TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA NGỮ VĂN
======

NGUYỄN THỊ NGỌC

TIẾP NHẬN TÁC PHẨM
TAM QUỐC DIỄN NGHĨA
TỪ GÓC NHÌN ĐIỆN ẢNH
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Văn học nƣớc ngoài

HÀ NỘI - 2019


TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA NGỮ VĂN
======

NGUYỄN THỊ NGỌC

TIẾP NHẬN TÁC PHẨM
TAM QUỐC DIỄN NGHĨA
TỪ GÓC NHÌN ĐIỆN ẢNH
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Văn học nƣớc ngoài
Ngƣời hƣớng dẫn khoa học

TS. Nguyễn Thị Bích Dung

HÀ NỘI - 2019


năm 2019


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU .....................................................................................................................1
1. Lý do chọn đề tài .....................................................................................................1
2. Lịch sử vấn đề .........................................................................................................2
3. Mục đích nghiên cứu ...............................................................................................4
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ...........................................................................4
5. Phương pháp nghiên cứu.........................................................................................5
6. Đóng góp mới của khóa luận ..................................................................................5
7.Cấu trúc khóa luận ...................................................................................................5
NỘI DUNG .................................................................................................................6
Chương 1: ĐIỆN ẢNH VÀ TÁC PHẨM TAM QUỐC DIỄN NGHĨA ......................6
1.1.Khái niệm điện ảnh ...............................................................................................6
1.2. Hiện tượng chuyển thể từ tác phẩm văn học sang điện ảnh.................................6
1.2.1.Diện mạo chung .................................................................................................6
1.2.2. Hình thức chuyển thể từ tác phẩm văn học sang điện ảnh ................................9
1.2.3.Những lưu ý khi chuyển thể .............................................................................10
1.3. Khái niệm cốt truyện trong tác phẩm văn học và tác phẩm điện ảnh ................12
1.3.1. Khái niệm về cốt truyện trong tác phẩm văn học ...........................................12
1.3.2. Khái niệm cốt truyện trong tác phẩm điện ảnh ...............................................12
1.4. Khái niệm nhân vật trong tác phẩm văn học và tác phẩm điện ảnh...................13
1.4.1.Khái niệm nhân vật trong tác phẩm văn học ....................................................13
1.4.2. Khái niệm nhân vật trong tác phẩm điện ảnh..................................................14
1.5. Khái niệm không gian, thời gian trong tác phẩm văn học và tác phẩm điện ảnh.
...................................................................................................................................15
1.5.1. Khái niệm không gian, thời gian trong tác phẩm văn học .............................15
1.5.2. Khái niệm không gian thời gian trong tác phẩm điện ảnh ..............................17


2.3.1.1. Không gian chiến trận ..................................................................................47
2.3.1.2. Không gian thiên nhiên ................................................................................48
2.3.1.3. Không gian kiến trúc cung đình, thành quách .............................................49
2.3.2. Thời gian trong tác phẩm Tam quốc diễn nghĩa dưới góc nhìn điện ảnh .......50
2.3.2.1. Từ tác phẩm văn học .............................................................ng thể hiện được vẻ đẹp của vùng đất này.
2.3.1.3. Không gian kiến trúc cung đình, thành quách
Một không gian khác diễn ra những sự kiện đó là nơi cung đình, thành
quách. Trong bộ phim “Quan Vân Trường” những cung điện nơi vua và các quan
chầu đều mang nét đặc chưng của kiến trúc thời Hán, với việc sử dụng các tông màu
trầm, các vật trang trí bằng có hoa văn họa tiết khắc trạm, những mái nhà được tận
dụng để làm nổi bật lên không gian cổ kính, tráng lệ. Tiếp đến là quang cảnh các ải
mà Quan Vân Trường phải vượt qua, ải thứ nhất những hình ảnh Quan Vân Trường
giao đấu với viên tướng giữ thành, những cuộc rượt đuổi, màn đấu võ giữa hai
người diễn ra trong những ngõ hiểm quanh co trong thành, hẹp dài và cao, các bức
tường này đều được xây dựng bằng đất, cảnh phố xá nhộn nhịp với kẻ mua người
bán, những hình ảnh này không xuất hiện trong tác phẩm nhưng khi làm phim thì

