VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN VIẾT LIỆU

HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ CHI
NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC Ở HUYỆN NÚI
THÀNH, TỈNH QUẢNG NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ

Hà Nội – Năm 2019


VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

NGUYỄN VIẾT LIỆU

HOÀN THIỆN CÔNG TÁC QUẢN LÝ CHI
NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC Ở HUYỆN NÚI
THÀNH, TỈNH QUẢNG NAM

Chuyên ngành:

Quản lý kinh tế

Mã số:

834 04 10


Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi.
Các số liệu và kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được
công bố trong bất kỳ công trình nào khác.
Tác giả

Nguyễn Viết Liệu


MỤC LỤC

MỞ ĐẦU ....................................................................................................................
CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH NHÀ
NƯỚC CẤP HUYỆN ................................................................................................
1.1.

Khái quát về chi NSNN và quản lý chi NSNN cấp huyện ................

1.2.

Nội dung quản lý chi NSNN cấp huyện ..........................................

1.3.

Các nhân tố ảnh hưởng đến quản lý chi ngân sách nhà nước cấp hu

CHƯƠNG 2. THỰC TRẠNG CÔNG TÁC QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH
HUYỆN NÚI THÀNH, TỈNH QUẢNG NAM ......................................................
2.1. Khái quát đặc điểm tự nhiên, kinh tế xã hội của huyện Núi Thành, tỉnh Quảng
Nam ......................................................................................................................
2.2. Thực trạng chi NSNN huyện Núi Thành giai đoạn 2013 - 2017 .......................


Công nghệ thông tin

CQNN

Cơ quan Nhà nước

ĐVT

Đơn vị tính

ĐTPT

Đầu tư phát triển

NS

Ngân sách

NSNN

Ngân sách Nhà nước

NSTƯ

Ngân sách trung ương

NSĐP

Ngân sách địa phương

Số hiệu
Hình 2.1
Hình 2.2
Hình 2.3


MỞ ĐẦU

1. Tính cấp thiết của đề tài
Đất nước ta đang bước vào thời kỳ phát triển mạnh mẽ về mọi mặt. Các điều
kiện kinh tế, xã hội được cải thiện đáng kể, cuộc sống nhân dân ngày một khởi sắc,
diện mạo đất nước ngày một vững bước đi lên. Để đạt được những điều đó, Đảng và
Nhà nước đã có một chính sách phát triển đúng đắn, hợp lý gắn liền với thời cuộc.
Trong đó, phải kể tới quan điểm phát triển kinh tế vẫn dựa trên nội lực là chính đã
thu được nhiều thành tựu. Tạo dựng nền tài chính quốc gia vững mạnh, cơ chế tài
chính phù hợp, hai nhiệm vụ chiến lược là công nghiệp hóa và hiện đại hóa, thúc
đẩy nền kinh tế phát triển nhanh, bền vững; giữ vững an ninh tài chính quốc gia
trong phát triển và hội nhập.
Mang ý nghĩa là nguồn lực tài chính để phát triển, NSNN trong những năm
qua đã khẳng định vai trò của mình đối với toàn bộ nền kinh tế quốc dân. Vai trò
này xuất phát từ bản chất kinh tế của Ngân sách nhà nước, để đảm bảo cho hoạt
động của nhà nước trong các lĩnh vực chính trị, kinh tế, xã hội đòi hỏi phải có
những nguồn tài chính nhất định. Những nguồn tài chính này được hình thành từ
các khoản thu thuế và các khoản thu ngoài thuế. Đây là vai trò lịch sử của Ngân
sách nhà nước mà trong bất kỳ chế độ xã hội nào, cơ chế kinh tế nào ngân sách nhà
nước đều phải thực hiện.
Mặt khác, cấp huyện có vai trò cung cấp phương tiện vật chất cho sự tồn tại
và hoạt động của chính quyền huyện và cấp chính quyền cơ sở trực thuộc, đồng thời
là một công cụ để chính quyền huyện thực hiện quản lý toàn diện các hoạt động
kinh tế xã hội trên địa bàn huyện. Tuy nhiên, do NS huyện là một trung gian ở giữa

thông tin, tham khảo các công trình, luận văn khoa học có nội dung tương tự đã
được công nhận để tiến hành nghiên cứu nhằm tìm ra nền tảng cho quá trình hình
thành luận văn. Cụ thể:
-

