SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THANH HOÁ
PHÒNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO THƯỜNG XUÂN

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

MỘT SỐ KINH NGHIỆM GIẢNG DẠY NGOẠI KHÓA
CHO HỌC SINH TRƯỜNG PTDTBT THCS XUÂN LẸ VỀ VẤN
ĐỀ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU VÀ ỨNG PHÓ VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU

Người thực hiện: Hồ Văn Lâm
Chức vụ: Giáo viên
Đơn vị công tác: Trường PTDTBT THCS Xuân Lẹ
SKKN thuộc môn: Sinh học

THANH HÓA NĂM 2019
1


MỤC LỤC
1. Mở đầu...............................................................................................Trang 2
1.1. Lí do chọn đề tài ............................................................................Trang 2
1.2. Mục đích nghiên cứu ......................................................................Trang 2
1.3. Đối tượng nghiên cứu ....................................................................Trang 2
1.4. Phương pháp nghiên cứu..................................................................Trang 2
1.5. Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm...................................Trang 3
2. Nội dung sáng kiến kinh nghiệm......................................................Trang 3
2.1. Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm.........................................Trang 3
2.2. Thực trạng của vấn đề...................................................................... Trang 4
2.3. Giải pháp thực hiện..........................................................................Trang 5
2.4. Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm ..............................................Trang 18
3. Kết luận, kiến nghị ..................................................Trang

trong tình trạng cần viện trợ khẩn cấp. Lũ lụt và hạn hán gây thiệt hại nặng nề về
người, tài sản, mất mùa gây ra nạn đói nghèo, ô nhiễm môi trường nặng nề, gây
ra dịch bệnh.
Hiện tại đã có tài liệu nghiên cứu vấn đề này nhưng vẫn chưa cụ thể vào
từng bài dạy mà vẫn còn chung chung, hoặc khi áp dụng vẫn còn khó khăn vì
thực tế giảng dạy vẫn chưa có nhiều kinh nghiệm. Do đó trong quá trình giảng
dạy tôi đã tích hợp vấn đề trên và đúc rút ra một số kinh nghiệm giảng dạy ngoại
khóa cho học sinh trường PTDBT THCS Xuân Lẹ về vấn đề Biến đổi khí hậu và
ứng phó với biến đổi khí hậu.
1.2. Mục đích nghiên cứu
Thấy được vai trò của vấn đề trên Tôi đã “Nghiên cứu và ứng dụng đưa nội
dung ứng phó với biến đổi khí hậu vào giảng dạy môn học ở cấp Trung học cơ
sở” giúp học sinh nắm được tính cấp thiết của việc ứng phó với biến đổi khí hậu
và bản thân các em có hành động cụ thể để ứng phó với biến đổi khí hậu.
1.3. Đối tượng nghiên cứu
Trong năm học 2017- 2018 Tôi đã áp dụng tài liệu vào giảng dạy đặc biệt
đã rút ra một số kinh nghiệm khi giảng dạy ngoại khóa cho học sinh trường
PTDTBT THCS Xuân Lẹ về vấn đề Biến đổi khí hậu và ứng phó với biến đổi khí
hậu.
1.4. Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu xây dựng cơ sở lí thuyết
- Phương pháp điều tra khảo sát thực tế
- Phương pháp thu thập thông tin
2


- Phương pháp thống kê
- Phương pháp xử lí thông tin
1.5. Những điểm mới của sáng kiến kinh nghiệm
Từ khi tôi áp dụng đề tài này vào trong thực tiễn giảng dạy (bắt đầu từ

- Tại xã Xuân Lẹ, huyện Thường Xuân khí hậu đã biến đổi so với trước
đây như: nhiệt độ tăng 1-2 độ C so với 5 năm trước, gây ra các hiện tượng sạt lở
3


