TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌC

LÊ THỊ LAN ANH

VẬN DỤNG QUY TRÌNH TỔ CHỨC
HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM TRONG
DẠY HỌC MÔN TOÁN LỚP 4

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Phương pháp dạy học Toán ở Tiểu học

Hà Nội, 2018


TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌC

LÊ THỊ LAN ANH

VẬN DỤNG QUY TRÌNH TỔ CHỨC
HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM TRONG
DẠY HỌC MÔN TOÁN LỚP 4

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Phương pháp dạy học Toán ở Tiểu học
Người hướng dẫn khoa học

ThS. NGUYỄN THỊ HƯƠNG

Hà Nội, 2018

Lê Thị Lan Anh


MỤC LỤC
Mở đầu ...........................................................................................................................1
1. Lí do chọn đề tài............................................................................................ 1
2. Mục đích nghiên cứu..................................................................................... 2
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu................................................................. 2
4. Nhiệm vụ nghiên cứu .................................................................................... 3
5. Phương pháp nghiên cứu............................................................................... 3
6. Cấu trúc khóa luận ........................................................................................ 3
Chương 1. Cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn của hoạt động trải nghiệm
trong dạy học môn toán lớp 4
.......................................................................................................4
1.1. Cơ sở lí luận ............................................................................................... 4
1.1.1. Đặc điểm tâm lí và nhận thức của học sinh lớp
4.............................................4
1.1.2. Hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Toán ở Tiểu học
..........................6
1.1.3. Hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Toán lớp
4..................................15
1.2. Cơ sở thực tiễn ......................................................................................... 22
1.2.1. Mục đích điều
tra...............................................................................................22
1.2.2. Nội dung điều tra
...............................................................................................22
1.2.3. Đối tượng điều
tra..............................................................................................22
1.2.4. Phương pháp điều
tra.........................................................................................22

2.3.3. Tổ chức hoạt động
.............................................................................................48
Kết luận và khuyến
nghị............................................................................................50
Tài liệu tham
khảo......................................................................................................53
Phụ lục

ii


DANH MỤC BẢNG

Bảng 1.1. Số lượng giáo viên điều tra ở các trường Tiểu học
...................................22
Bảng 1.2: Nhận thức của giáo viên về vai trò của hoạt động trải nghiệm trong
dạy học môn Toán lớp
4......................................................................................................23
Bảng 1.3: Nhận thức của giáo viên về các hình thức tổ chức hoạt động trải
nghiệm trong dạy học cho học sinh tiểu học
............................................................................24
Bảng 1.4: Nhận thức của giáo viên về mức độ tổ chức hoạt động trải nghiệm
đối với học sinh tiểu học
...........................................................................................................25
Bảng 1.5: Nhận thức của giáo viên về thời điểm tổ chức hoạt động trải nghiệm
....25
Bảng 1.6: Nhận thức của giáo viên về các hình thức tổ chức hoạt động trải
nghiệm trong dạy học môn Toán lớp
4.....................................................................................26


nhiều phương pháp và hình thức dạy học môn Toán nhằm phát triển năng lực
người học, đặc biệt phải kể đến đó là dạy học môn Toán thông qua các hoạt
động trải nghiệm. Lớp 4 là giai đoạn học sinh bắt đầu được học những kiến
thức Toán nâng cao và chuyên sâu hơn so với các khối lớp khác và các kiến
thức, kĩ năng về môn Toán được hình thành chủ yếu bằng thực hành, luyện tập
và thường xuyên được vận dụng trong đời sống. Chính vì vậy mà việc tổ chức
hoạt động trải nghiệm trong dạy học Toán ở Tiểu học càng góp phần giúp việc
dạy và học môn Toán trở nên thú vị và đạt hiệu quả cao. Hoạt động này giúp
học sinh có thêm nhiều cơ hội để trực tiếp trải nghiệm và vận dụng kiến thức
Toán học để giải quyết các vấn đề thực tiễn một cách sáng tạo nhất, qua đó
phát
1