“Nhìn lại nguyên tắc thường niên theo quan niệm cổ điển và việc tuân thủ

nguyên tắc trong quản lý tại Việt Nam” - Vũ Ngọc Tuấn, Đàm Văn Huệ (2014), bài
viết chỉ ra nguyên tắc thường niên là một trong 4 nguyên tắc cơ bản về theo quan
niệm cổ điển.
“Hoàn thiện công tác quản lý NSNN tại tỉnh Bình Định” - luận văn
thạc sỹ

2


của tác giả Phạm Văn Thành (2010). Luận văn đã trình bày được hệ thống lý luận
cơ bản về quản lý NSNN, nêu rõ thực trạng về quản lý NSNN tại tỉnh Bình Định,
đưa ra được những điểm mạnh và yếu của công tác thu tại đây, từ đó đề xuất các
giải pháp hoàn thiện quản lý NSNN tại tỉnh Bình Định.
-

“Hoàn thiện quản lý chi quận Thanh Khê” luận văn thạc sỹ của tác giả Lê

Văn Hiếu. Luận văn dựa trên cơ sở lý luận cùng các phương pháp nghiên cứu
chuyên ngành kinh tế về quản lý chi NSNN và kết quả phân tích thực trạng chi trên
địa bàn quận Thanh Khê thành phố Đà Nẵng.
-

“Hoàn thiện công tác quản lý chi NSNN huyện Krông Năng, tỉnh Đăk Lăk”

được trong công tác quản lý chi ngân sách nhà nước của tỉnh, từ đó đề xuất một số
giải pháp hữu hiệu nhằm hoàn thiện công tác quản lý chi ngân sách nhà nước tại
huyện Núi Thành, tỉnh Quảng Nam. Góp phần đẩy mạnh phát triển kinh tế - xã hội
của địa phương một cách vững chắc.
3.2. Nhiệm vụ nghiên cứu
-

Hệ thống hóa những vấn đề lý luận cơ bản về NSNN và công tác quản lý

chi NSNN cấp huyện.
-

Phân tích được thực trạng công tác quản lý chi NSNN huyện Núi Thành,

tỉnh Quảng Nam trong thời kì 2013 - 2017 đánh giá những kết quả đạt được, những
tồn tại hạn chế quản lý chi NSNN huyện Núi Thành và nhận diện những nguyên
nhân của nó.
-

Đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý chi NSNN

huyện Núi Thành, tỉnh Quảng Nam trong thời gian tới.
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Về đối tượng nghiên cứu: Đối tượng nghiên cứu của đề tài là những vấn đề
lý luận và thực tiễn có liên quan đến công tác quản lý chi nhà nước cấp huyện.
Về phạm vi nghiên cứu:
-

Về không gian: Các nội dung nghiên cứu được tiến hành tập trung tại địa


Để góp phần tìm ra giải pháp hoàn thiện quản lý chi NSNN ở huyện Núi
Thành, tỉnh Quảng Nam, tác giả đã tìm ra những tồn tại, hạn chế của việc quản lý và
trên cơ sở đó đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý chi tại địa
phương trong thời gian tới. Muốn tiếp tục hoàn thiện quản lý chi thì điều kiện trước
hết là phải thực hiện đổi mới một cách toàn diện và đồng bộ hệ thống tổ chức các cơ
quan hành chính, đơn vị sự nghiệp và xác định rõ chức năng, nhiệm vụ của mỗi cấp
chính quyền, đảm bảo tự chủ, tự chịu trách nhiệm của từng cấp chính quyền trong
quá trình lập, chấp hành và quyết toán huyện.
7. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu và kết luận, nội dung chính của luận văn được kết cấu
thành 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận về quản lý chi nhà nước cấp huyện.
Chương 2: Thực trạng công tác quản lý chi

huyện Núi Thành, tỉnh Quảng

Nam.
Chương 3: Giải pháp hoàn thiện công tác quản lý chi huyện Núi Thành, tỉnh
Quảng Nam.

