BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH
____________________

PHẠM MINH TRÍ

NGHIÊN CỨU CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN
KẾT QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA CHUỖI CUNG ỨNG
CHUỐI TƯƠI XUẤT KHẨU TẠI
TỈNH TÂY NINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ

Thành phố Hồ Chí Minh - Năm 2019


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH
____________________

PHẠM MINH TRÍ

NGHIÊN CỨU CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN
KẾT QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA CHUỖI CUNG ỨNG
CHUỐI TƯƠI XUẤT KHẨU TẠI
TỈNH TÂY NINH

Chuyên ngành: Kinh doanh thương mại
Mã số: 8340121

LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ


Mục tiêu nghiên cứu:................................................................................................ 2

1.3.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ............................................................................ 3

1.4.

Phương pháp nghiên cứu.......................................................................................... 3

1.5.

Tổng quan nghiên cứu có liên quan đến đề tài......................................................... 4

1.6.

Kết cấu của luận văn ................................................................................................ 5

CHƯƠNG 2: CƠ SỞ KHOA HỌC VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU ........................... 6
2.1.

Cơ sở lý thuyết ......................................................................................................... 6

2.1.1.

Chuỗi cung ứng và quản trị chuỗi cung ứng ..................................................... 6

2.1.1.1. Chuỗi cung ứng .............................................................................................. 6
2.1.1.2. Quản trị chuỗi cung ứng................................................................................. 7

Đặc điểm về tính mùa vụ và bảo quản. ............................................................... 19

-

Đặc điểm về tác động của thời tiết, bệnh dịch và an toàn thực phẩm ................ 20

-

Đặc điểm về tổ chức sản xuất nông nghiệp ........................................................ 21

2.2.1.1. Đặc điểm về chế biến và lưu giữ sản phẩm ................................................. 21
2.2.2.

Tình hình sản xuất và tiêu thụ chuối ở Việt Nam và trên thế giới .................. 22

2.2.2.1. Tổng quan về chuỗi cung ứng chuối ............................................................ 22
2.2.3.

Chuỗi cung ứng chuối tươi xuất khẩu ............................................................. 24

Hình 2.5. Các giai đoạn sản xuất và phân phối chuối ............................................... 24
Hình 2.6. Chuỗi cung ứng chuối truyền thống .......................................................... 25
2.2.3.1. Đặc điểm của từng thành phần ..................................................................... 26
2.3.

Đề xuất mô hình nghiên cứu .................................................................................. 29

2.3.1.

Phân tích các nhân tố tác động đến chuỗi cung ứng chuối tươi trên địa bàn


CHƯƠNG 3: THIẾT KẾ NGHIÊN CỨU.................................................................... 43
3.1.

Quy trình nghiên cứu.............................................................................................. 43

3.2.

Thiết kế nghiên cứu ................................................................................................ 45

3.3.

Thiết kế mẫu nghiên cứu ........................................................................................ 48

3.4.

Thiết kế bảng câu hỏi ............................................................................................. 48

KẾT LUẬN CHƯƠNG 3. ................................................................................................ 49
CHƯƠNG 4. PHÂN TÍCH KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU ............................................. 50
4.1.

Thống kê mô tả mẫu nghiên cứu ............................................................................ 50

4.1.1.

Đặc trưng của các thành viên trong chuỗi cung ứng được khảo sát................ 50

4.1.1.1. Đặc trưng của nhà vườn và trang trại trồng chuối ....................................... 50
4.1.1.2. Đặc trưng của thương lái, nhà đóng gói và công ty xuất khẩu .................... 53


5.2.

Hàm ý quản trị ........................................................................................................ 70
5.2.1.

Hàm ý quản trị về nhân tố Mối quan hệ giữa các thành viên trong chuỗi ... 70

5.2.2.

Hàm ý quản trị về nhân tố Môi trường bên ngoài........................................ 72


5.3.

5.2.3.

Hàm ý quản trị về nhân tố Chi phí sản xuất................................................. 73

5.2.4.