triển và củng cố cho học sinh các năng lực toán học như năng lực giải toán có
lời văn; năng lực thống kê; năng lực tính toán với số có nhiều chữ số; phân số
và tỉ lệ phần trăm...
1.3. Thực tiễn việc tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Toán
lớp 4 ở trường Tiểu học
Mặc dù có rất nhiều lợi ích, nhưng hiện nay một số trường Tiểu học vẫn
chưa thực hiện dạy học môn Toán qua hoạt động trải nghiệm hoặc nếu có thì
mới chỉ làm một cách hình thức, không có sự đầu tư về ý tưởng và nội dung
thực hiện. Điều đó khiến nhiều học sinh chưa thực sự hứng thú và học tập có
hiệu quả môn Toán đặc biệt là môn Toán lớp 4 với khối lượng kiến thức lớn.
Những yêu cầu về lí luận và thực tiễn ở trên đặt ra vấn đề phải có những
nghiên cứu sâu và đầy đủ về việc tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học
môn Toán lớp 4. Là một giáo viên tiểu học trong tương lai, kết hợp với những
hiểu biết và những điều mới mẻ trong nghiên cứu, tôi chọn đề tài “Vận dụng
quy trình tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Toán lớp 4” để
góp phần cho việc dạy và học môn Toán lớp 4 ở trường Tiểu học đạt hiệu quả.

- Phương pháp thống kê
6. Cấu trúc của khóa luận tốt nghiệp
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục các tài liệu tham khảo và phụ
lục, nội dung chính của khóa luận tốt nghiệp gồm 2 chương:
Chương 1: Cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn của việc tổ chức hoạt động
trải nghiệm trong dạy học môn Toán lớp 4.
Chương 2: Vận dụng quy trình tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy
học môn Toán lớp 4.

3


Chương 1. Cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn của hoạt động
trải nghiệm trong dạy học môn Toán lớp 4
1.1. Cơ sở lí luận
1.1.1. Đặc điểm tâm lí và nhận thức của học sinh lớp 4
Đối với học sinh tiểu học, tâm lí và nhận thức của các em đang trong
giai đoạn phát triển mạnh mẽ, đặc biệt là học sinh lớp 4 là giai đoạn hoc sinh
bắt đầu chuyển sang học tập sâu hơn, lượng kiến thức nặng hơn và mang tính
tư duy nhiều hơn. Đặc điểm này rất phù hợp để dạy học các môn học nói
chung và môn Toán nói riêng bằng hình thức trải nghiệm.
1.1.1.1. Đặc điểm chú ý
Sự chú ý ở giai đoạn cuối tiểu học (lớp 4, 5), trẻ dần hình thành kĩ năng
tổ chức, điều chỉnh chú ý của mình. Chú ý có chủ định phát triển dần và chiếm
ưu thế hơn so với giai đoạn đầu tiểu học (lớp 1, 2, 3). Học sinh có khả năng
tập trung trong thời gian lâu dài hơn trước và điều khiển, kiểm soát được các
hành vi cá nhân vào một hoạt động của bản thân hoặc của người khác. Hơn
thế nữa, trong sự chú ý của trẻ đã bắt đầu xuất hiện giới hạn của yếu tố thời
gian, trẻ đã định lượng được khoảng thời gian cho phép để làm một việc nào
đó và cố gắng hoàn thành công việc trong khoảng thời gian nhất định. Đặc

1.1.1.3. Đặc điểm tư duy
Ở lứa tuổi này, tư duy cụ thể của trẻ được thay thế dần bằng tư duy trừu
tượng, khái quát hơn. Các em vẫn dùng đối tượng trực quan để tư duy nhưng
không đơn thuần chỉ quan sát mà còn sử dụng đối tượng trực quan như một
công cụ hỗ trợ cho tư duy khát quát, logic. Khả năng khái quát hóa phát triển
dần theo lứa tuổi, trẻ bắt đầu biết khái quát hóa lí luận. Tuy nhiên, hoạt động
phân tích, tổng hợp kiến thức còn sơ đẳng. Như vậy, dạy học bằng trải nghiệm
sẽ giúp phát triển tư duy của học sinh một cách mạnh mẽ, nhanh chóng.
1.1.1.4. Đặc điểm trí tưởng tượng
Đối với học sinh tiểu học, đặc biệt là học sinh lớp 4, tưởng tượng là một
trong những quá trình nhận thức quan trọng. Đến giai đoạn lớp 4, trí tưởng
tượng của học sinh đã phát triển phong phú hơn so với giai đoạn đầu tiểu học
(lớp 1, 2, 3), tưởng tượng tái tạo đã bắt đầu hoàn thiện, tưởng tượng sáng tạo
tương đối phát triển. Trí tưởng tượng không gian của trẻ tương đối phát triển,
trẻ bắt đầu phát triển khả năng tưởng tượng hình học trong không gian, vẽ
hình, …. Đặc biệt tưởng
6


