VÀI TRÒ CỦA GIÁO DỤC
Đối với sự phát triển nhân cách thế hệ trẻ Việt Nam hiện nay
Giáo dục là một hiện tượng xã hội, trong đó thế hệ trước truyền thụ cho thế
hệ sau những kinh nghiệm lịch sử xã hội, thế hệ sau lĩnh hội những kinh nghiệm
đó, biến nó thành kinh nghiệm của bản thân. Giáo dục là hoạt động phối hợp
thống nhất của nhà GD và đối tượng GD nhằm hình thành và phát triển nhân
cách con người theo những yêu cầu xã hội trong những giai đoạn lịch sử nhất
định. Giáo dục giúp con người xác định được bản thân cần phải trở thành con
người như thế nào và dẫn dắt con người phát triển theo hướng đó. Giáo dục giúp
con người phân biệt được đâu là tốt, đâu là xấu ngay từ khi còn là một đứa trẻ,
biết đâu là điều hay lẽ phải; từ đó hình thành nên phẩm chất đạo đức của con
người. Bên cạnh đó, giáo dục cung cấp cho con người những tri thức cần thiết
để ứng dụng vào thực tiễn cuộc sống, phát triển xã hội.
Bàn về vai trò của giáo dục, trong lịch sử đã có nhiều người đề cập tới.
Khổng Tử (551-479 trCN) đã nói: “Ngọc bất trác, bất thành khí, nhân bất học,
bất tri đạo” Theo ông đất nước muốn phát triển phải có 3 tiêu chí (điều kiện).
Thứ (dân đông), phú (giàu có), giáo (giáo dục). Những nhà kinh điển Mác Lênin đều khẳng định: Giáo dục là một hiện tượng xã hội, nảy sinh từ nhu cầu.
Giáo dục trở thành một nhu cầu, một nhân tố không thể thiếu và là động lực
đảm bảo cho sự tồn tại, phát triển của xã hội. Giáo dục là một chức năng vĩnh
hằng của xã hội. Hồ Chủ tịch trong bài Nửa đêm có viết: Hiền dữ phải đâu là
tính sẵn. Phần nhiều do giáo dục mà nên.
Giáo dục giữ vai trò chủ đạo đối với quá trình hình thành và phát triển
nhân cách. Giáo dục định hướng quá trình hình thành và phát triển nhân cách
thống nhất theo mục đích nhân cách lí tưởng mà xã hội yêu cầu. Giáo dục gia
đình đóng vai trò nền tảng cho giáo dục nhà trường và giáo dục xã hội, được thực
hiện ngay khi đứa trẻ chào đời, thậm chí ngay từ khi trong bụng mẹ, giáo dục gia
đình tác động mạnh mẽ đến đứa trẻ nhất là những năm đầu đời. Nếu giáo dục gia
đình tốt thì tạo ra nền tảng tốt, ngược lại, nếu giáo dục gia đình không tốt hoặc có
những sai lầm sẽ tạo ra khó khăn cho giáo dục nhà trường. Đối với giáo dục nhà
1


họ phát triển nhân cách, hòa nhập với cuộc sống cộng đồng.

2


Giáo dục giúp “bù đắp”, “khắc phục” những thiếu hụt hoặc những chức
năng đã mất ở người bị khuyết tật. Như Thông qua các biện pháp giáo dục đặc
biệt thì trẻ em câm, mù, điếc có thể giao tiếp với người khác.
Giáo dục giúp cải biến những nét tính cách, hành vi, phẩm chất lệch chuẩn
không phù hợp với yêu cầu xã hội của trẻ em hư và người phạm tội. Đó chính
là: Các trường giáo dưỡng, trung tâm phục hồi nhân phẩm.
Giáo dục có thể trang bị cho trẻ những phẩm chất và năng lực không chỉ để
thích ứng với hoàn cảnh hiện tại mà còn có thể thích ứng với hoàn cảnh sẽ gặp
trong tương lai. Đây là tính đi trước, đón đầu của giáo dục. Giáo dục là con
đường hữu hiệu để phát huy những tiềm năng, tố chất bẩm sinh thành năng lực
hiện thực. Giáo dục còn có khả năng chi phối, tác động tới các yếu tố khác (như
môi trường) theo hướng tích cực để từ đó tác động đến việc hình thành nhân
cách cho trẻ. Nói cách khác, giáo dục chỉ đạo và cải tạo môi trường giáo dục
theo hướng tích cực, tạo ra môi trường giáo dục thuận lợi. Trong nhà trường,
quá trình dạy học nếu được tổ chức khoa học, chặt chẽ, đúng kế hoạch góp phần
phát triển các phẩm chất tư duy cho người học. Ở cấp độ vĩ mô, giáo dục giúp
dự báo và xây dựng mô hình nhân cách tạo cơ sở cho việc định hướng sự phát
triển nguồn nhân lực đáp ứng yêu cầu của nền kinh tế và các hoạt dộng giáo dục
trong nhà trường. Ngày nay, giáo dục thông qua sự tác động đến nhân cách của
mỗi cá nhân tham gia giải quyết các vấn đề xã hội: dân số, giới tính, môi
trường...
Tuy nhiêm trong giáo dục chống quan điểm tuyệt đối hoá hoặc xem nhẹ vai
trò của giáo dục đối với sự hình thành và phát triển nhân cách, không được tuyệt
đối hoá vai trò của giáo dục đối với sự hình thành và phát triển nhân cách, cũng
như quan điểm xem nhẹ vai trò của giáo dục. Đánh giá đúng vai trò của giáo