5


CHƯƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH
NHÀ NƯỚC CẤP HUYỆN
1.1. Khái quát về chi NSNN và quản lý chi NSNN cấp huyện
1.1.1. Chi ngân sách nhà nước cấp huyện
1.1.1.1. Khái niệm
Chi ngân sách nhà nước cấp huyện là quá trình phân phối và sử dụng quỹ

Quản lý là quá trình tác động của các cơ quan nhà nước có thẩm quyền đến
các hoạt động chi NSNN nhằm làm cho quỹ NSNN được phân bổ, sử dụng đúng
quy định của pháp luật, tránh bỏ sót nguồn thu và tình trạng thất thoát, bảo đảm sử
dụng hiệu quả, tiết kiệm NSNN nhằm phục vụ tốt nhất cho việc thực hiện các chức
năng, nhiệm vụ do cơ quan quản lý nhà nước đảm nhận.
Quản lý chi NSNN cấp huyện là quá trình các cơ quan quản lý nhà nước có
thẩm quyền sử dụng hệ thống và các biện pháp tác động vào hoạt động chi ngân
sách cấp huyện, đảm bảo cho các khoản chi NSNN cấp huyện được sử dụng đúng
mục đích, tiết kiệm và hiệu quả.
1.1.2.2. Nguyên tắc quản lý chi NSNN cấp huyện
Quản lý chi ngân sách nhà nước là quá trình phân phối lại quỹ tiền tệ tập
trung một cách có hiệu quả nhằm thực hiện chức năng của nhà nước trên cơ sở sử
dụng hệ thống chính sách, pháp luật. Chi ngân sách mới thể hiện ở khâu phân bổ
ngân sách còn hiệu quả sử dụng ngân sách như thế nào thì phải thông qua các biện
pháp quản lý. Rõ ràng quản lý chi ngân sách sẽ quyết định hiệu quả sử dụng vốn
ngân sách.
Quản lý chi ngân sách nhà nước là quá trình thực hiện có hệ thống các biện
pháp phân phối và sử dụng quỹ tiền tệ tập trung nhằm phục vụ chi tiêu cho bộ máy
và thực hiện các chức năng của Nhà nước. Thực chất quản lý chi Ngân sách nhà
nước là quá trình sử dụng các nguồn vốn chi tiêu của Nhà nước từ khâu lập kế
hoạch đến khâu sử dụng ngân sách đó nhằm đảm bảo quá trình chi tiết kiệm và hiệu
quả, phù hợp với yêu cầu của thực tế đang đặt ra theo đúng chính sách chế độ của
nhà nước phục vụ các mục tiêu KT-XH.
Vấn đề quan trọng trong quản lý chi Ngân sách nhà nước là việc tổ chức

7


quản lý giám sát các khoản chi sao cho tiết kiệm và có hiệu quả cao, muốn vậy cần
phải quan tâm các mặt sau:

còn hạn chế tình trạng thâm hụt ngân sách, tham ô, đục khoét.



Quan hệ chủ thể và đối tượng quản lý được xác định:

Chủ thể quản lý chi NSNN cấp huyện là các cơ quan quản lý nhà nước có

thẩm quyền đối với lĩnh vực chi NSNN trên địa bàn huyện (HĐND huyện, UBND
huyện, Phòng Tài chính - Kế hoạch huyện, KBNN huyện) và các đơn vị sử dụng
(cơ quan nhà nước cấp huyện và đơn vị sự nghiệp công lập sử dụng cấp huyện).