tượng của các em trong giai đoạn này bị chi phối mạnh mẽ bởi các xúc cảm,
tình cảm. Nhờ vậy, việc học qua trải nghiệm sẽ giúp các em, ngày càng nâng
cao trí tưởng tượng và phát huy tính sáng tạo trong giải quyết các vấn đề được
đưa ra.
1.1.1.5. Đặc điểm ngôn ngữ
Trong giai đoạn này, ngôn ngữ của các em học sinh đã khá hoàn thiện,
ngôn ngữ nói và ngôn ngữ viết đã trở nên thành thạo, vốn từ được mở rộng,
phong phú hơn rất nhiều. Vì thế, trẻ có khả năng tự đọc, tự học, tự nhận thức
thế giới xung quanh và tự khám phá bản thân thông qua các kênh thông tin
khác
nhau.

những quan niệm của các ngành khoa học và các nhà nghiên cứu về trải
nghiệm đều có những ý chung, gần giống nhau. Trong giới hạn đề tài nghiên
cứu, chúng tôi cho rằng trải nghiệm là những kiến thức, kỹ năng mà trẻ nhận
được thông qua việc tương tác với thế giới khách quan bằng hình thức thực
hành trực tiếp, từ đó có cơ sở để kiểm chứng tính đúng đắn của lý thuyết và
rút ra được những bài học để hoàn thiện bản thân.
b. Hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Toán lớp 4
Trên thế giới đã có rất nhiều nhà khoa học nghiên cứu về hoạt động trải
nghiệm hay đưa ra các thuyết về hoạt động này.
Từ giữa thế kỉ XX, nhà khoa học giáo dục nổi tiếng người Mĩ, John
Dewey, với tác phẩm “Kinh nghiệm và Giáo dục” (Experience and
Education) đã chỉ ra hạn chế của giáo dục nhà trường và đưa ra quan điểm về
vai trò của kinh nghiệm (hay sự trải nghiệm) trong giáo dục. Với triết lí giáo
dục đề cao vai trò của kinh nghiệm, Dewey cũng chỉ ra rằng, những kinh
nghiệm có ý nghĩa giáo dục giúp nâng cao hiệu quả giáo dục bằng cách kết nối
người học và những kiến thức được học với thực tiễn. Như vậy, John Dewey
đã khẳng định rằng kinh nghiệm đối với giáo dục nói chung là rất quan trọng,
hay nói cách khác là việc “học đi đôi với hành” là vô cùng cần thiết.

8


Kolb (1984) cũng đưa ra một lí thuyết về học từ trải nghiệm
(Experiential learning), theo đó, học là một quá trình, trong đó kiến thức của
người học được tạo ra qua việc chuyển hóa kinh nghiệm, nghĩa là bản chất
của hoạt động học là quá trình trải nghiệm.
Theo Ngô Thị Tuyên (2015) “Hoạt động trải nghiệm trong nhà trường
cần được hiểu là hoạt động có động cơ, có đối tượng để chiếm lĩnh, được tổ
chức bằng các việc làm cụ thể của học sinh, được thực hiện trong thực tế,
được sự định hướng, hướng dẫn của nhà trường.”

