Chuyên đề thực tập tốt nghiệp

Trần Viết Hùng – Tài Chính Công 44

LỜI MỞ ĐẦU

Ngân sách nhà nước vừa là nguồn kinh phí được nhà nước sử dụng
để tài trợ cho sự tồn tại và hoạt động của hệ thống bộ máy nhà nước, vừa
là công cụ để nhà nước thực hiện các dịch vụ công, chi phối, điều chỉnh
các mặt hoạt động khác của đất nước. Trong tiến trình đổi mới, thực hiện
cải cách nền tài chính quốc gia, nâng cao tính chủ động và trách nhiệm
của các cơ quan, tổ chức, cá nhân trong việc quản lý và sử dụng ngân
sách nhà nước một cách tiết kiệm và có hiệu quả. Trong đó, việc hoàn
thiện công tác quản lý thu - chi ngân sách nhà nước luôn được đảng và
nhà nước coi là một nội dung quan trọng hàng đầu.
Ngân sách huyện là một bộ phận trong hệ thống ngân sách nhà
nước ở nước ta, ngân sách huyện là nguồn tài chính chính chủ yếu đảm
bảo cho cơ quan nhà nước cấp huyện thực hiện các chức năng và nhiệm
vụ của mình.

Trong những năm vừa qua ngân sách huyện đã đóng

góp một phần không nhỏ trong việc thực hiên tiến trình đổi mới nền kinh
tế đất nước. Để có thể tiếp tục phát huy vai trò của ngân sách huyện
trong tiến trình đổi mới đất nước, đòi hỏi phải hoàn thiện công tác quản
lý ngân sách tại cấp huyện. Từ khi luật ngân sách nhà nước năm 2002 ra
đời, việc quản lý chi ngân sách ở huyện đã có những bước tiến đáng kể
tuy nhiên vẫn không khỏi còn nhiều bất cập.

1




Chuyên đề thực tập tốt nghiệp

Trần Viết Hùng – Tài Chính Công 44

Chương 3: Giải pháp hoàn thiện công tác quản lý chi ngân sách
nhà nước tại huyện Ứng hoà tỉnh Hà tây.

3


Chuyên đề thực tập tốt nghiệp

Trần Viết Hùng – Tài Chính Công 44

CHƯƠNG 1: LÝ THUYẾT CHUNG VỀ CHI NGÂN SÁCH
NHÀ NƯỚC VÀ QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC

1.1 CHI NGÂN SÁCH NHÀ NƯỚC
1.1.1 Khái niệm và đặc điểm chi ngân sách nhà nước
1.1.1.1 Khái niệm chi ngân sách nhà nước
Khái niệm chi tiêu công về cả lý thuyết lẫn thực tế, có quan hệ trực
tiếp và không thể tách rời các hoạt động của nhà nước nhằm hai mục
đích chính: cải thiện phân phối thu nhập trong xã hội, hoặc tạo điều kiện
nâng cao hiệu quản của nền kinh tế.
Xét từ góc độ nền kinh tế nói chung (quan điểm kinh tế công cộng),
chi tiêu công được xem là các khoản chi phí gắn liền với việc cung cấp
các hàng hoá và dịch vụ nhằm đáp ứng nhu cầu của xã hội về hàng hoá
công cộng. Như vậy nó có thể bao gồm cả chi phí cung cấp hàng hóa

Như vậy đứng trên quan điểm của các nhà quản lý ngân sách ta có
thể hiểu Chi ngân sách nhà nước (hay chi tiêu công) là những khoản chi
tiêu do chính phủ hoặc các pháp nhân hành chính thực hiện để đạt được
các mục tiêu công ích, chẳng hạn như: bảo vệ an ninh và trật tự, cứu trợ
bảo hiểm, trợ giúp kinh tế, chống thất nghiệp… hay nói cách khác: “chi
của ngân sách nhà nước là quá trình phân phối, sử dụng quỹ ngân sách
nhà nước theo những nguyên tắc nhất định cho việc thực hiện các chức
năng và nhiệm vụ của nhà nước.”
5


