TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌC
=====0o0=====

TẠ THỊ KIM HOA

VẬN DỤNG QUY TRÌNH
TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM
TRONG DẠY HỌC MÔN TOÁN LỚP 2

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành Phương pháp dạy học Toán ở Tiểu học

HÀ NỘI, 2018


TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌC
=====0o0=====

TẠ THỊ KIM HOA

VẬN DỤNG QUY TRÌNH
TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM
TRONG DẠY HỌC MÔN TOÁN LỚP 2
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành Phương pháp dạy học Toán ở Tiểu học
Người hướng d n h

họ


Tôi xin cam đoan: Đề tài khóa luận: “Vận dụng quy trình tổ chức hoạt
động trải nghiệm trong dạy học môn toán lớp 2” là công trình nghiên cứu
của riêng tôi, trên cơ sở giúp đỡ của giáo viên hướng dẫn và tham khảo các tài
liệu có liên quan. Kết quả nghiên cứu của tác giả không trùng lặp với kết quả
nghiên cứu của bất kì tác giả nào khác.
Nếu sai tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm.
Hà Nội, tháng 5 măm 2018
Sinh viên

Tạ Thị Kim Hoa


DANH MỤC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT

STT

Từ, cụm từ

Viết tắt

1

Học sinh

HS

2

Giáo viên


2...........................................................5
1.1 Cơ sở lí luận
.........................................................................................................5
1.1.1 Đặc điểm tâm lí và nhận thức của học sinh lớp 2 .................................... 5
1.1.2 Hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn toán ở tiểu học ..................... 7
1.1.3 Định hướng dạy học môn toán lớp 2...................................................... 13
1.1.4 Tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn toán lớp 2.............. 20
1.2. Cơ sở thực tiễn ......................................................................................... 24
1.2.1 Mục đích điều tra ................................................................................... 24
1.2.2 Nội dung điều tra.................................................................................... 24
1.2.3 Đối tượng điều tra .................................................................................. 24
1.2.4 Phương pháp điều tra ............................................................................. 24
1.2.5 Kết quả điều tra ...................................................................................... 25
Chương 2 Vận dụng quy trình tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy
học môn toán lớp 2.................................................................................................30
2.1 Nguyên tắc vận dụng quy
trình.........................................................................30
2.1.1 Đảm bảo tính mục tiêu ........................................................................... 30


2.1.2 Đảm bảo tính thực tiễn........................................................................... 30


2.1.3 Đảm bảo tính vừa sức............................................................................. 30
2.1.4 Đảm bảo tính tích cực của học sinh ....................................................... 31
2.2 Quy trình tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn toán lớp 2
.......31
2.3 Minh họa việc vận dụng quy trình tổ chức hoạt động trải nghiệm qua
hình thức trò chơi học tập trong dạy học môn toán lớp
2......................................34

đây là giai đoạn thích hợp để hình thành những kiến thức và kỹ năng toán học
cao hơn, cần thiết hơn cho HS.
1.2 Vai trò của việc tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học
môn toán lớp 2
Theo xu hướng đổi mới giáo dục hiện nay, mục tiêu của giáo dục hướng
tới việc phát huy năng lực người học. Xu hướng đó đòi hỏi phải đa đạng hóa
các hình thức tổ chức dạy học. Vì vậy, việc tổ chức các hoạt động trải nghiệm

1


(HĐTN) trở thành một yêu cầu tất yếu. HĐTN là hoạt động giáo dục. Ở đó,
từng cá nhân HS được trực tiếp tham gia vào hoạt động thực tiễn trong môi
trường nhà trường, gia đình, xã hội dưới sự hướng dẫn và tổ chức của nhà
giáo dục. Trên cơ sở đó, các em được phát triển tình cảm, đạo đức, các phẩm
chất nhân cách và năng lực cá nhân. Vai trò quan trọng hơn cả của trải
nghiệm là mang đến niềm vui, hứng thú học tập - yếu tố quan trọng nhất để
trẻ học tốt. Theo Dự thảo chương trình Giáo dục Phổ thông sau 2015, ở tiểu
học, HĐTN được áp dụng trong hầu hết môn học: toán, tiếng việt, tiếng anh,
tự nhiên xã hội, lịch sử, địa lý, khoa học, nghệ thuật,.... Với riêng môn toán,
việc dạy học bằng hình thức trải nghiệm giúp các em thấy toán là một môn
học thú vị, tự nhiên và gần gũi như hơi thở của cuộc sống. Trẻ được bồi đắp
các kiến thức và sự thiếu hụt của một số kỹ năng như: kỹ năng tính toán
nhanh trong cuộc sống, kỹ năng xử lý tình huống một cách thông minh thay vì
việc chăm chú học thuộc dạng bài, khả năng liên tưởng và hình dung về hình
học không gian, kỹ năng ước lượng con số trong tình huống thực tế,....Trong
đó, trải nghiệm trong chương trình môn toán lớp 2 là nền tảng giúp các em
HS từng bước làm quen với toán nâng cao hơn, cung cấp cho các em kiến
thức, kỹ năng liên quan đến việc cộng, trừ, nhân, chia; làm quen các đơn vị:
dm, m, km, mm, kg; biết cách xem ngày giờ, tháng năm, xem lịch thành thạo;

5. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn của việc tổ chức HĐTN
trong dạy học môn toán lớp 2.
- Vận dụng quy trình tổ chức HĐTN trong dạy học môn toán lớp 2
6 Phương pháp nghiên ứu
- Phương pháp nghiên cứu lí luận
- Phương pháp điều tra
- Phương pháp quan sát
- Phương pháp phỏng vấn, đàm thoại

3


- Phương pháp thống kê
7. Cấu trúc khóa luận
Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung
chính của khóa luận gồm 2 chương:
Chương 1. Cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn của việc tổ chức hoạt động
trải nghiệm trong dạy học môn toán lớp 2.
Chương 2. Vận dụng quy trình tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy
học môn toán lớp 2.

4


Chương 1 Cơ sở lí luận và ơ sở thực tiễn của việc tổ chức hoạt động trải
nghiệm trong dạy học môn toán lớp 2
1.1 Cơ sở lí luận
1.1.1 Đặc điểm tâm lí và nhận thức của học sinh lớp 2
1.1.1.1 Chú ý

nhớ từ ngữ. Vì hình ảnh, màu sắc sẽ được lưu giữ lâu hơn từ ngữ nên nếu tổ
chức được hoạt động học mà có sử dụng phương tiện trực quan hỗ trợ, hình
thức học tập mới lạ, có sự tham gia hoạt động tích cực của HS thì sẽ góp phần
vào việc ghi nhớ tích cực của HS, hạn chế ghi nhớ máy móc và sự nhanh
quên.
1.1.1.4 Tư duy
Tư duy của HS lớp 2 chủ yếu là tư duy cụ thể, gắn liền với quan sát đối
tượng một cách tổng thể. Tư duy trừu tượng đã bắt đầu hình thành nhưng còn
non yếu. Các thao tác phân tích và tổng hợp của HS lớp 2 còn sơ đẳng, chủ
yếu được thực hiện bằng hành động tri giác trực tiếp đối tượng. HS lớp 2
thường tách đối tượng ra thành các bộ phận, thuộc tính riêng lẻ khi phân tích
hoặc cộng lại một cách đơn giản các thuộc tính, các bộ phận để tạo nên cái
toàn thể khi tổng hợp. Trẻ vẫn thường dùng que tính, ngón tay khi thực hiện
phép cộng.
1.1.1.5 Trí tưởng tượng
Trí tưởng tưởng của HS lớp 2 đã đa dạng và phong phú hơn so với mầm
non và lớp 1 do có bộ não phát triển hơn cùng với vốn hiểu biết dày dặn hơn.
Tuy nhiên, trí tưởng tượng của HS lớp 2 còn đơn giản, chưa bền vững, dễ
thay đổi, dễ bị chi phối bởi cảm xúc, tình cảm.
Vì vậy, trong quá trình tổ chức HĐTN, GV cần khơi gợi ở các em sự
sáng tạo, trí tưởng tượng. Đây chính là điều kiện thuận lợi để phát triển trí
tưởng tượng ở các giai đoạn sau.

6


1.1.1.6 Ngôn ngữ
Ngôn ngữ có vai trò hết sức quan trọng trong việc biểu đạt suy nghĩ, tình
cảm, ý chí,…của HS thông qua nói và viết. Nhờ có ngôn ngữ mà trẻ có thể
giao tiếp, trao đổi, đưa ra ý kiến, bày tỏ cảm xúc về thế giới xung quanh.

