Đây là một tác phẩm mới, được (bị) đánh giá là
một trong những văn bản “2 khó”: khó học và khó
dạy. Dẫu vậy, những câu thơ đẫm chất suy tưởng
và siêu thực, ngập tràn phức điệu của hình ảnh và
âm nhạc trong Đàn ghi-ta của Lorca vẫn cuốn hút,
ám ảnh người đọc một cách lạ thường…
*
Ám ảnh Lor-ca và bài thơ được viết trong
vô thức
Với Thanh Thảo,
Đàn ghi-ta của Lorca
là khoảnh
khắc bắt đầu từ những ám ảnh. Ông nhớ lại:
“Trong một ngày của năm 1979, tại Trại sáng tác
Quân khu V - Đà Nẵng, vào thời điểm trại này sắp
giải tán, tôi với Ngô Thế Oanh (nhà thơ) và Trần
Phương Kỳ (nhà nghiên cứu nghệ thuật Chàm, nhà
dịch thuật) ngồi rỗi việc bèn đưa thơ Pablo Neruda
và thơ Lorca ra dịch, từ bản tiếng Anh. Tôi và Ngô
Thế Oanh lúc ấy chưa biết nhiều tiếng Anh, chỉ
Trần Phương Kỳ là giỏi. Kỳ dịch là chính, chúng tôi
chỉ…phụ họa.
Sau khi Trần Phương Kỳ dịch rất hay trường ca
“
Trên đỉnh Macchu Picchu
” của Neruda, chúng
tôi xúm lại với mấy bài thơ của Lorca, trong đó có
“
Bài ca mộng du
” và bài thơ dài “
Bi ca cho

” tôi viết
cốt giải toả phần nào ám ảnh ấy. Tôi cũng không
hiểu mình tâm đắc cái gì nhất từ bài thơ này. Có
thể là số phận bi thảm của Lorca nói riêng, của thơ
ca nói chung chăng? Có thể là cái “
tiếng đàn bọt
nước
” lúc hiện lúc tan như sự tự hủy và tái sinh liên
tục của Thơ chăng? Hay là khát vọng tự do mà tôi
đã cảm nhận được qua thi ca của ông? Tôi không
dám nói chắc cái gì, chỉ biết, tôi viết bài thơ trong
trạng thái không nghĩ ngợi gì, một trạng thái mà vô
thức chiếm lĩnh tôi trọn vẹn…” Cả bài thơ bật lên
nhờ một câu thơ của Lorca dẫn dắt: “
Khi tôi chết
hãy chôn tôi với cây đàn
”:
Đàn ghi-ta của Lorca
Khi tôi chết hãy chôn tôi với cây đàn

(F.G.Lorca)

Những tiếng đàn bọt nước

Tây Ban Nha áo choàng đỏ gắt

li-la li-la li-la

đi lang thang về miền đơn độc


tiếng đàn như cỏ mọc hoang

giọt nước mắt vầng trăng

long lanh trong đáy giếng

đường chỉ tay đã đứt

dòng sông rộng vô cùng

Lorca bơi sang ngang

trên chiếc ghi-ta màu bạc

chàng ném lá bùa cô gái di-gan

vào xoáy nước

chàng ném trái tim mình

vào lặng yên bất chợt

li-la li-la li-la..

(SGK Ngữ văn lớp 12)
* Cần đính chính một chú thích từ SGK
Bắt đầu từ năm học 2008-2009, bài thơ Đàn ghi-
ta của Lorca của nhà thơ Thanh Thảo chính thức
được đưa vào chương trình SGK Ngữ văn lớp 12.
Nhà thơ Thanh Thảo cho biết: “Một chú thích trong

thơ ông qua bài thơ ấy. Tôi đã yêu thương, ngưỡng
mộ, đồng cảm với Lorca, và tôi muốn chia sẻ những
điều ấy với mọi người. Nếu các em học sinh bây giờ
yêu thích nhạc flamenco, thì việc các em tiếp cận
với thơ Lorca sẽ mang lại cho các em nhiều cảm
xúc, cảm hứng hơn. Với các thầy cô giáo dạy văn
lớp 12, tôi chỉ mong nhận được sự đồng cảm qua
bài thơ này. Riêng tôi nghĩ, bài thơ sẽ không khó
nếu chúng ta tiếp cận được với thơ Lorca, chúng ta