Hàm ý quản trị về nhân tố Độ linh hoạt của chuỗi cung ứng ...................... 73

5.2.5.

Hàm ý quản trị về nhân tố Quản trị chất lượng ........................................... 74

5.2.6.

Kiến nghị dành cho chính phủ ..................................................................... 75


4

FAO

Food and Agriculture Organization

5

GAP

6

HACCP

7

ISO

8

MAP

9

SCC

Supply Chain Council (Hội đồng Chuỗi cung ứng)

10

Bảng phân tích tỷ lệ chi phí sản xuất chuối (%)

29

Bảng 2.3

Thang đo Chi phí sản xuất

30

Bảng 2.4

Thang đo Quản trị chất lượng

32

Bảng 2.5

Thang độ Độ linh hoạt của chuỗi cung ứng

33

Bảng 2.6

Thang độ Mối quan hệ hợp tác giữa các thành viên

35

Bảng 2.7



Thước đo kết quả hoạt động của chuỗi cung ứng

47

Bảng 4.1

Thống kê mô tả tần số đặc trưng của các thành viên trong chuỗi

50

Bảng 4.2

Thống kê mô tả quy mô của nhà vườn và trang trại

52

Bảng 4.3

Thống kê mô tả nguồn cung và tiêu thụ của Nhà vườn/Trang trại

53

Bảng 4.4

Thống kê mô tả đặc trưng của thành phần sản xuất và phân phối chuối
54
trong chuỗi

Bảng 4.5

Bảng 4.10

Phân tích hồi quy

65

Bảng 4.11

Kết quả kiểm định các giả thuyết

67

Bảng 4.12

Bảng kết quả kiểm định Levene, phân tích ANOVA

68

Bảng 4.13

Bảng kết quả kiểm định Welch

68


DANH MỤC CÁC HÌNH
Tên bảng

Diễn giải


15

Hình 2.5

Các giai đoạn sản xuất và phân phối chuối

24

Hình 2.6

Chuỗi cung ứng chuối truyền thống

25

Hình 2.7

Chuỗi cung ứng chuối xuất khẩu chuối tươi tại Tây Ninh

25

Hình 2.8.

Mô hình nghiên cứu đề xuất

41

Hình 3.1

Quy trình nghiên cứu


qua kiểm định thang đo bằng hệ số tin cậy Cronbach’s Alpha, phân tích nhân tố khám
phá EFA và phân tích hồi quy. Dữ liệu định lượng được thu thập từ các thành phần trong
chuỗi cung ứng chuối tươi tại tỉnh Tây Ninh (nhà vườn, trang trại trồng chuối, thương
lái, nhà đóng gói, công ty xuất khẩu, công ty nhập khẩu) và được thực hiện từ tháng 4
đến tháng 12 năm 2018.
Từ khóa: Chuỗi cung ứng; Chuối tươi; Xuất khẩu; Nông sản


ABSTRACT
FACTORS AFFECTING THE OPERATION RESULTS OF FRESH BANANA –
EXPORT SUPPLY CHAIN IN TAY NINH PROVINCE.
The purpose of this study is to identify the factors affecting the operation results of
fresh banana-export Supply chain in Tay Ninh province to propose management
implications for components in the supply chain. Recommendations are provided related
to the affecting factors to improve competitive advantage of banana chain, stable quality
and price; improve the income of components in the chain, especially for farmers. This
study found that five factors such as Production; Quality Management; Supply chain
agility; Business relationship and External environment that affect banana-export supply
chain performance.
A likert scale of five options was used to capture the responses. In the analysis,
Cronbach’s Alpha and EFA have used to evaluate the reliability and the significance of
the study. SPSS statistical software was used for the analysis. A questionnaire survey
was conducted to collect primary data in Tay Ninh Province with the participation of
components (farmers, farms, collectors, packing house, exporter) from april to
december, 2018.
Key words: Supply chain; Fresh banana; Export; Agricultural products