chống phá của kẻ thù trên nhiều lĩnh vực nhất là trên mặt trận chính trị – tư
tưởng với thủ đoạn “Diễn biến hòa bình” mà trọng tâm kẻ thù chống phá là thế
hệ trẻ. Điều đó càng dễ đẩy thế hệ trẻ tới sự tha hóa về đạo đức lối sống, mất
phương hướng về chính trị, làm cho thế hệ trẻ trở nên thờ ơ với thời cuộc và đi
ngược lại với lợi ích của dân tộc!
Chăm lo giáo dục, bồi dưỡng, rèn luyện thế hệ trẻ luôn là nguyện vọng
thiết tha của Chủ tịch Hồ Chí Minh trước khi Người mãi mãi đi xa, đó cũng là là
niềm mong mỏi của toàn Đảng và nhân dân ta đối với thế hệ trẻ. Xác định vai
trò to lớn của thế hệ trẻ đối với nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong tình
hình mới, đảng ta khẳng định: Sự nghiệp đổi mới có thành công hay không,
cách mạng Việt Nam có vững bước theo con đường xã hội chủ nghĩa hay không
4


phần lớn tùy thuộc và thế hệ trẻ, vào việc bồi dưỡng rèn luyện các thế hệ trẻ;
Công tác thế hệ trẻ là vấn đề sống còn của dân tộc, là một trong những nhân tố
quyết định sự thành công của cách mạng.
Vậy nên, một yêu cầu đặt ra đối với các tổ chức Đảng, chính quyền và cả
xã hội trong công tác giáo dục hình thành, phát triển nhân cách cho thế hệ trẻ.
Thường xuyên chăm lo xây dựng, rèn luyện và bồi dưỡng thế hệ cách mạng cho
đời sau là một nhiệm vụ luôn phải được coi trọng hàng đầu. Quan tâm xây dựng
đội ngũ thế hệ trẻ và công tác giáo dục, rèn luyện thanh niên chính là quan tâm
đến vận mệnh của dân tộc, vì rằng “Thanh niên là người chủ tương lai của nước
nhà, nước nhà thịnh hay suy, yếu hay mạnh một phần lớn là do các thanh niên”
Trước những điều kiện thuận lợi và những thách thức lớn của thời đại,
trước vận hội mới của dân tộc, là người chủ tương lai của nước nhà, cần tạo mọi
điều kiện để thế hệ trẻ: Ra sức học tập nâng cao trình độ chính trị, văn hóa, khoa
học, kỹ thuật và quân sự để cống hiến ngày càng nhiều cho Tổ quốc và nhân
dân. Việc học tập để nâng cao trình độ là một yêu cầu hết sức quan trọng đối với
thanh niên, vì theo Chủ tịch Hồ Chí Minh thì “nếu không chịu khó học tập thì

đầu. Đổi mới căn bản, toàn diện nền giáo dục Việt Nam theo hướng chuẩn hóa,
hiện đại hóa, xã hội hóa, dân chủ hóa và hội nhập quốc tế”. Đây là thể hiện việc
xác định đúng đắn vai trò và vị trí của giáo dục là xác định đúng con đường hội
nhập với thế giới, xác định đúng sự phát triển của đất nước của Đảng ta.
Nhà trường quân sự là một bộ phận trong hệ thống nhà trường của cả
nước; người thầy giáo trong nhà trường quân sự củng là thành viên trong đội
ngũ các thầy giáo, cô giáo của nước nhà vì vậy cần phải quán triệt sâu sắc về vị
trí, vai trò của giáo dục trong quá trình hình thành và phát triển nhân cách cho
học viên. Tích cực xây dựng nhà trường quân sự: chính quy, mẫu mực; những
người thầy có đủ phẩm chất, năng lực đáp ứng yêu cầu sự nghiệp giáo dục nói
chung và góp phần quan trọng xây dựng “quân đội chính quy, tinh nhuệ từng
bước hiện đại” đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ tổ quốc Việt Nam
XHCN. Thực tiễn cũng đang đặt ra những thách thức lớn cho đội ngũ nhà giáo
về trình độ theo mục tiêu đến năm 2020; 100% giảng viên đại học đạt trình độ
thạc sĩ trở lên; 100% giảng viên đại học, cao đẳng đạt trình độ sử dụng thành
thạo một ngoại ngữ, 25% giảng viên đại học và 8% giảng viên cao đẳng là tiến
sĩ. Do vậy đối với bản thân không ngừng tích cực, tự giác học tập, nghiên cứu
khoa học để nâng cao trình độ đáp ứng với việc trồng người sau này.

6


7