đất, nước và đất đá sói mòn làm ngập ruộng vườn diễn ra hằng năm vào mùa
mưa...
2.1.3. Đặc điểm của biến đổi khí hậu toàn cầu
- Diễn ra chậm, từ từ, khó phát hiện, không thể đảo ngược được;
- Diễn ra trên phạm vi toàn cầu, có ảnh hưởng tới tất cả các lĩnh vực có
liên quan đến sự sống và hoạt động của con người;
- Cường độ ngày một tăng, hậu quả ngày càng nặng nề và khó lường
trước;
- Là nguy cơ lớn nhất của con người phải đối mặt với tự nhiên trong lịch
sử phát triển của mình.
2.1.4. Nguyên nhân của biến đổi khí hậu
Gồm có 2 nguyên nhân.
- Nguyên nhân khách quan (do sự biến đổi của tự nhiên) bao gồm: sự biến
đổi các hoạt động của mặt trời, sự thay đổi quỹ đạo trái đất, sự thay đổi vị trí và
quy mô của các châu lục, sự biến đổi của các dạng hải lưu, và sự lưu chuyển
trong nội bộ hệ thống khí quyển.
- Nguyên nhân chủ quan (do sự tác động của con người) xuất phát từ sự
thay đổi mục đích sử dụng đất và nguồn nước và sự gia tăng lượng phát thải khí
CO2 và các khí nhà kính khác từ các hoạt động của con người.
2.2. Thực trạng của vấn đề
* Về phía giáo viên
Để thực hiện có hiệu quả việc tích hợp nội dung giáo dục ứng phó với
biến đổi khí hậu giáo viên cần xác định:
- Mục tiêu.
- Nguyên tắc.

- Làm tăng diện tích ngập lụt có ảnh hưởng trực tiếp tới sản xuất nông
nghiệp, các đô thị, các công trình xây dựng giao thông vận tải cũng như nơi cư
trú của con người; đặc biệt ở các vùng đồng bằng ven biển.
- Làm tăng độ nhiễm mặn nguồn nước, làm thay đổi các hệ sinh thái tự
nhiên, hệ sinh thái nông nghiệp.
2.2.3. Làm tăng cường các thiên tai
- Bão, mưa lớn, lũ lụt, hạn hán xảy ra bất thường và có sức tàn phá lớn.
- Xuất hiện các đợt nóng, lạnh quá mức, bất thường gây tổn hại đến sức
khỏe con người, gia súc và mùa màng.
- Tình trạng hoang mạc hóa có xu hướng gia tăng.
2.3. Giải pháp thực hiện
Ngoại khoá là hình thức tổ chức dạy học ngoài lớp, không quy định bắt
buộc trong chương trình, là hình thức tổ chức dựa trên sự tự nguyện tham gia
của những học sinh có hứng thú, yêu thích bộ môn và ham muốn tìm tòi, sáng
tạo các nội dung học tập, dưới sự hướng dẫn của giáo viên nhằm bổ sung, củng
cố, mở rộng và nâng cao những kiến thức - Kĩ năng bộ môn đã được học trong
chương trình nội khoá, đồng thời góp phần giáo dục HS một cách toàn diện.
Chính vì vậy hoạt động ngoại khoá được xem là một hình thức dạy học
quan trọng, mang lại hiệu quả cao, là một trong những con đường để thực hiện
đổi mới phương pháp dạy học theo hướng “phát huy tính tích cực, tự giác, chủ
động, tư duy sáng tạo của người học, bồi dưỡng cho người học năng lực tự học,
khả năng thực hành, lòng say mê học tập và ý chí vươn lên” (theo Điều 5, khoản
5


2, chương 1 Luật Giáo dục Việt Nam - 2005). Hoạt động ngoại khoá được phân
biệt với các hình thức tổ chức dạy học khác bởi những đặc điểm chủ yếu sau :
- Là hoạt động ngoài giờ lên lớp, không được quy định trong chương trình
nội khoá.
- Là hoạt động tự nguyện của cá nhân hay một nhóm học sinh có cùng

thiết, đặc biệt là thái độ ứng xử và hành vi của học sinh là hết sức cần thiết.
Qua kinh nghiệm nhiều năm dạy học Tôi xin gợi ý một số hình thức tổ
chức hoạt động ngoại khóa và ví dụ minh họa về hoạt động ngoại khóa chủ
6