1



2

Để góp phần khắc phục những hạn chế trên cùng với sự đồng ý của Giảng viên
hướng dẫn Tiến sĩ Đinh Thị Thu Oanh, tác giả chọn đề tài “NHỮNG NHÂN TỐ ẢNH
HƯỞNG ĐẾN KẾT QUẢ HOẠT ĐỘNG CỦA CHUỖI CUNG ỨNG CHUỐI TƯƠI
XUẤT KHẨU TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH TÂY NINH” để nghiên cứu nhằm phân tích
thêm về thực trạng, hiệu quả hiện tại của chuỗi cung ứng chuối tươi xuất khẩu của tỉnh
Tây Ninh, để từ đó đưa ra các giải pháp nhằm phát triển, cải thiện hiệu quả chuỗi cung
ứng chuối tươi và là cơ sở tham khảo cho các doanh nghiệp đang và sẽ kinh doanh trong
ngành chuối Việt Nam, giúp họ có thể tồn tại và phát triển bền vững trong bối cảnh cạnh
tranh khốc liệt trên phạm vi toàn cầu hiện nay.
1.2.

Mục tiêu nghiên cứu:
Mục tiêu nghiên cứu cốt lõi của luận văn là tập trung nghiên cứu các nhân tố ảnh

hưởng đến hoạt động của chuỗi cung ứng chuối tươi xuất khẩu tại địa bàn Tỉnh Tây
Ninh. Chính vì vậy, mục tiêu nghiên cứu của đề tài tập trung vào:


Phân tích thực trạng chuỗi cung ứng chuối tươi xuất khẩu;



Xác định các nhân tố ảnh hưởng và mức độ ảnh hưởng của chúng đến kết quả

hoạt động của chuỗi cung ứng tại địa bàn nghiên cứu;



khẩu bao gồm nhà vườn, trang trại trồng chuối, thương lái, nhà đóng gói, công ty xuất
khẩu.
Phạm vi nghiên cứu
Nghiên cứu được thực hiện trên địa bàn tỉnh Tây Ninh trong thời gian từ tháng 4/2018
đến tháng 12/2018.
1.4.

Phương pháp nghiên cứu
Phương pháp định tính: xuất phát từ cơ sở lý thuyết, khung khái niệm, để xây dựng

mô hình từ đó tham khảo ý kiến chuyên gia để điều chỉnh thang đo cho phù hợp với thực
tiễn chuỗi cung ứng chuối tươi xuất khẩu tại địa bàn nghiên cứu.
Phương pháp định lượng: tác giả sử dụng phương pháp thu thập mẫu thuận tiện
đối với các đối tượng là nhà vườn, trang trại trồng chuối, thương lái, nhà đóng gói, công
ty xuất khẩu (hiện đang sản xuất và có hoạt động kinh doanh tại địa bàn nghiên cứu).
Bảng khảo sát dưới dạng Google form được gửi qua email đáp viên hoặc thông qua bản
in và phỏng vấn trực tiếp với từng đáp viên.
Phương pháp và công cụ xử lý thông tin: Sử dụng phần mềm SPSS 20 để kiểm
định thang đó bằng hệ số tin cậy Cronbach’s Alpha, phân tích nhân tố khám phá EFA và
phân tích hồi quy để cho ra kết quả thống kê, dùng trong phân tích các yếu tố ảnh hưởng
đến hoạt động của chuỗi cung ứng chuối tươi xuất khẩu.


4

1.5.

Tổng quan nghiên cứu có liên quan đến đề tài
Đã có nhiều nghiên cứu về các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động của chuỗi cung


sự gắn kết của các mối quan hệ giữa các thành viên trong chuỗi.


5

1.6.

Kết cấu của luận văn

Kết cấu của luận văn gồm 05 chương như sau:
Chương 1: Tổng quan về đề tài nghiên cứu
Chương 2: Cơ sở khoa học và mô hình nghiên cứu
Chương 3: Thiết kế nghiên cứu
Chương 4: Phân tích kết quả nghiên cứu
Chương 5: Hàm ý quản trị


6

CHƯƠNG 2: CƠ SỞ KHOA HỌC VÀ MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU
2.1.