Chuyên đề thực tập tốt nghiệp

Trần Viết Hùng – Tài Chính Công 44

1.1.1.2 Đặc điểm chi ngân sách nhà nước
Thực chất chi ngân sách nhà nước chính là việc cung cấp các
phương tiện tài chính cho các nhiệm vụ của ngân sách nhà nước. Song
việc cung cấp này có những đặc thù riêng:
- Thứ nhất: chi ngân sách nhà nước luôn gắn chặt với những nhiệm
vụ kinh tế, chính trị, xã hội mà chính phủ phải đảm nhận trước mỗi quốc
gia. Mức độ, phạm vi chi tiêu ngân sách nhà nước phụ thuộc vào tính
chất nhiệm vụ của chính phủ trong mỗi thời kỳ.
- Thứ hai: tính hiệu quả của các khoản chi ngân sách nhà nước
được thể hiện ở tầm vĩ mô và mang tính toàn diện cả về hiệu quả kinh tế
trực tiếp, hiệu quả về mặt xã hội và chính trị, ngoại giao. Chính vì vậy,
trong công tác quản lý tài chính một yêu cầu đặt ra là: khi xem xét, đánh
giá về các khoản chi ngân sách nhà nước caanf sử dụng tổng hợp các chỉ
tiêu định tính và các chỉ tiêu định lượng, đồng thời phải có quan điểm
toàn diện và đánh giá tác dụng, ảnh hưởng của các khoản chi ở tầm vĩ

tỏ các khoản chi của ngân sách nhà nước có ảnh hưởng rất lớn tới đời
sống kinh tế, chính trị, xã hội của một quốc gia.
1.1.2.2 Vai trò của chi ngân sách nhà nước
* Mục tiêu phân phối lại thu nhập:
Phân phối lại thu nhập có lẽ là một động cơ quan trọng đứng đằng
sau nhiều chính sách của chính phủ. Chính phủ có thể thực hiện mục tiêu
này bằng nhiều cách như đánh thuế luỹ tiến và chi trợ cấp bằng tiền cho
các đối tượng là công cụ phân phối lại trực tiếp nhất mà chính phủ
7


Chuyên đề thực tập tốt nghiệp

Trần Viết Hùng – Tài Chính Công 44

thường dùng. Ngoài ra, nhiều chương trình khác cũng chủ động nhằm
mục tiêu phân phối lại hoặc màng hàm ý phân phối. Việc chính phủ cung
cấp các dịch vụ y tê, giáo dục, nhà ở và các dịch vụ xã hội khác đều là
trọng tâm của các chính sách phân phối lại.
Ngoài ra, các hoạt động điều tiết của chính phủ như bảo vệ người
tiêu dùng, chống độc quyền, an toàn lao động, vệ sinh thực phẩm… cũng
đều mang hàm ý phân phối. Cúng như việc can thiệp của chính phủ
nhằm mục tiêu phân bổ nguồn lực, các chính sách phân phối lại đều hàm
chứa những chi phí nhất định về tính hiệu quả.
* Mục tiêu ổn định hoá nền kinh tế
Các chính sách chi tiêu của chính phủ có một vai trò thiết yếu đối
với việc đạt các mục tiêu kinh tế vĩ mô như cải thiện cán cân thanh toán,
nâng cao tốc độ tăng trưởng dài hạn của nền kinh tế quốc dân.
Trong điều kiện của nền kinh tế thị trường, giá cả chủ yếu phụ
thuộc vào quan hệ cung cầu hàng hoá trên thị trường. Do đó để ổn định

học công nghệ và môi trường, các sự nghiệp khác; chi cho các chương
trình quốc gia; chi hỗ trợ quỹ bảo hiểm xã hội; trợ cấp cho các đối tượng
chính sách xã hội; tài trợ cho các tổ chức xã hội, xã hội- nghề nghiệp.
Chi cho bộ máy nhà nước: chi cho hoạt động của quốc hội, chính
phủ, các bộ, hội đồng nhân dân và uỷ ban nhân dân các cấp, các cơ quan
hành chính các cấp, toà án và viện kiểm sát nhân dân các cấp.
Chi cho quốc phòng an ninh và trật tự an toàn xã hội.
Chi trả nợ nước ngoài.
9