đề “Biến đổi khí hậu và ứng phó với biến đổi khí hậu” mà giáo viên có thể tham
khảo như sau:
Hình thức thứ nhất: Báo cáo ngoại khoá về vấn đề Môi trường
- Mục tiêu:
Giúp cho HS:
+ Mở rộng hiểu biết về môi trường (tài nguyên thiên nhiên, sự thay đổi
của khí hậu, phát triển nông thôn, đô thị hoá bền vững).
+ Rèn luyện cho HS phương pháp thu thập tài liệu, khả năng diễn đạt
bằng lời nói.
- Nội dung báo cáo:
+ Các vấn đề về môi trường trên thế giới, của Việt Nam và ở địa phương.
+ Các biện pháp bảo vệ môi trường như bảo vệ rừng, bảo vệ đất đai, bảo
vệ nguồn nước sạch, xử lí và phân loại rác thải.
- Cách thức tiến hành:
Người báo cáo có thể là các nhà văn hoá, môi trường hoặc các nhà kinh
tế; các thầy cô giáo hoặc giao cho HS tự chuẩn bị. Nếu HS báo cáo, GV có thể
hướng dẫn các em thu thập tư liệu từ báo chí, ti vi, mạng Internet, từ thực tế địa
phương. Khi tiến hành báo cáo, để hấp dẫn người nghe, báo cáo viên nên chuẩn
bị tranh ảnh, băng hình, máy tính, màn chiếu để hỗ trợ cho bài nói. Sau khi nghe
báo cáo, GV nên tổ chức cho HS viết thu hoạch về nhận thức cũng như cảm xúc
của mình đối với vấn đề được nghe.
Hình thức thứ hai: Tổ chức các cuộc thi tìm hiểu môi trường của địa
phương, đất nước
- Mục tiêu:

+ Tình hình cháy rừng: Diện tích rừng bị cháy, thời gian rừng bị cháy, các
nguyên nhân gây cháy rừng, biện pháp phòng chống.
+ Các hệ sinh thái tự nhiên ở vùng đồi - núi: Diện tích, các loài thực vật,
các loài động vật, các loại côn trùng và quan hệ giữa chúng với nhau trong hệ
sinh thái. Đối với HS đồng bằng, miền núi có thể tổ chức cho các em tìm hiểu,
điều tra:
+ Tình hình lũ lụt: Ghi chép, theo dõi hàng tuần mực nước của một con
sông sau cơn mưa to hay bão, vẽ lược đồ các kênh thoát nước.
+ Ô nhiễm các sông, hồ:
Quan sát tình trạng sông ngòi, hồ về màu sắc, độ đục, mức độ xuyên thấu
của ánh sáng, các chất thải từ 2 bờ sông đổ vào sông.
Phân tích các mẫu nước theo các chỉ số đơn giản (chỉ số vô cơ như độ pH,
độ đục, chỉ số hữu cơ như vi sinh vật, tảo).
Tìm hiểu xem họ có tắm giặt ở đây không? Có đánh bắt được nhiều cá
không? Có đất canh tác ven sông, có các nhà máy xí nghiệp ở gần sông không?
Trên cơ sở quan sát, phân tích và tìm hiểu, rút ra nguyên nhân gây ô nhiễm và
các biện pháp phòng chống, các hoạt động của HS tham gia vào việc bảo vệ
nguồn nước. Đối với HS thành phố có thể nghiên cứu các chủ đề sau:
+ Rác thải: Khảo sát các hộ gia đình về việc đổ rác, các loại rác thải, biện
pháp giảm thiểu rác thải và tái chế rác thải. Khói ở các nhà máy: Quan sát độ
cao cột khói, hướng gió, mùi liên quan tới sản phẩm của nhà máy.
8


Hình thức thứ tư: Tổ chức tham quan về môi trường
- Mục tiêu: Giúp cho HS:
+ Hiểu biết về thiên nhiên, mở rộng tầm nhìn về môi trường tự nhiên và
môi trường xã hội của một nơi nào đó.
+ Giáo dục cho HS tình yêu thiên nhiên, yêu quê hương, đất nước
+ Giáo dục cho HS bảo vệ các thành quả về môi trường do con người xây

