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới và thực trạng pháp
luật về kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới

vực hải quan đáp ứng yêu cầu xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội
chủ nghĩa Việt Nam của Nhân dân, do Nhân dân, vì Nhân dân và yêu cầu hội nhập.
- Luận văn “Xử lý xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ bằng biện pháp kiểm soát
hàng hóa xuất nhập khẩu theo Luật Sở hữu trí tuệ 2005”[62] của tác giả Trương
Thế Khánh Quỳnh nêu ra những quy định của Luật sở hữu trí tuệ, các luật chuyên
ngành có liên quan về biện pháp kiểm soát hàng hóa xuất nhập khẩu liên quan đến sở
hữu trí tuệ tại biên giới để có cái nhìn tổng quát, toàn diện cơ sở pháp lý của việc áp
dụng các biện pháp kiểm soát biên giới đối với hàng hóa xuất nhập khẩu tại biên giới.
Luận văn đề cập đến những mặt đã đạt được và những mặt còn hạn chế trong việc áp
dụng các biện pháp kiểm soát biên giới đối với hàng hóa xuất nhập khẩu xâm phạm
quyền sở hữu trí tuệ. từ đó rút ra những đánh giá việc áp dụng pháp luật của cơ quan
quản lý về hàng hóa nhập khẩu qua biên giới trong lĩnh vực sở hữu trí tuệ.
- Luận văn “Biện pháp thực hiện chức năng quản lý Nhà nước về hải quan đối
với hoạt động kinh doanh xuất nhập khẩu ở nước ta hiện nay” của tác giả Trịnh
Văn Sử [65] tập trung làm rõ các vấn đề cụ thể như hệ thống hóa các văn bản pháp

13


quy có liên quan đến quản lý nhà nước về hải quan đối với hoạt động kinh doanh
xuất nhập khẩu; nghiên cứu quy trình, nghiệp vụ hải quan nhằm thực hiện tốt chức
năng của cơ quan hải quan; Phân tích thực trạng chung của công tác quản lý trong
ngành Hải quan hiện nay và đưa ra những biện pháp nhằm tạo điều kiện thuận lợi
cho các doanh nghiệp trong hoạt động kinh doanh xuất nhập khẩu và công tác quản
lý của các cơ quan quản lý nhà nước, đặc biệt là cơ quan hải quan.
- Luận án tiến sĩ chuyên ngành Lý luận và lịch sử Nhà nước và pháp luật
“Pháp chế xã hội chủ nghĩa trong đấu tranh phòng, chống buôn lậu qua biên giới
của lực lượng hải quan Việt Nam” của tác giả Nguyễn Văn Nghiên [51], làm rõ
quan điểm và những vấn đề về tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa trong hoạt
động đấu tranh phòng, chống buôn lậu qua biên giới của lực lượng hải quan trong

quyền sở hữu trí tuệ tại biên giới.
- Bài viết “Customs Valuation in developing countries and the world trade
organization valunation Rules” (Tạm dịch: Trị giá hải quan trong các quốc gia và
quy tắc đánh giá của tổ chức thương mại thế giới) của tác giả Adrien goorman và
Luc De Wulf [84] nói về ý nghĩa lịch sử của hải quan, định giá hải quan để đi tới
một định giá hải quan hiệu quả, quy định các trường hợp, lý do nghi ngờ, thách thức
về đánh giá hải quan trong việc phát triển của các quốc gia và các phụ lục định giá
hải quan.
1.1.3. Tình hình nghiên cứu về các giải pháp kiểm soát hàng hóa nhập
khẩu qua biên giới và hoàn thiện pháp luật, cơ chế, chính sách về kiểm soát hàng
hóa nhập khẩu qua biên giới
Một số công trình nghiên cứu tiêu biểu trong nước được kể đến như sau:
- Đề tài khoa học cấp ngành hải quan: “Xây dựng chiến lược phát triển ngành
hải quan đến năm 2015, tầm nhìn tới năm 2020” do tác giả Hoàng Việt Cường [15]
làm chủ nhiệm. Đề tài đã phân tích, đánh giá thực trạng hoạt động hải quan trong
giai đoạn 1998 – 2007; phân tích thời cơ, thách thức, dự báo tình hình phát triển
kinh tế - xã hội đến năm 2020 để thấy rõ yêu cầu khách quan cần thiết phải phát
triển, hiện đại hoá hải quan Việt Nam. Từ đó, đề ra các mục tiêu, các chỉ tiêu cụ thể
phát triển hải quan đến năm 2012, đưa ra các quan điểm và định hướng, đề xuất các
nhóm giải pháp và lộ trình phát triển hải quan Việt Nam đến năm 2020. Một trong
các giải pháp đó là: ngành hải quan phải thường xuyên rà soát, xây dựng và hoàn
thiện khuôn khổ pháp lý cho hoạt động hải quan theo yêu cầu của đất nước và

15


hướng tới đạt các chuẩn mực của quốc tế, khu vực đáp ứng yêu cầu hiện đại hoá,
hội nhập; trong đó, hệ thống các văn bản quy phạm pháp luật về xử lý vi phạm hành
chính trong lĩnh vực hải quan là một nhiệm vụ quan trọng và cần phải ưu tiên thực
hiện trong giai đoạn này.