Đối tượng quản lý chi NSNN là toàn bộ các khoản chi cấp huyện trong

năm tài khóa được bố trí để phục vụ cho việc thực hiện các chức năng, nhiệm vụ
của Nhà nước trong từng giai đoạn nhất định. Hoạt động bao gồm việc lập và giao
dự toán, chấp hành dự toán, quyết toán, thanh tra và kiểm tra chi NSNN.
*

Nguyên tắc quản lý chi NSNN cấp huyện

Quản lý chi NSNN cấp huyện là một mặt hoạt động của quản lý NSNN.
Chính vì vậy quản lý chi NSNN phải tuân thủ nguyên tắc chung của quản lý NSNN.

8


Luật NSNN quy định: NSNN được quản lý thống nhất theo nguyên tắc tập trung
dân chủ, công khai, có phân công trách nhiệm gắn với quyền hạn, phân cấp quản lý


chi tiêu rất lớn, chỉ có tiết kiệm chi thì mới có thể đủ nguồn tài chính trang trải được
các nhu cầu cấp bách. Quá trình hoạch định chính sách, hình thành và thực hiện
NSNN cũng không thể dự liệu trước được từ đầu năm. Thêm vào đó, các thông tin
để xây dựng kế hoạch không đủ mức chính xác cần thiết, nên mặc dù trong các dự
NSNN hàng năm, người ta đã luôn bố trí một khoản dự phòng khoảng 2 - 5% tổng
số dự toán chi NSNN, nhưng số dự phòng trên cũng không thể bảo đảm cho quá
trình điều hành NSNN. Vì vậy, tiết kiệm chi và đẩy mạnh thu là một trong những
nguyên tắc phải được quán triệt ngay từ đầu khi bắt đầu một chu trình. Tiết kiệm chi
không phải là đơn thuần cắt bỏ các khoản chi NSNN một cách tùy tiện, mà là chi
tiêu đúng theo các định mức, đúng tiêu chuẩn và đúng chế độ mà Nhà nước đã quy
định cho từ đơn vị sử dụng, cơ quan có lập dự toán thu chi.
Nguyên tắc chi theo kế hoạch và đúng mục đích: Tính kế hoạch của NSNN
đòi hỏi hoạt động thu, chi NSNN đều phải dựa trên cơ sở kế hoạch. Sự thiếu ăn
khớp giữa thu, chi NSNN đều tạo ra những khó khăn cho hoạt động quản lý chi
NSNN và hạn chế hiệu quả trong thực tế. Do đó, để bảo đảm sự ăn khớp giữa thu và
chi NSNN đòi hỏi chúng phải được thực hiện theo kế hoạch. Nguyên tắc này đòi hỏi
các khoản chi NSNN chỉ được thực hiện với điều kiện khoản chi đó đã được ghi
trong dự toán được duyệt, trừ các trường hợp đặc biệt do pháp luật quy định. Mặc
khác, việc cấp phát và sử dụng vốn Nhà nước phải đúng với đối tượng thụ hưởng,
và đúng nội dung, mục đích của khoản chi được xác định trong dự toán được duyệt.
1.2. Nội dung quản lý chi NSNN cấp huyện
1.2.1. Lập, phân bổ và giao dự toán chi NSNN cấp huyện
1.2.1.1. Lập dự toán chi NSNN
Lập dự toán chi NSNN là quá trình bao gồm các công việc: lập dự toán chi,
phân bổ dự toán chi và giao dự toán chi NSNN. Một dự toán chi NSNN đúng đắn,
có cơ sở khoa học và cơ sở thực tiễn sẽ có tác dụng quan trọng đối với việc phát
triển kinh tế - xã hội nói chung cũng như tạo tiền đề cho việc quản lý chặt chẽ, có
hiệu quả các khoản chi NSNN sau này nói riêng.
Thực chất lập dự toán chi NSNN là việc lập kế hoạch của nhà nước về quy


định mức cụ thể về chi tài chính nhà nước;


Đối với chi ĐTPT, việc lập dự toán phải căn cứ vào quy hoạch, chương

trình, dự án đầu tư đã có quyết định của cấp có thẩm quyền, ưu tiên bố trí đủ vốn
phù hợp với tiến độ triển khai thực hiện các chương trình, dự án;


Đối với chi thường xuyên, việc lập dự toán phải căn cứ vào nguồn thu từ

thuế, phí, lệ phí và tuân theo các chế độ, tiêu chuẩn, định mức do các cơ quan nhà
nước có thẩm quyền quy định.