9


hành động tích cực đối với môi trường. Nó tạo cảm xúc, óc tưởng tượng, phát
huy khả năng, kinh nghiệm của HS. Nếu dự án được thực hiện nó sẽ tạo sự thay
đổi trong môi trường trường học, địa phương của HS. Qui trình thiết kế một dự
án như sau:
+ Bước 1: Phân tích hiện tượng, bối cảnh của dự án. Tính cấp thiết của dự
án.
+ Bước 2: Mục tiêu của dự án.
+ Bước 3: Các sản phẩm dự kiến cần đạt được.
+ Bước 4: Phương thức tiến hành.
• Chuẩn bị phương tiện, tài liệu.
• Chuẩn bị nguồn lực.
• Bố trí thời gian, địa điểm.
+ Bước 5: Thực hiện dự án.
+ Bước 6: Đánh giá dự án (Đối chiếu với mục tiêu đặt ra)
Hình thức thứ sau: Tổ chức câu lạc bộ môi trường, câu lạc bộ phát
triển bền vững
Câu lạc bộ môi trường, câu lạc bộ phát triển bền vững với các hoạt động
đa dạng: thảo luận, tranh luận các vấn đề văn hoá, môi trường và phát triển kinh
tế; văn nghệ (đố vui, chuyện kể, dạ hội với các chủ đề khác nhau) như hoà bình
và an ninh, sức khoẻ; sự thay đổi của khí hậu, phòng chống và giảm nhẹ thiên
tai; giảm nghèo, kinh tế thị trường. Tuỳ theo lứa tuổi của HS, tương ứng với nội
dung học tập của HS, mỗi nhóm HS tham gia phải chuẩn bị tư liệu để thuyết
minh về những vấn đề đó, chẳng hạn vấn đề này xảy ra ở đâu? Nguyên nhân xảy
ra? Xảy ra vào thời điểm nào? Nội dung của vấn đề đó. Những ai có trách nhiệm
giải quyết vấn đề này? Các biện pháp giải quyết chúng?
Tuy có nhiều hình thức ngoại khóa biến đổi khí hậu và ứng phó với biến
đổi khí hậu như trên nhưng sự phân chia này chỉ mang tính chất tương đối. Mỗi

tại Hội nghị toàn quốc bảo vệ môi trường. Cụ thể, hàng năm, cả nước tiêu thụ
hơn 100.000 tấn hóa chất bảo vệ thực vật; phát sinh hơn 23 triệu tấn rác thải sinh
hoạt, hơn 7 triệu tấn chất thải rắn công nghiệp, hơn 630.000 tấn chất thải nguy
hại trong khi việc xử lý chất thải, nước thải còn rất hạn chế.

Tình trạng ô nhiễm môi trường hiện nay đang ở mức báo động
Đặc biệt, trên cả nước hiện có 283 khu công nghiệp với hơn 550.000m3
nước thải/ngày đêm; 615 cụm công nghiệp nhưng trong đó chỉ khoảng hơn 5%
có hệ thống xử lý nước thải tập trung. Hơn 500.000 cơ sở sản xuất trong đó có
nhiều loại hình sản xuất ô nhiễm môi trường, công nghệ sản xuất lạc hậu. Bên
11


cạnh đó, nước ta có hơn 5.000 doanh nghiệp khai thác khoáng sản, vật liệu xây
dựng; hơn 4.500 làng nghề. Hơn 13.500 cơ sở y tế hàng ngày phát sinh hơn 47
tấn chất thải nguy hại và 125.000 m3 nước thải y tế.
Cả nước hiện có 787 đô thị với 3.000.000 m3 nước thải ngày/đêm nhưng
hầu hết chưa được xử lý và đang lưu hành gần 43 triệu môtô và trên 2 triệu ôtô.
Đây là những con số thống kê cho thấy nguy cơ và hiện tượng ô nhiễm môi
trường đang ở mức báo động.
b) Thực trạng ô nhiễm môi trường hiện nay
* Ô nhiễm môi trường đất
Đây được xem là hậu quả của sự tác động của con người. Theo đó, các
nhân tố sinh thái chịu sự ảnh hưởng đã vượt qua những giới hạn của các quần xã
sinh vật sống trong đất.
Hiện nay, với nhịp độ gia tăng dân số, tốc độ phát triển công nghiệp và
hoạt động đô thị hoá như hiện nay thì diện tích đất canh tác ngày càng bị thu
hẹp. Chất lượng đất ngày càng bị suy thoái, diện tích đất bình quân đầu người
giảm. Riêng chỉ với ở Việt Nam, thực tế suy thoái tài nguyên đất là rất nghiêm
trọng.