Cơ sở lý thuyết

2.1.1. Chuỗi cung ứng và quản trị chuỗi cung ứng
2.1.1.1.

Chuỗi cung ứng

Cho đến nay, đã có rất nhiều công trình nghiên cứu về chuỗi cung ứng theo nhiều

tạo thành sản phẩm cuối cùng và được phân phối tới tay người tiêu dùng nhằm đạt được


7

hai mục tiêu cơ bản, đó là: tạo mối liên kết với nhà cung cấp của các nhà cung ứng và
khách hàng của khách hàng vì họ có tác động đến kết quả và hiệu quả của chuỗi cung
ứng; hữu hiệu và hiệu quả trên toàn hệ thống.
2.1.1.2.

Quản trị chuỗi cung ứng

Dựa theo cách tiếp cận nghiên cứu về chuỗi cung ứng đã đề cập, để các hoạt động
trong chuỗi diễn ra nhịp nhàng và hiệu quả, hoạt động quản trị chuỗi cung ứng rất cần
thiết trong bất kỳ công đoạn nào trong chuỗi. Nghiên cứu này trích lược một số quan
điểm của các nhà nghiên cứu về chuỗi cung ứng và quản trị chuỗi cung ứng, gồm:
Dựa trên những khái niệm về chuỗi cung ứng, Handfield và Nichols (1999) đã phát
biểu: “Quản lý chuỗi cung ứng là sự tích hợp của tất cả các hoạt động sản xuất một sản
phẩm, được sử dụng để tạo ra lợi thế cạnh tranh bằng cách tăng cường mối quan hệ giữa
các thành viên trong chuỗi”.
Theo Mentzer và cộng sự (2001) định nghĩa quản trị chuỗi cung ứng là một hệ
thống, sự hợp tác mang tính chiến lược của các chức năng kinh doanh truyền thống và
các sách lược kết hợp trong các chức năng kinh doanh trong phạm vi một doanh nghiệp
cụ thể, xuyên suốt hoạt động kinh doanh trong phạm vi chuỗi cung ứng nhằm cải thiện
việc thực hiện mang tính dài hạn của các doanh nghiệp nói riêng và của toàn bộ chuỗi
cung ứng nói chung.
Như vậy có thể hiểu một cách khái quát về quản trị chuỗi cung ứng là tập trung
quản lý các mối quan hệ giữa các thành viên trong chuỗi cung ứng.
*Tóm lại: Dựa vào việc nghiên cứu một số quan điểm của các chuyên gia về quản
trị chuỗi cung ứng cho thấy đây là một phần nội dung không thể thiếu của chuỗi cung

(Nguồn: Michael. H ,2010)
2.1.1.3.

Các thành phần cơ bản trong cấu trúc chuỗi cung ứng

Chuỗi cung ứng đơn giản bao gồm một công ty, nhà cung cấp và các khách hàng
của công ty đó. Những chuỗi cung ứng mở rộng chứa ba nhóm thành viên: nhà cung cấp
trong giai đoạn cuối ở đầu chuỗi, khách hàng cuối cùng nhất trong giai đoạn cuối của
chuỗi và toàn bộ các công ty cung cấp dịch vụ giao nhận, tài chính, tiếp thị và công nghệ
thông tin cho những công ty khác trong chuỗi cung ứng.
Nhà
cung cấp

Nhà
sản xuất

Nhà
pphân phối

Nhà
bán lẻ

Khách
hàng

Dòng sản phẩm và dịch vụ

Dòng nhu cầu thông tin và tài chính
Hình 1.2. Các thành phần trong chuỗi cung ứng
(Nguồn: Bhagwat, R. and Sharma , 2007)

mua sản phẩm kết hợp với sản phẩm khác rồi bán cho khách hàng khác.


10

2.1.2. Đánh giá kết quả hoạt động của chuỗi cung ứng
2.1.2.1.