thực hiện nhiệm vụ công tác quản lý rủi ro; Biện pháp kỹ thuật nghiệp vụ quản lý
rủi ro, áp dụng quản lý rủi ro trong các lĩnh vực nghiệp vụ hải quan; Các kiến nghị
về công nghệ thông tin phục vụ quản lý rủi ro và các cơ quan điều hành, thực hiện
quản lý rủi ro trong hải quan...
- Đề tài khoa học cấp ngành hải quan “Nghiên cứu phương pháp kiểm tra sau
thông quan đối với hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu trong thông quan điện tử” do tác
giả Văn Bá Tín [67] chủ nhiệm. Đề tài đã đề cập đến vấn đề trọng tâm về xây dựng
phương pháp kiểm tra sau thông quan trong thông quan điện tử và giải pháp thực
hiện như phương pháp thu thập thông tin, phân tích rủi ro, lựa chọn đối tượng,
phạm vi kiểm tra sau thông quan, xây dựng kịch bản kiểm tra, kiểm tra sau thông
quan tại chỗ, tại doanh nghiệp; Các giải pháp cụ thể như hoàn chỉnh pháp luật về
kiểm tra sau thông quan như cấp độ văn bản, sử dụng từ ngữ, những quy định còn
thiếu hoặc chưa tương thích với thông lệ quốc tế; Sửa đổi mẫu tờ khai hải quan theo
hướng chi tiết, quy trách nhiệm đối tượng kiểm tra; hoàn chỉnh cơ chế và tổ chức
thực hiện có hiệu quả cơ chế quản lý rủi ro.
- Bài báo “Bàn về cơ chế kiểm soát biên giới nhằm bảo hộ hiệu quả quyền sở
hữu trí tuệ” của tác giả Đặng Vũ Huân [33] đăng tại Tạp chí Khoa học Pháp lý.
Trong bài viết tác giả đã đưa ra một số thông tin về các biện pháp kiểm soát biên
giới theo yêu cầu của Hiệp định TRIPS (Agreement On Trade-Related Aspects Of
Intellectual Property Rights), phân tích những nỗ lực của Việt Nam trong việc xây
dựng và hoàn thiện cơ chế kiểm soát biên giới nhằm bảo hộ hiệu quả quyền sở hữu
trí tuệ, đưa ra những nỗ lực của Việt Nam trong việc xây dựng cơ chế kiểm soát
biên giới nhằm bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ. Trên cơ sở những vấn đề nêu trên, tác
giả đưa ra một số giải pháp góp phần tăng cường cơ chế kiểm soát biên giới nhằm
bảo hộ hiệu quả quyền sở hữu trí tuệ ở Việt Nam.
Về công trình ở nước ngoài, có thể kể đến như:
- Cuốn sách “A Guide to Customs export Procedures” (Tạm dịch: Hướng dẫn
xuất khẩu hàng hóa) của tác giả Revennue [91], xuất bản tháng 5 năm 2016 nói về

17

ngoài cũng như ở Việt Nam, tác giả đưa ra một vài đánh giá chung sau đây:

18


1.2.1.Về lý luận
Các công trình tổng quan nêu trên có giá trị lý luận cao khi nghiên cứu những
vấn đề chung về hải quan, các yêu cầu cấp thiết quản lý nhà nước trong lĩnh vực hải
quan, cơ quan chủ lực - vốn được xem là “người gác cổng kinh tế” quốc gia. Những
công trình này đã góp phần thể hiện tổng quan các chính sách, quan điểm của Đảng
và Nhà nước, đề xuất hướng hoàn thiện pháp luật và nâng cao nhận thức trong thực
hiện, quản lý theo pháp luật hải quan đáp ứng yêu cầu hội nhập kinh tế quốc tế. Các
nội dung lý luận liên quan đến hoạt động quản lý chính sách, pháp luật về hải quan
đã chứng tỏ kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới đóng vai trò quan trọng
trong nền kinh tế. Các công trình nước ngoài đã được nghiên cứu, tìm hiểu giúp các
nhà khoa học, nhà nghiên cứu có sự so sánh, đối chiếu và cung cấp kiến thức liên
quan đến hải quan, xuất nhập khẩu. Qua đó, các tác giả có cái nhìn tổng quát về hải
quan và các vấn đề pháp lý liên quan đến nghiệp vụ, chức năng, vai trò, hoạt động
giám sát, kiểm tra, kiểm soát của cơ quan hải quan, kiểm tra sau thông quan, hải
quan điện tử trong nước và quốc tế... Trên cơ sở tiếp cận các vấn đề lý luận, đánh
giá, phân tích các nội dung trong các công trình trên, các tác giả đã có cách tiếp cận
đa chiều, theo từng lĩnh vực, theo phương thức cụ thể. Đây là những công trình có ý
nghĩa quan trọng về lý luận liên quan đến luận án mà nghiên cứu sinh đang thực
hiện. Các công trình trên sẽ là nguồn tài liệu tham khảo quan trọng đối với đề tài
Kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới theo pháp luật hải quan ở Việt Nam
hiện nay.
1.2.2. Về thực tiễn
Kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới là một hoạt động đặc thù có vai
trò quan trọng đối với nền kinh tế của quốc gia. Vì vậy, nghiên cứu, đánh giá thực
tiễn kiểm soát hàng hóa nhập khẩu qua biên giới là nhiệm vụ cấp bách và đặt ra