Chuyên đề thực tập tốt nghiệp

Trần Viết Hùng – Tài Chính Công 44

Chi viện trợ nước ngoài.
Chi bổ xung quỹ dự trữ tài chính.
Chi khác.
1.1.3.2 Phân loại chi ngân sách nhà nước
Tuỳ theo yêu cầu của việc phân tích đánh giá và quản lý ngân sách
trong từng thời kỳ người ta có thể phân chia các khoản chi ngân sách nhà
nước theo nhiều tiêu thức khác nhau.
Trong thời kỳ quản lý nền kinh tế theo cơ chế kế hoạch hoá tập
trung ở nước ta trước đây, nội dung các khoản chi ngân sách nhà nước
được phân loại dựa trên các chức năng, nhiệm vụ của nhà nước. Đây là
cách phân loại chủ yếu thời kỳ này. Theo chức năng nhiệm vụ của nhà
nước, nội dung chi tiêu ngân sách nhà nước bao gồm:
- Chi kiến thiết kinh tế.
- Chi văn hoá - xã hội.
- Chi quản lý hành chính.

- Chi phí do sự can thiệp của nhà nước vào các hoạt động kinh tế,
văn hoá, xã hội để cải thiện đời sống nhân dân. Những chi phí này thuộc
loại chi phí chuyển nhượng như: trợ cấp cho các cơ quan nhà nước để
thực hiện các hoạt động sự nghiệp, trợ cấp cho các đối tượng chính sách
xã hội, hỗ trợ quỹ bảo hiểm xã hội, trả lãi, nợ của chính phủ…

11


Chuyên đề thực tập tốt nghiệp

Trần Viết Hùng – Tài Chính Công 44

* Chi đầu tư phát triển : là tất cả các chi phí làm tăng thêm tài sản
quốc gia, bao gồm
- Chi mua sắm máy móc, thiết bị và dụng cụ
- Chi xây dựng mới và tu bổ công sở, đường sá, kiến thiết đô thị.
- Chi cho việc thành lập các doanh nghiệp nhà nước, góp vốn vào
các công ty, góp vốn vào các đơn vị, tổ chức sản xuất kinh doanh.
- Các chi phí chuyển nhượng đầu tư.
- Những chi phí đầu tư liên quan đến sự tài trợ của nhà nước dưới
hình thức cho vay ưu đãi hoặc trợ cấp cho những pháp nhân kinh tế công
hay tư để thực hiện các nhiệm vụ đồng loại với các nhiệm vụ nêu trên,
nhằm thực hiện chính sách phát triển kinh tế của nhà nước.
Ngoài ra còn có thể phân loại chi ngân sách nhà nước theo các
ngành kinh tế, theo tính chất của quá trình tái sản xuất xã hội.

1.2 NGÂN SÁCH HUYỆN TRONG HỆ THỐNG NGÂN SÁCH
NHÀ NƯỚC VÀ QUẢN LÝ CHI NGÂN SÁCH HUYỆN
1.2.1 Hệ thống ngân sách nhà nước và Phân cấp quản lý ngân sách

sửaNgân
đổi,sách
hiệntrung
nay theo điều 4 luật ngân sách nhà nước
“ ngân
ương

sách nhà nước bao gồm ngân sách trung ương và ngân sách các cấp
chính quyền địa phương ( ngân sách địa phương)”. Hệ thống ngân sách
nhà nước Việt nam được thể hiện bằng sơ đồ sau
Sơ đồ: Hệ thống ngân sách nhà nước Việt Nam