Tổng quan về đánh giá kết quả hoạt động của chuỗi cung ứng

Nghiên cứu của Clark và Scarf (1960) đã đặt nền tảng cho các nghiên cứu về thiết
kế chuỗi cung ứng trong đó các tiêu chí đánh giá liên quan đến chi phí tồn kho trong
toàn chuỗi cung ứng.
Một nghiên cứu tổng hợp của Beamon (1998) đã chỉ ra hai nhóm thang đo định
tính và định lượng với các chỉ số xoay quanh hai vấn đề chi phí và dịch vụ khách hàng
khi đánh giá chuỗi cung ứng.
Khi môi trường trở nên cạnh tranh, nguồn lực sản xuất hạn chế, yêu cầu chuỗi cung
ứng phải linh hoạt trước sự thay đổi của môi trường để duy trì lợi thế cạnh tranh. Trong
xu hướng toàn cầu hóa, sản phẩm và hoạt động của công ty đã vượt qua biên giới của
một quốc gia. Khi đó, đòi hỏi một phương pháp đánh giá toàn diện cho doanh nghiệp.
Mô hình “Thẻ điểm cân bằng” (BSC) của Kaplan và Norton được giới thiệu năm 1992
đã nhằm đáp ứng nhu cầu trên của doanh nghiệp.
Sau BSC, nhiều mô hình đánh giá khác đã được giới thiệu như: SCOR của Hội
đồng Quản lý chuỗi cung ứng (1996), ROF của Beamon (1998) …
Chi tiết về khung khái niệm đánh giá kết quả hoạt động của chuỗi cung ứng sẽ
được trình bày chi tiết ở mục 2.3.1.
2.1.2.2.

Sự cần thiết của việc đánh giá chuỗi cung ứng


ngành hoặc thị trường (Porter, 1985). Để có được lợi thế cạnh tranh, các công ty cần
phát triển và nuôi dưỡng các mối quan hệ với các đối tác của mình vì một công ty duy
nhất không thể tự cạnh tranh hoặc giành được lợi thế cạnh tranh. Các học giả đã xác
định rằng bản chất của kinh doanh đã chuyển từ cạnh tranh của các công ty cá nhân sang
cạnh tranh giữa các mạng lưới chuỗi cung ứng đã làm tăng nhu cầu hiểu rõ hơn về các
yếu tố quyết định dẫn đến kết quả thành công cho toàn bộ chuỗi cung ứng chứ không chỉ
các thành viên riêng lẻ (Boehlje, 1999).
2.1.3. Các mô hình nghiên cứu trước đây
2.1.3.1.

Mô hình nghiên cứu của Ernita Obeth (2016)


12

Bối cảnh
ngành
- Nền kinh tế
phi chính thức
- Độ phức tạp
của quy trình

Quản lý Marketing mối quan hệ
- Sự thỏa mãn
- Lòng tin
- Sự cam kết
- Trò chơi quyền lực
Sự thiếu ổn định trong
chuỗi cung ứng


chuỗi
cung ứng

Hình 2.2. Mô hình giả thuyết nghiên cứu của Ernita Obeth
(Nguồn: Ernita Obeth, 2016)
Theo nghiên cứu của Ernita Obeth (2016) về việc quản lý quan hệ kinh doanh
không ổn định trong trường hợp Chuỗi cung ứng chuối truyền thống Indonesia. Từ mô
hình giả thuyết nghiên cứu các nhân tố gây nên sự không ổn định ở chuỗi cung ứng và
tác động đến lợi thế cạnh tranh của chuỗi cung ứng, Ernita Obeth (2016) đã đề xuất mô
hình các nhân tố tác động đến lợi thế cạnh tranh chuỗi cung ứng, gồm các nhân tố: Nền
kinh tế phi chính thức (Informal Economy), Quản lý Marketing mối quan hệ
(Relationship Marketing Management), Cấu trúc mạng lưới (Network structures) và Vị
thế (Power Relationship), Sự thiếu ổn định trong chuỗi cung ứng ( Supply chain