49


đây là cái nền quan trọng tạo sự thuận lợi để triển khai các cảnh quay trong phim.Ở
ải thứ hai là cuộc chiến trong xưởng vũ khí với những bậc thanh, bể nước, đã tạo
nên một chiến trường thu nhỏ kết hợp với ánh sáng ban đêm và màn võ thuật của
các nhân vật đã tạo nên hiệu ứng thị giác. Có rất nhiều bộ phim khi công chiếu
thành công những bối cảnh xuất hiện trong phim được khác giả chú ý và đế tham
quan du lịch. Trong bộ phim “Khổng Tước Đài” khung cảnh diễn ra chính của bộ
phim và trong cung vua Hán đế và phủ Tào Tháo, các cảnh quay đã cho thấy sự
nguy nga lộng lẫy của cung vua, nơi hậu cung rộng lớn, các ở phủ Tào Tháo cũng
thể hiện được vị thế của ông ta, không khác gì là mô hình của hoàng cung, với sự

Kiến Ninh thứ hai (167 sau Công lịch), vua ngự điện Ôn Đức. Tự nhiên có cơn gió
to ầm ầm kéo đến….” hay “Tháng hai, năm Kiến Ninh thứ tư (169), tỉnh Lạc Dương
có động đất…”, “Năm Quang Hòa thứ nhất (178), một con gà mái ự dung hóa ra gà
trống”[11,tr24, Q1]. Mốc thời gian lưu Bị mất “Bấy giờ là ngày hai mươi tư tháng
tư, mùa hạ, năm Chương Vũ thứ ba (222). Các quan không ai không thương
xót”[11, tr.354, Q3]. Vài năm sau là Gia Cát Lượng cũng mất “Bấy giờ là ngày hai
mươi tháng ba, mùa thu, năm Kiến Hưng thứ mười hai (Công lịch: 234)” [11,
tr.193, Q4]. Thời gian trong tác phẩm ít khi là thời gian trong tâm tưởng hoặc hồi cố
của các nhân vật vì bộ tiểu thuyết viết về thời kì lịch sử gần 100 năm nên các sự
kiện là vô cùng nhiều điều này làm cho tác giả phải liệt kê các mốc sự kiện thời
gian sao cho ngắn gọn ít khi biểu đạt nội tâm của các nhân vật.
2.3.2.2. Đến tác phẩm điện ảnh
Khác với thời gian trong tiểu thuyết chương hồi, trong điện ảnh vì sự dụng
kênh hình ảnh cho nên thời gian của bộ phim là thời gian đồng hiện, tất cả thời gian
dù qua các năm hay các mùa xuân hạ thu đông thì đều được thể hiện trên khung
hình trong thời lượng nhất định, điều này dẫn đến khi mà muốn chuyển cảnh hoặc
thời gian người ta dùng thuyết minh hoặc những kĩ thuật ghép cảnh trong điện ảnh.
Trong các bộ phim điện ảnh còn sử dụng việc đan xen giữa các sự kiện đã sảy ra
trong quá khứ và đang diễn ra ở hiện tại, các nhân vật có thời gian để hồi tưởng lại
quá khứ để cho khán giả phần nào hiểu được nguyên nhân hành động và tâm lí của
nhân vật. trong bộ phim “Quan Vân Trường” mỗi khi nhớ đến nhân vật Khởi Lam
“Quan Vân Trường” luôn nhớ đến những hình ảnh khi xưa lần đầu gặp và cảm mến

51


Khởi Lam lúc còn chưa quên Lưu Bị, những hình ảnh này đan xen vào hiện thực
như muốn nhắc về một thứ tình cảm nồng nhiệt đã bị dấu kín khi mà Khởi Lam đã
sắp trở thành vợ của Lưu Bị, nội tâm giằng xé khi mà tình cảm chưa hết nhưng phải
giữa đạo nghĩa huynh đệ. Trong tác phẩm “Khổng Tức Đài” nhân vật Linh Lung

những hiệu ứng không tốt cho những độc giả của tác phẩm gốc.
Nhân vật trong các bộ phim điện ảnh dù là nhân vật chính hay phụ, nhân vật
được hư cấu hay lược bớt đều có những chức năng riêng, ẩn chứa những mục đích
của người chuyển thể, các nhân vật thể hiện bản thân mình qua hành động qua cử
chỉ lời nói, ngôn ngữ, nhân vật kể chuyện là một đặc trưng của tiểu thuyết chương
hồi, ở nguyên tác nó đóng vai trò lớn trong tác phẩm nhưng khi vào phim thì nó chỉ
đóng vai trò phụ trợ để cung cấp thêm thông tin mà thôi. Các nhà làm phim cần xây
dựng những nhân vật sao cho hợp lí phù hợp với nội dung, tư tưởng của tác phẩm
gốc, nhưng vẫn toát lên được những nét tính cách riêng của từng nhân vật.
Việc xây dựng không gian thời gian trong một tác phẩm văn học luôn có sự
khác biệt với điện ảnh vì đó là đặc điểm của thể loại, vì vậy khi chuyển thể cần thể
hiện sao cho phù hợp, tạo cảm giác chân thực cho khán giả. việc chuyển thể là công
việc hết sức khó khăn và phức tạp nó đòi hỏi sự kết hợp của nhiều yếu tố, cho nên
khi chuyển thể cần chú ý một số lưu ý để công việc chuyển thể được thực hiện tốt
và tạo ra được một tác phẩm nghệ thuật sáng tạo, được khán giả đón nhận.