Ngân sách
tỉnh,TP

Ngân sách quận
,huyện

13

Ngân sách xã,
phường


Chuyên đề thực tập tốt nghiệp

Trần Viết Hùng – Tài Chính Công 44

14



Trần Viết Hùng – Tài Chính Công 44

- Những khoản chi thường xuyên liên quan trực tiếp tới người dân địa
phương: giáo dục, cấp thoát nước… nên giao cho địa phương quản lý và
thực hiện chi.
- Phân cấp nhiệm vụ quản lý ngân sách phải phụ thuộc nhiều vào
năng lực quản lý của cấp chính quyền địa phương.
* Nội dung của phân cấp quản lý ngân sách:
Phân cấp ngân sách nhà nước, về thực chất là giải quyết tất cả các
mối quan hệ giữa chính quyền nhà nước trung ương với các cấp chính
quyền địa phương có liên quan tới hoạt động của ngân sách nhà nước.
Nội dung phân cấp ngân sách nhà nước bao gồm việc giải quyết các
quan hệ sau:
Thứ nhất: Quan hệ về chế độ, chính sách (kể cả chế độ kế toán và
quyết toán ngân sách). Giải quyết mối quan hệ này cần làm rõ: mỗi cấp
chính quyền nhà nước có quyền ban hành những loại chế độ, chính sách,
định mức nào liên quan đến hoạt động ngân sách nhà nước. Giải quyết
tốt mối quan hệ này sẽ khắc phục được tình trạng rối loạn trong quản lý
và điều hành ngân sách nhà nước.
Thứ hai: Quan hệ về vật chất, tức là quan hệ trong việc phân chia
nhiệm vụ chi và nguồn thu cũng như trong cân đối ngân sách của các
cấp chính quyền nhà nước. Nói chung, giải quyết các quan hệ về vật chất
luôn là những vấn đề phức tạp nhất, khó khăn nhất trong quá trình xây
dựng và triển khai các đề án phân cấp ngân sách. Đồng thời đây cũng là
nội dung quan trọng nhất của phân cấp ngân sách nhà nước.
16


Chuyên đề thực tập tốt nghiệp


Trần Viết Hùng – Tài Chính Công 44

nhằm đảm bảo thực hiện các chức năng, nhiệm vụ của chính quyền
huyện.
Ngân sách huyện có một vai trò quan trọng đối với chính quyền
huyện được thể hiện ở các mặt sau:
- Ngân sách huyện là nguồn tài chính quan trọng nhằm duy trì sự
hoạt động của bộ máy chính quyền huyện trong việc thực hiện chức năng
và nhiệm vụ của mình.
Ngân sách huyện có vai trò quan trọng trong việc kích thích sự
tăng trưởng kinh tế trên địa bàn huyện, đảm bảo sự ổn định phát triển
kinh tế xã hội trên địa bàn huyện.
- Ngân sách huyện còn đóng vai trò là cầu nối quan trọng giữa
ngân sách tỉnh và ngân sách xã trong việc tạo dựng kết cấu hạ tầng nông
thôn mới nhất là tiến trình cả nước thực hiện công nghiệp hoá - hiện đại
hoá sẽ có tác dụng sâu sắc đến đời sống kinh tế – xã hội của từng đơn vị
phụ thuộc trong huyện.
1.2.2.2 Chi ngân sách huyện theo nội dung phân cấp quản lý
ngân sách nhà nước
1.2.2.2.1 Nguyên tắc quản lý chi ngân sách huyện
Chi ngân sách huyện chỉ được thực hiện khi có đủ các điều kiện
sau đây:
- Phải căn cứ vào số phân bổ trong dự toán ngân sách nhà nước đã
được duyệt của hội đồng nhân dân huyện và uỷ ban nhân dân huyện
18


Chuyên đề thực tập tốt nghiệp


- Các hoạt động sự nghiệp giáo dục, đào tạo, dạy nghề, y tế, xã hội,
văn hoá thông tin, văn học nghệ thuật, thể dục thể thao, khoa học công
nghệ, môi trường, các sự nghiệp khác do các cơ quan trên huyện quản lý.
+ Giáo dục phổ thông, bổ túc văn hoá, nhà trẻ, mẫu giáo, phổ thông
dân tộc nội trú và các hoạt động giáo dục khác.
+ Đại học, cao đẳng, trung học chuyên nghiệp, đào tạo nghề, đào
tạo ngắn hạn và các hình thức đào tạo bồi dưỡng khác.
+ Phòng bệnh, chữa bệnh và các hoạt động y tế khác.
+ Các trại xã hội, cứu tế xã hội, cứu đói, phòng chống các tệ nạn xã
hội và các hoạt động xã hội khác.
+ Phát thanh, truyền hình và các hoạt động thông tin khác
+ Bồi dưỡng, huấn luyện huấn luyện viên, vận động viên các đội
tuyển cấp huyện; các giải thi đấu cấp huyện; quản lý các cơ sở thi đấu
thể dục thể thao và các hoạt động thể dục thể thao khác.
+ Nghiên cứu khoa học, ứng dụng tiến bộ kỹ thuật, các hoạt động
sự nghiệp khoa học công nghệ khác.
+ Các sự nghiệp khác do huyện quản lý.
- Các hoạt động sự nghiệp kinh tế do huyện quản lý
+ Sự nghiệp giao thông: duy tu bảo dưỡng và sửa chữa cầu đường
và các công trình giao thông khác; lập biển báo và các biện pháp đảm
bảo an toàn giao thông trên các tuyến đường