Yêu cầu của lập dự toán:


Kế hoạch dự toán chi NSNN phải bám sát kế hoạch phát triển kinh tế
- xã

11


hội và có tác động tích cực đối với việc thực hiện kế hoạch;



Đúng trình tự thời gian quy định;

quan nhà nước có thẩm quyền quy định. Việc lập dự toán của các cơ quan nhà nước
thực hiện chế độ tự chủ, tự chịu trách nhiệm về sử dụng biên chế và kinh phí quản
lý hành chính.

Phương pháp phân bổ từ trên xuống: xác định tổng các nguồn lực
sẵn có
cho chi tiêu công cộng trong khuôn khổ vĩ mô; chuẩn bị thông tư hướng dẫn lập; lập
số kiểm tra về dự toán chi cho các địa phương, đơn vị phù hợp với chính sách ưu
tiên của Nhà nước…; thông báo số kiểm tra cho các địa phương, đơn vị.


Phương pháp lập từ cơ sở, tổng hợp từ dưới lên: Phương pháp này bao

gồm các địa phương, đơn vị đề xuất của mình trên cơ sở đã hướng dẫn.


Quy trình lập dự toán chi NSNN huyện :

12


Hướng dẫn lập dự toán chi và thông báo số kiểm tra

UBND cấp huyện hướng dẫn và thông báo số kiểm tra về dự toán
chi cho
các đơn vị trực thuộc và UBND cấp huyện;


UBND cấp huyện hướng dẫn và thông báo số kiểm tra về dự toán chi cho


Chi đầu tư xây dựng các công trình kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội do địa

13


phương quản lý; đầu tư và hỗ trợ cho các doanh nghiệp, các tổ chức kinh tế, các tổ
chức tài chính của Nhà nước theo quy định của pháp luật; chi cho các khoản chi
khác theo quy định của pháp luật. [9, trang 18].
Việc cấp phát thanh toán vốn đầu tư và xây dựng cơ bản phải đảm bảo đúng
mục đích, đúng kế hoạch; Cấp phát vốn đầu tư xây dựng cơ bản chỉ được thực hiện
theo đúng mức độ thực tế hoàn thành kế hoạch, trong phạm vi giá dự toán được duyệt.

Dự toán và kế hoạch vốn được phân khai, giao cho các chủ đầu tư chi tiết
đến Loại, Khoản, Mục, Tiểu mục của Mục lục nhà nước và mã số dự án theo quy
định tại Quyết định số 33/2008/QĐ-BTC ngày 02/6/2008 của Bộ Tài chính.
Nội dung cơ bản của chi thường xuyên:
Chi cho các hoạt động sự nghiệp giáo dục, đào tạo, y tế, khoa học và công
nghệ, văn hoá - thông tin, phát thanh truyền hình, thể dục thể thao, đảm bảo xã hội;
Chi cho các hoạt động sự nghiệp kinh tế của Nhà nước; Chi hoạt động môi trường;
Chi cho hoạt động hành chính nhà nước; chi cho An ninh - quốc phòng và chi khác.
Khi phân bổ, giao dự toán chi cho các đơn vị trực thuộc, UBND huyện và
đơn vị dự toán cấp I (các sở ban ngành, các đơn vị) phải đảm bảo phân bổ hết dự
toán được giao. Trường hợp có các nhiệm vụ chi chưa các định được rõ đơn vị thực
hiện trong dự toán đầu năm thì được giữ lại để phân bổ sau, nhưng khi phân bổ cho
các nhiệm vụ này, đơn vị dự toán cấp I phải lập phương án phân bổ gửi Phòng Tài
chính - Kế hoạch để thẩm tra.
Yêu cầu đối với phân bổ, giao dự toán chi NSNN:
Việc phân bổ và giao dự toán chi nhà nước phải bảo đảm đúng với dự toán
chi được giao cả về tổng mức và chi tiết theo từng lĩnh vực chi được giao;
Đúng chính sách, chế độ, tiêu chuẩn, định mức chi;

