Ôn luyện môn văn: Bài "Đàn ghi ta của Lor-ca"
TPO - Chuyên đề này giúp học sinh củng cố các nội dung xung quanh bài thơ Đàn ghi ta
của Lor-ca:
- Hình tượng tiếng đàn biểu trưng cho thế giới nghệ thuật Lor-ca, tinh thần Lor-ca.
- Niềm cảm thương và suy tư của Thanh Thảo trước sự hi sinh của một nghệ sĩ, chiến sĩ tiên
phong.
- Nghệ thuật thơ mang màu sắc tượng trưng, siêu thực.
KIẾN THỨC CƠ BẢN
1. Vài nét về tác giả, tác phẩm
a. Tác giả
- Đạt thành tựu chủ yếu trên lĩnh vực: thơ và trường ca.
- Nội dung: tiếng nói của người trí thức nhiều suy tư, trăn trở về các vấn đề xã hội và thời đại >
cảm nhận cuộc sống ở bề sâu, dựa trên sự “nghiền ngẫm hiện thực”.
- Phong cách nghệ thuật:
• Đào sâu cái tôi nội cảm.
• Câu thơ tự do.
• Nhịp điệu khác thường.
• Thi ảnh: giàu tính biểu tượng.
• Ngôn ngữ: mới mẻ.
Thể hiện nỗ lực và khát vọng cách tân thơ ca.¬
- Tác phẩm: Những người đi tới biển (1977), Dấu chân qua trảng cỏ (1978), Khối vuông ru bích
(1985)…
b. F.G.Lorca
- Một trong những tài năng sáng chói của văn học, nghệ thuật Tây Ban Nha hiện đại, dẫn đầu cho
phong trào cách tân thơ ca lúc bấy giờ với phong cách thơ tượng trưng, siêu thực.
- Sống dưới sự cai trị của chế độ độc tài Pri-nô đê Ri-vê-ra > nhà thơ quyết liệt chống bạo tàn, ca
ngợi tự do, cổ vũ tinh thần đấu tranh của nhân dân.
- Bị phát xít bắt giam và bắn chết năm 38 tuổi> trở thành biểu tượng, lá cờ tập hợp các nhà văn
hoá đấu tranh cho hoà bình, tiến bộ.
c. Tác phẩm
+ Xuất xứ:

- Tiếng đàn: âm thanh > cảm nhận bằng thính giác.
- Bọt nước: hình ảnh > cảm nhận bằng thị giác.
Dùng cả thị giác và thính giác để cảm nhận tiếng đàn:¬
• Gợi vẻ đẹp của tiếng đàn dựa trên những liên tưởng ngoài thơ (bọt nước tạo nên từ bong bong
trời mưa, lúc nào cũng như phập phồng, thổn thức) > tiếng đàn trong trẻo, dường như cũng mang
tình cảm, có linh hồn.
• Bọt nước dường như dựng hình số phận tiếng đàn: mong manh, ngắn ngủi, dễ vỡ.
+ Áo choàng đỏ gắt:
- Mở ra không gian văn hoá Tây Ban Nha (xứ sở của Tây Ban cầm, những cuộc đấu bò tót, những
kiếm sĩ can đảm,…)
- Gợi bối cảnh chính trị ngột ngạt, căng thẳng, đẫm máu của Tây Ban Nha thời đó: đấu trường của
cuộc đấu tranh giữa một bên là khát vọng dân chủ của nhân dân nói chung, của Lor-ca nói riêng
với nền chính trị độc tài. Xét trong lĩnh vực nghệ thuật, đó là cuộc xung đột giữa khát vọng cách
tân của nhà thơ với nền nghệ thuật già nua.
+ 4/6 câu thơ kết thúc bằng tiếng mang thanh trắc (nước, gắt, độc, choáng) > cảm nhận về số
phận, cuộc đời không bình yên, đầy bất trắc.
+ Hệ thống hình ảnh: lang thang miền đơn độc, vầng trăng, yên ngựa > những hình ảnh gắn với
thế giới nghệ thuật Lor-ca, những biểu tượng của thơ ca Lor-ca > tạo ra một miền Lor-ca, mĩ cảm
Lor-ca trong đoạn thơ đầu tiên.
b. Đoạn 2: Cái chết của Lor-ca
Tây Ban Nha
hát nghêu ngao
bỗng kinh hoàng
áo choàng bê bết đỏ
Lor-ca bị điệu về bãi bắn
Chàng đi như người mộng du
tiếng đàn ghi ta nâu
bầu trời cô gái ấy
tiếng ghi ta lá xanh biết mấy
tiếng ghi ta tròn bọt nước vỡ tan

+ Lời đề từ: “Khi tôi chết, hãy chôn tôi với cây đàn” > có thể hiểu theo nhiều nghĩa:
- Sự gắn bó của Lor-ca với cây đàn > di nguyện ra đi với vật thể thiêng liêng theo mình suốt cuộc
đời.
- Sự thấu hiểu qui luật của sáng tạo và khát vọng cách tân nghệ thuật được tiếp nối.
• Qui luật sáng tạo: sự tiếp thu và đổi mới > nghệ sĩ chỉ có thể sáng tạo nếu chôn vùi được cái
bóng tiền nhân chùm lên sáng tác.
• Cây đàn là biểu tượng của nghệ thuật Lor-ca > ước nguyện: có những tài năng nghệ thuật mới
sẽ thay thế Lor-ca, vượt qua Lor-ca để tiếp tục công cuộc cách tân.
+ “Không ai chôn cất tiếng đàn/ Tiếng đàn như cỏ mọc hoang”: gợi nhiều liên tưởng
- Không có ai tiếp nối sự nghiệp cách tân mà Lor-ca để lại > xót thương cho hành trình nghệ thuật
chưa hoàn tất, khát vọng nghệ thuật còn dang dở > nghệ thuật Lor-ca thành “cỏ mọc hoang”,
không người chăm bón > mãi là người nghệ sĩ độc hành trên miền sáng tạo.
- Cỏ mọc hoang: có sức sống hoang dại, mãnh liệt, lan toả > nghệ thuật Lor-ca bất tử.
- Hình ảnh đẹp và buồn được tổ chức theo nghệ thuật sắp đặt: giọt nước mắt- vầng trăng- long
lanh trong đáy giếng > hệ hình ảnh gắn với thế giới nghệ thuật Lor-ca> vừa gần gũi vừa lạ lung >
giao thoa, ánh xạ nhiều chiều > phức hợp cảm giác và suy tưởng về tiếng đàn Lor-ca, nghệ thuật
Lor-ca, cái chết Lor-ca...
d. Đoạn 4: Suy tư về cuộc giải thoát và cách giã từ của Lor-ca
đường chỉ tay đã đứt
dòng sông rộng vô cùng
Lor-ca bơi sang ngang
trên chiếc đàn ghi ta màu bạc
chàng ném bùa cô gái Di-gan
vào xoáy nước
chàng ném trái tim mình
vào lặng yên bất chợt
li-la li-la li-la…
- Cái chết được diễn đạt qua: “đường chỉ tay đã đứt” “bơi sang ngang”, (con sông trở ngăn trở hai
cõi: âm – dương), “lặng yên bất chợt” (cõi vĩnh hằng)
- “ném” > hành động kiên quyết > tâm thế, tư thế của người chiến sĩ: sẵn sàng đón nhận cái chết.