20


Chuyên đề thực tập tốt nghiệp

Trần Viết Hùng – Tài Chính Công 44

+ Sự nghiệp nông nghiệp thuỷ lợi và lâm nghiệp: duy tu bảo dưỡng


- Hỗ trợ cho các tổ chức chính trị xã hội – nghề nghiệp, tổ chức xã
hội, tổ chức xã hội – nghề nghiệp ở địa bàn huyện theo quy định của
pháp luật.
- Thực hiện các chính sách xã hội đối với các đối tượng do huyện
quản lý.
- Phần chi thường xuyên cho các chương trình mục tiêu quốc gia
do các cơ quan địa phương thực hiện.
- Trợ giá theo chính sách của nhà nước.
- Chi chuyển nguồn từ ngân sách địa phương năm trước sang ngân
sách địa phương năm sau.
- Phần chi thường xuyên khác.
* Chi bổ xung cho ngân sách cấp dưới: đây là khoản chi bổ xung
cho ngân sách xã hàng năm để xã thực hiện chức năng nhiệm vụ của
mình.
1.2.3 Nội dung quản lý chi ngân sách huyện
1.2.3.1 Lập dự toán chi ngân sách huyện
1.2.3.1.1 Căn cứ để lập dự toán chi ngân sách huyện
Mục tiêu nhiệm vụ phát triển kinh tế – xã hội và bảo đảm quốc
phòng, an ninh.
Chính sách, định mức phân bổ ngân sách và chế độ, tiêu chuẩn,
định mức chi ngân sách.
22


Chuyên đề thực tập tốt nghiệp

Trần Viết Hùng – Tài Chính Công 44

Tình hình thực hiện dự toán ngân sách năm hiện hành.

biểu hội đồng nhân dân huyện, hội đồng nhân dân huyện phê chuẩn dự
toán thu chi ngân sách huyện, phương án phân bổ ngân sách huyện do uỷ
ban nhân dân trình và báo cáo cho ủy ban nhân dân tỉnh và sở tài chính
tỉnh.
Thời gian báo cáo dự toán ngân sách huyện do uỷ ban nhân dân
tỉnh quy định.
Quyết định dự toán ngân sách huyện: sau khi nhận được quyết định
giao nhiệm vụ thu, chi ngân sách huyện( kèm theo các lĩnh vực), phòng
tài chính trình HĐND huyện quyết định, uỷ ban nhân dân huyện báo cáo
uỷ ban nhân dân tỉnh, sở tài chính vật giá, đồng thời thông báo cho các
phòng hoặc các tổ chức thuộc huyện biết theo chế độ công khai tài chính
về ngân sách nhà nước.
Điều chỉnh dự toán ngân sách huyện hàng năm trong các trường
hợp có yêu cầu của uỷ ban nhân dân cấp trên để đảm bảo phù hợp với
định hướng chung và có sự biến động lớn về nguồn thu và nhiệm vụ chi.
Uỷ ban nhân dân huyện tiến hành lập dự toán điều chỉnh trình
HĐND huyện quyết định và báo cáo uỷ ban nhân dân cấp trên. dự toán
điều chỉnh sau khi được duyệt là dự toán ngân sách chính thức của huyện
trong năm đó.
1.2.3.2 Chấp hành dự toán chi ngân sách huyện
Khái niệm: Chấp hành ngân sách nhà nước là việc tổ chức thực
hiện ngân sách nhà nước đã được quốc hội quyết định.
24


Chuyên đề thực tập tốt nghiệp

Trần Viết Hùng – Tài Chính Công 44

Căn cứ vào dự toán ngân sách huyện cả năm được hội đồng nhân