đã được hoạch định trong năm kế hoạch. Trên cơ sở dự toán chi cả năm được duyệt
và nhiệm vụ phải chi trong quý, các đơn vị sử dụng lập dự toán chi quý (chia ra hai
tháng), chi tiết theo các mục chi của mục lục NSNN gửi phòng Tài chính - Kế hoạch
huyện trước ngày 10 của tháng cuối quý. Phòng Tài chính - Kế hoạch căn cứ vào
nguồn thu và nhiệm vụ chi trong quý lập dự toán điều hành quý, báo cáo UBND
huyện. Căn cứ vào dự toán chi năm được giao, căn cứ vào yêu cầu thực hiện nhiệm
vụ chi, phòng Tài chính tiến hành phân bổ theo nguyên tắc phân bổ trực tiếp đến các
đơn vị sử dụng và thanh toán trực tiếp từ KBNN cho người hưởng lương,

15


người cung cấp hàng hóa, dịch vụ và người nhận thầu.
Công tác chấp hành dự toán chi NSNN thực hiện trên nguyên tắc:



Thực hiện phân bổ trên cơ sở xác định các định mức tiêu chuẩn;

Đảm bảo phân bổ dự toán theo đúng kế hoạch được duyệt. Cần quy định

rõ chế độ độc lập, duyệt kế hoạch cấp phát sao cho đơn giản, khoa học, dễ thực
hiện, dễ kiểm tra nhưng đúng chính sách, đúng chế độ;


Triệt để thực hiện nguyên tắc thanh toán, chi trả thực tiếp KBNN nhằm

nâng cao hiệu quả của các khoản chi;




16


vị sử dụng NSNN nhằm phát hiện kịp thời việc chậm trễ trong chấp hành dự toán
của các đơn vị sử dụng, báo cáo UBND để khắc phục hoặc điều chỉnh dự toán để
đảm bảo để đảm bảo sử dụng đúng theo mục tiêu, chế độ quy định, đảm bảo tiết
kiệm và hiệu quả. Trường hợp phát hiện các khoản chi vượt nguồn cho phép, sai
chế độ hoặc đơn vị không chấp hành chế độ báo cáo, thì có quyền yêu cầu KBNN
tạm dừng thanh toán.
Cơ quan Nhà nước ở trung ương và điạ phương hướng dẫn theo dõi, kiểm tra
việc sử dụng NSNN thuộc ngành, lĩnh vực do cơ quan quản lý của các đơn vị trực
thuộc; định kỳ báo cáo tình hình thực hiện chi NSNN và các báo cáo tài chính khác
theo chế độ quy định.
Đơn vị sử dụng nhà nước có trách nhiệm:


Tất cả các đơn vị sử dụng NSNN và các tổ chức được NSNN hỗ trợ

thường xuyên phải mở tài khoản tại KBNN; chịu sự kiểm tra, kiểm soát của cơ quan
tài chính, KBNN trong quá tình thực hiện dự toán NSNN được giao và quyết toán
NSNN theo đúng chế độ quy định;


KBNN có trách nhiệm kiểm soát các hồ sơ, chứng từ chi và thực hiện chi

trả, thanh toán kịp thời các khoản chi NSNN đủ điều kiện thanh toán theo quy định
tại Điều 51 của Nghị định số 60/2003/NĐ-CP ngày 06/6/2003 của Chính phủ và các
quy định tại phần II của Thông tư 59/2003/TT-BTC ngày 23/6/2003 của Bộ Tài
chính; tham gia với cơ quan tài chính, cơ quan QLNN có thẩm quyền trong việc