Theo sinh lí: Hoạt động là sự tiêu hao năng lượng, thần kinh và cơ bắp
của con người tác động vào hiện thực khách quan nhằm thỏa mãn nhu cầu
của mình.
Theo tâm lí học duy vật biện chứng: Hoạt động là phương thức tồn tại
của con người; là sự tác động một cách tích cực giữa con người với hiện thực,
thiết lập mối quan hệ giữa con người với thế giới khách quan nhằm tạo ra sản
phẩm cả về thế giới, cả về con người.
Nói ngắn gọn hoạt động là sự tác động qua lại giữa con người và thế giới
nhằm tạo ra sản phẩm.
- Trải nghiệm
Theo từ điển tiếng Việt: “Trải” là đã từng qua, đã từng biết, đã từng chịu
đựng; “nghiệm” là qua thực tế nhận thấy điều nào đó là đúng. “Trải nghiệm”
là qua thực tế để nhận biết cái đúng.
Theo quan điểm của triết học, trải nghiệm được hiểu là kết quả của sự
tương tác giữa con người với thế giới khách quan. Sự tương tác này bao gồm
cả hình thức và kết quả các hoạt động thực tiễn trong xã hội, bao gồm cả kĩ
thuật và kĩ năng, cả những nguyên tắc hoạt động và phát triển thế giới khách
quan.
Dưới góc nhìn sư phạm, trải nghiệm được hiểu theo một vào ý nghĩa sau:
+ Trải nghiệm trong đào tạo là một hệ thống kiến thức và kỹ năng có
được trong quá trình giáo dục và đào tạo chính quy.
+ Trải nghiệm là kiến thức, kĩ năng mà trẻ nhận được bên ngoài các cơ
sở giáo dục: thông qua sự giao tiếp với nhau, với người lớn, hay qua những tài
liệu tham khảo không được giảng dạy trong trường học.
+ Trải nghiệm (qua thực nghiệm, thử nghiệm) là một trong những
8


phương pháp đào tạo, trong điều kiện thực tế hay lý thuyết nhất định, để thiết
lập hoặc minh họa cho một quan điểm hay lí luận cụ thể.

Tích hợp môn khác:
Địa lí: Quan sát bản đồ, Thái Bình giáp với các tỉnh nào? Muốn đến Thái
Bình chúng ta đi bằng phương tiện nào? Ở đây có địa danh nào nổi tiếng mà
các em biết không?
Âm nhạc: Em biết bài hát nào về Thái Bình?
- HĐTN được thực hiện dưới nhiều hình thức
HĐTN được thực hiện dưới nhiều hình thức khác nhau như: trò chơi, câu
lạc bộ, tham quan dã ngoại, sân khấu tương tác, hội thi cuộc thi, giao lưu,….
Ví dụ: Câu lạc bộ toán học, trò chơi toán học, hội thi tìm hiểu về các nhà
toán học nổi tiếng,…
- Học qua trải nghiệm là quá trình học tích cực và hiệu quả
Ví dụ: GV tổ chức cho HS đo diện tích lớp học, sân bóng, sân trường,…
Hoạt động đo và ghi chép số liệu đòi hỏi phải có sự tham gia của nhiều
HS. Mặt khác, HSTH ưa vận động nên khi tham gia HĐTN, HS sẽ rất tích
cực, hào hứng và mang lại nhiều hiệu quả.
- HĐTN đòi hỏi sự phối hợp, liên kết nhiều lực lượng giáo dục trong và
ngoài nhà trường
HĐTN có khả năng thu hút sự tham gia, phối hợp, liên kết nhiều lực
lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường như: GV chủ nhiệm lớp, GV bộ
môn, cán bộ Đoàn, cha mẹ HS, nghệ nhân, cảnh sát, bác sỹ,... các cơ quan, tổ
chức, doanh nghiệp, các nhà hoạt động xã hội, những người lao động và các
tổ chức xã hội có liên quan đến giáo dục hoặc quan tâm đến giáo dục.
Ví dụ: Cuộc thi tìm hiểu an toàn giao thông dưới cái nhìn toán học
Các em tìm hiểu về màu sắc, hình ảnh các biểm báo giao thông; khoảng

10


cách an toàn giữa các xe; trọng tải; thứ tự ưu tiên;…
Ở HĐTN này, ngoài GV chủ nhiệm thì cần có sự giúp đỡ, hỗ trợ kinh

- HĐTN giúp nuôi dưỡng và phát triển đời sống tình cảm của HS, giúp
HS biết yêu thương lẫn nhau, đoàn kết, biết quan tâm, chia sẻ, sống tự chủ và
sống có trách nhiệm.
Ví dụ: HĐTN chúng em yêu động vật. Khi tham gia hoạt động này, HS
được đo khối lượng, chiều dài cơ thể, tính tuổi , ca hát, vẽ tranh về các loài
động vật. HS biết yêu thương, bảo vệ, chăm sóc các loài vật nuôi; biết lên án,
phê phán các hành động ngược đãi động vật.
1.1.2.4 Quy trình tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn toán
Từ quan niệm của Davis Kolb cho rằng: “Học tập là một quá trình, trong
đó các kiến thức được tạo ra thông qua sự chuyển đổi của kinh nghiệm. Kiến
thức là kết quả từ sự kết hợp của nhận thức và chuyển đổi kinh nghiệm” cho
thấy: vai trò quan trọng của kinh nghiệm, kinh nghiệm là trung tâm của quá
trình học tập. Ông đã giới thiệu một mô hình toàn diện về quá trình học tập
dựa trên trải nghiệm được gọi là Chu trình học tập Kolb.
Kinh nghiệm
cụ thể