13


của nhà nước, của các cấp chính quyền...trong khi số khác lại nghĩ rằng việc môi
trường đã bị ô nhiễm thì có làm gì cũng "chẳng ăn thua", và ô nhiễm môi trường
cũng không ảnh hưởng đến mình nhiều. Và chính những suy nghĩ này sẽ ảnh
hưởng không nhỏ đến việc giáo dục cũng như tư duy bảo vệ môi trường của các
thế hệ trẻ về sau.
Việc phá hoại môi trường của một người chỉ ảnh hưởng nhỏ nhưng nếu
gọp nhiều người lại thì rất lớn. Một tờ giấy, vỏ hộp sữa, túi ni-lông,... tuy nhỏ
nhưng tích tụ lại lâu ngày sẽ gây ô nhiễm, mất mỹ quan, rác thải đọng lại trong
các lô-cốt gây ra tình trạng cống thoát nước bị nghẹt mỗi khi mưa lớn hay thủy
triều lên.

Người dân thiếu ý thức trong việc bảo vệ môi trườnglàm ảnh hưởng đến các
loài sinh vật
* Các doanh nghiệp thiếu trách nhiệm, quan liêu, thiếu chặt chẽ
Nguyên nhân thứ hai gây ra ô nhiễm môi trường chính là sự thiếu trách
nhiệm của các doanh nghiệp. Do đặt nặng mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận, không
ít doanh nghiệp đã vi phạm quy trình khai thác, góp phần gây ô nhiễm môi
trường đáng kể.

Giao thông ở đường phố Việt Nam
14


Số người ngày càng lớn, mật độ xe càng tăng nhanh qua năm tháng nhưng
tỷ lệ đường được đầu tư không theo kịp. Tình trạng kẹt xe xảy ra hằng ngày
chính là nguyên nhân chính gây ra ô nhiễm không khí ở các thành phố lớn.
* Những hạn chế, bất cập trong bảo vệ môi trường

chức giám sát chặc chẽ nhằm hướng tới một môi trường tốt đẹp hơn.
Tại các khu du lịch, khu đông dân cư, tuyến đường lớn,... nên bổ sung thêm
nhiều thùng rác và các nhà vệ sinh công cộng.
Cuối cùng, phải đẩy mạnh hơn nữa công tác tuyên truyền, giáo dục về
môi trường trong toàn xã hội tạo ra sự chuyển biến và nâng cao nhận thức, ý
thức chấp hành pháp luật bảo vệ môi trường.
Tóm lại, tình trạng ô nhiễm môi trường ở Việt Nam tuy nghiêm trọng
nhưng vẫn còn có thể cứu vãn nếu mỗi người dân biết góp sức của mình, chung
tay bảo vệ môi trường. Hãy hô vang khẩu hiệu "Vì môi trường xanh - sạch đẹp" và cũng là vì cuộc sống của chính chúng ta cũng như các thế hệ sau.
2) Hình thức tổ chức
- HS nghe báo cáo về những nội dung trên, nêu những thắc mắc và sẽ
được giải quyết ngay trong buổi thuyết trình. Sau đó mỗi HS sẽ viết một bài thu
hoạch kết quả qua buổi nghe báo cáo đó.
3) Thời gian
- Tiến hành 45 – 60 phút.
IV- Các bước tiến hành
1) Chuẩn bị
- Trước hết GV bộ môn cần trình bày với ban giám hiệu nhà trường về kế
hoạch làm việc của mình để nhận được sự ủng hộ, giúp đỡ về mặt tổ chức cũng
như cơ sở vật chất. Đối với HS: GV thông báo kế hoạch và hướng dẫn HS tìm
hiểu trước nội dung có liên quan để thuận lợi cho việc tiếp thu vấn đề một cách
nhanh chóng và có hiệu quả
16