53


KẾT LUẬN
Việc chuyển thể từ các tác phẩm văn học sang điện ảnh đã có từ rất lâu,
nhưng với sự khác biệt về loại hình nghệ thuật nên việc chuyển thể đôi khi gặp
nhiều khó khăn như việc viết kịch bản chuyển từ văn học sang kịch bản điện ảnh
cũng cần những sự sáng tạo để tạo ra tác phẩm nghệ thuật vì chuyển thể làm tái sinh
tác phẩm văn học một lần nữa, bối cảnh của phim cũng là một khó khăn khi nhiều
bối cảnh không có ngoài đời thực, mà cần dựng phim trường và dùng kĩ xảo đồ họa
để có thể tạo nên bối cảnh giống với yêu cầu của tác phẩm. Việc chuyển thể cũng
đòi hỏi phải chọn lựa diễn viên sao cho phù hợp vì diễn viên sẽ là người trực tiếp
truyền tải nội dung, thông điệp của bộ phim đến với khán giả.
Việc sáng tạo cốt truyện từ tác phẩm văn học cần tuân thủ những yêu cần,

câu chuyện đến với khán giả, vệc khó khăn đối với nhà làm phim là làm thế nào để
người xem cảm nhận như nhân vật đang thật sự hiện hữu, khán giả cùng được trải
qua câu chuyện với nhân vật như vậy mới đem lại cảm xúc chân thật cho người
xem. Trong các bộ phim chuyển từ tác phẩm Tam quốc diễn nghĩa các nhân vật
được xây dựng sao cho sát nguyên mẫu nhất để lột tả được hết hình tượng của các
nhân vật bất hủ, chính việc lựa chọn nhân vật làm nhân vật chính mà các nhà làm
phim đã lược bỏ đi một số nhân vật, thêm vào đó là sang tạo thêm một số nhân vật
để tăng sự kich tính và làm mới bộ phim của mình chính điều này đã gây những ý
kiến trái chiều cho những bộ phim. Nhân vật còn được xây dựng thong qua hành
động, thể hiện tính cách của từng nhân vật một, trong nguyên tác Tam quốc diễn
nghĩa đây là môt điều rất dễ thấy, khi xây dựng tứ đại tuyệt Lưu Bị tuyệt nhân,
Quan Công tuyệt nghĩa, Gia Cát lượng tuyệt trí, Tào Tháo tuyệt gian. Nhân vật còn
được xây dựng qua ngôn ngữ và lời thoại, người dẫn truyện là một đặc trưng của
tiểu thuyết chương hồi, sử dụng ngôi kể thứ ba, người dẫn chuyện dẫn dắt câu
chuyện, nhìn thấy những hành động của nhân vật dự đoán được tất cả những việc
xảy ra trong tác phẩm, nhưng khi chuyển sang phim vai trò của người dẫn truyên
giản đi rất nhiều nhường chỗ cho những yếu tố khác, lúc này nhân vật này chỉ còn là
thuật lại sự việc đã và sẽ xảy ra trong bộ phim, hay người dẫn truyện có thể là chính
một nhân vật trong bộ phim để có cái nhìn sâu hơn. Thong qua lời thoại các nhà làm
phim cũng để nhân vật của mình bộc lộ những gì muốn truyền tải một cách gián
tiếp, ngôn ngữ của từng nhân vật sẽ găn với tính cách và hình tượng riêng.

55


Nói chung việc chuyển thể từ văn học sang điện ảnh là vô cùng khó khăn,
một tác phẩm thành công cần hội tụ đủ của nhiều yếu tố, sự sáng tạo là cần thiết để
tránh trở thành “Bản sao” của nguyên tác nhưng cần sự tiết chế để không quá đi xa
so với nguyên tác, muốn làm được điều này đòi hỏi người chuyển thể phải thực sự
để tâm, có sự hiểu biết và khả năng sáng tạo để tạo nên một tác phẩm tốt, một tác

16. Triệu Lâm Sơn(2012), Phim Khổng Tước Đài