Thử nghiệm
tích cực

Quan sát có
suy tưởng

Khái niệm hóa

Chu trình học tập Kolb

12





trừ, nhân hoặc chia.
- Hình thành và rèn luyện các kỹ năng thực hành về: cộng trừ có nhớ
trong phạm vi 100; cộng trừ không nhớ trong phạm vi 1000; nhân, chia trong
bảng; giải một số phương trình đơn giản dưới dạng “Tìm x”; tính giá trị biểu
thức có đến 2 dấu phép tính; biết đo và ước lượng độ dài, khối lượng, dung
tích; biết thực hành vẽ hình theo mẫu trên giấy ô vuông, xếp, ghép hình đơn
giản; biết tính độ dài đường gấp khúc, chu vi hình tam giác, hình tứ giác; biết
giải bài toán về nhiều hơn, ít hơn, chia đều bằng một phép tính; bước đầu làm
quen với các thao tác lựa chọn, so sánh, phân tích, tổng hợp, trừu tượng hóa,
khái quát hóa, phát triển trí tưởng tượng không gian.
- Phát hiện, tìm tòi, tự chiếm lĩnh tri thức theo mức độ nhận thức của HS
lớp 2, hình thành ở các em sự tự tin, năng động, sáng tạo, chủ động, làm việc
tích cực, yêu thích học môn toán và biết cách ứng dụng toán học vào đời sống.
1.1.3.2 Nội dung
Chương trình môn toán lớp 2 là một bộ phận của chương trình môn toán
ở tiểu học và là sự tiếp tục của chương trình toán 1. Chương trình toán 2 là sự
kế thừa và phát triển những thành tựu dạy toán của nước ta, bên cạnh đó
không ngừng đổi mới cấu trúc nội dung nhằm phù hợp với hoàn cảnh và các
giai đoạn phát triển của đất nước ta.
Thời lượng tối thiểu để dạy toán lớp 2 là 5 tiết 1 tuần. Cả năm có 35 tuần
lễ, tổng cộng một năm ít nhất 175 tiết, mỗi tiết từ 35 đến 40 phút.
Nội dung chủ yếu của môn toán lớp 2:
a. Số học
- Phép cộng, phép trừ có nhớ trong phạm vi 100.
+ Giới thiệu tên gọi và các thành phần của phép cộng, phép trừ.
+ Giới thiệu bảng cộng và bảng trừ trong phạm vi 20.
+ Phép cộng và phép trừ không nhớ hoặc có nhớ 1 lần phong phạm vi 100.


là các số, a khác 0.
+ Giới thiệu các phần bằng nhau của đơn vị dạng

với n là các số tự

nhiên nhỏ hơn 6).
b. Đại lượng và đo lường
- Giới thiệu đơn vị đo độ dài mét, đề-xi-mét, ki-lô-mét và mi-li-mét.


Đọc, viết, chuyển đổi, thực hiện phép tính với các số đo độ dài. Tập đo và ước
lượng độ dài.
- Giới thiệu về lít. Đọc, viết, thực hiện phép tính với các số đo theo đơn
vị lít. Tập đong, đo, ước lượng theo lít.
- Giới thiệu đơn vị đo khối lượng ki-lô-gam. Đọc, viết, làm tính với các
số đo theo đơn vị là ki-lô-gam. Tập cân và ước lượng theo ki-lô-gam.
- Giới thiệu đơn vị đo thời gian: giờ, tháng. Thực hành xem lịch, xem giờ
khi kim phút chỉ vào các số 3, 6, 12. Thực hiện phép tính với các số đo theo
đơn vị thời giờ.
c. Yếu tố hình học
- Giới thiệu về đường thẳng. Ba điểm thẳng hàng.
- Giới thiệu đường gấp khúc. Tính độ dài đường gấp khúc.
- Giới thiệu hình chữ nhật, hình tứ giác. Thực hành vẽ hình trên giấy ô
vuông.
Giới thiệu ban đầu về khái niệm chu vi của một số hình đơn giản. Tính
chu vi hình tam giác, hình tứ giác.
d. Giải toán có lời văn
Giải các bài toán đơn một phép tính cộng, trừ (bài toán nhiều hơn, ít
hơn), nhân, chia.
1.1.3.3 Phương pháp và các hình thức tổ chức dạy học toán lớp 2

hành - luyện tập và sự tích cực hoạt động của HS.
- Phương pháp giảng giải minh họa
Phương pháp giảng giải minh họa là phương pháp GV dùng lời kết hợp
với phương tiện hỗ trợ giải thích kiến thức toán học có sẵn, thường là các kiến
thức khó, trừu tượng. Phương pháp này sử dụng khi hình thành các kiến thức
mới, các khái niệm trừu tượng hay với những tiết luyện tập hoặc ôn tập, khi