- Lựa chọn người báo cáo chuyên đề: người báo cáo có thể là GV hoặc
giao cho HS thu thập tài liệu và báo cáo.
- Lựa chọn nội dung báo cáo: căn cứ vào trình độ nhận thức của HS và
yêu cầu của chương trình học, thực tế nhà trường, tính cấp thiết của vấn đề để
lựa chọn nội dung báo cáo cho phù hợp. Trong hoạt động này, tuỳ thuộc vào

- Cung cấp đầy đủ nội dung của chủ đề báo cáo.
17


- Đạt được mục đích tuyên truyền.
- Nhận thức, thái độ và hành vi của HS sau khi tham gia buổi báo cáo.
VI- Gợi ý cho người sử dụng
- Có thể tổ chức cho tất cả HS trong toàn trường và những ai quan tâm
đến các vấn đề toàn cầu.
- Nếu tổ chức hình thức này cho nhiều lớp thì nên cho mỗi lớp viết báo
cáo về một vấn đề.
- Thời điểm tổ chức nên tiến hành vào các dịp kỉ niệm như ngày Môi
trường thế giới, ngày dân số thế giới,... trước toàn trường hoặc đối với HS lớp 9
sau khi học xong bài “Ô nhiễm môi trường”.
- Có thể tiến hành theo định kì, tuỳ từng nội dung phục vụ cho các học
phần chính khoá.
- Cần tranh thủ sự ủng hộ của các Cơ quan, Ban ngành ở địa phương, Ban
giám hiệu, Đoàn thể giúp đỡ về mặt vật chất, kinh phí chi buổi báo cáo.
- Có thể giao cho HS chuẩn bị báo cáo. Việc làm này sẽ giúp HS tích cực
hơn thông qua việc thu thập, tổ chức hoạt động.
2.4. Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm áp dụng đối với học sinh lớp
9 trong nhà trường
Kết quả học tập của học sinh khi chưa áp dụng phương pháp nâng cao
chất lượng giảng dạy các bài trong trương trình sinh học 9
Số lần

Giỏi

Khá



19,5

13

31,7

20

48,8

0

0

Lần 2:

41

15

36,5

14

34,1

12

29,4

có hiệu quả với biến đổi khí hậu.
* Đối với các giáo viên dạy bộ môn:
- Thường xuyên trau dồi kiến thức, tự rút kinh nghiệm qua các bài dạy.
- Chú trọng lồng ghép các vấn đề biến đổi khí hậu vào các bài dạy học
theo chương trình và chuẩn kiến thức kĩ năng.
Tôi xin chân thành cảm ơn!
XÁC NHẬN
CỦA THỦ TRƯỞNG ĐƠN VỊ

Thanh hóa, ngày 26 tháng 02 năm 2019.
Tôi xin cam đoan đây là SKKN của mình viết,
không sao chép nội dung của người khác.
Người viết sáng kiến

Hồ Văn Lâm

19


TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Bộ TNMT, 2008. Chương trình Mục tiêu Quốc gia Ứng phó với Biến đổi
khí hậu. Hiệp hội Bảo tồn Thiên nhiên và Môi trường (VACNE), 2008.
Biến đổi khí hậu và các biện pháp thích ứng của Việt Nam. Hanoi, 2629/2/2008.
2. Nguyễn Khắc Hiếu, 2009. Biến đổi khí hậu và Chương trình mục tiêu
quốc gia ứng phó với biến đỏi khi hậu của Việt Nam. Tạp chí Tài nguyên
và Môi trường, Số 5 (67) - 3/2009:2-3.
3. Truong Quang Hoc, 2007b. Biến đổi khí hậu, đa dạng sinh học trong quan
hệ với đời sống và phát triển xã hội. Tạp chí Bảo vệ Môi trường, Số 96/
5.2007.
4. Trương Quang Học - Nguyễn Đức Ngữ (2009), Một số điều cần biết về