hoạt động trải nghiệm là một hoạt động thường xuyên và liên tục tại các
trường Tiểu học. Nó sẽ được phân chia thời lượng phù hợp và bố cục hợp lí
trong chương trình như các môn học khác. Không những vậy, hoạt động này
còn giúp liên kết các môn học với nhau một cách chặt chẽ và mang tính thực
hành cao.
- Hoạt động trải nghiệm là con đường quan trọng để gắn học với hành,
lý thuyết với thực tiễn.
Thông qua hoạt động trải nghiệm, học sinh sẽ được tham gia tích cực
vào việc đặt câu hỏi, tìm tòi, trải nghiệm, phát hiện và giải quyết vấn đề. Khi
đó, học sinh được vận dụng kiến thức, lý thuyết đã được học vào giải quyết
các tình huống thực tiễn. Kết quả của hoạt động trải nghiệm sẽ giúp học sinh
kiểm chứng được tính đúng đắn của lý thuyết và phát hiện ra năng lực của bản
thân.
- Hình thành, phát triển nhân cách hài hòa và toàn diện cho học sinh.
Trong quá trình trải nghiệm, học sinh phải sử dụng trí tuệ, cảm xúc, kỹ
năng, năng lực của bản thân để giải quyết các tình huống thực tiễn ở mọi lĩnh
vực trong cuộc sống. Vì vậy, hoạt động này sẽ giúp hình thành và phát triển
nhân cách một cách toàn diện và cân đối nhất cho trẻ
- Điều chỉnh và định hướng cho hoạt động dạy - học.
Kết quả của hoạt động trải nghiệm sẽ đem lại kết quả ngược cho cả giáo
viên và học sinh. Học sinh thông qua trải nghiệm sẽ tự rút ra bài học kinh
nghiệm cho học sinh về cả kiến thức, kỹ năng và năng lực. Còn đối với giáo
viên, khi dựa vào kết quả này, giáo viên sẽ đánh giá được năng lực của học
sinh, đánh giá xem cách tổ chức hoạt động dạy và học đã đạt được mục đích
đề ra hay chưa. Từ đó, học sinh sẽ điều chỉnh cách thức học tập của mình,
giáo viên sẽ định hướng hoạt động học cho trẻ và điều chỉnh hoạt động dạy
sao cho phù hợp, phát huy hiệu quả tối đa nhất.
11





tải được nhiều tri thức của nhiều lĩnh vực khác nhau,… Trò chơi được sử dụng
trong hoạt động trải nghiệm để làm quen, khởi động, dẫn dắt vào nội dung học
tập, cung cấp và tiếp nhận tri thức; đánh giá kết quả, rèn luyện kĩ năng…
Cùng với các hình thức tổ chức khác, hoạt động trải nghiệm đã được cụ
thể hóa, diễn ra chân thực và đa dạng, giúp học sinh có cơ hội được trải
nghiệm thực tế và vận dụng kiến thức đã học giải quyết vấn đề.
d) Tổ chức diễn đàn
Diễn đàn là hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm mà trong đó học
sinh được tham gia trực tiếp bày tỏ ý kiến, quan điểm của mình với bạn bè,
nhà trường, phụ huynh và những người khác có liên quan. Thông qua đó, học
sinh có cơ hội bày tỏ suy nghĩ, ý kiến hay những câu hỏi, thắc mắc, đề xuất
của mình về nội dung kiến thức liên quan đến các môn học. Như vậy, diễn đàn
là sân chơi bổ ích, tạo điều kiện cho các em được thể hiện ý kiến cá nhân và
biết lắng nghe, chia sẻ với ý kiến của mọi người. Hình thức tổ chức diễn đàn
rất phong phú, được lựa chọn phù hợp với từng lứa tuổi học sinh.
Việc tổ chức hoạt động trải nghiệm theo hình thức diễn đàn có tác dụng
hai chiều, vừa giúp học sinh chủ động bày tỏ ý kiến trực tiếp, thể hiện tiếng
nói của mình, khẳng định bản thân; vừa giúp thầy cô, phụ huynh học sinh và
những người có liên quan nắm bắt được suy nghĩ của trẻ về các mối quan hệ
trong trường học, gia đình và cuộc sống xung quanh… Không những vậy,
hình thức này còn giúp học sinh phát triển sự tự tin trước đám đông, tạo điều
kiện giao lưu giữa trẻ và mọi người. Các nhà quản lí và giáo viên trong nhà
trường cũng thu được ý kiến phản hồi để sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện cách tổ
chức hoạt động cho phù hợp với trẻ.
e) Tham quan, dã ngoại
Đây là hoạt động trải nghiệm thực tế vô cùng hấp dẫn, thu hút học sinh
đặc biệt là học sinh giai đoạn đầu Tiểu học. Mục đích của hình thức này là để


đã đưa ra.
14


KINH
NGHIỆM
MỚI

Bài tập tình huống,
trò chơi, kinh
nghiệm thực tế…
KINH NGHIỆM

HS thực hành, lập
kế hoạch với sự
phản hồi của GV

(hành động,
việc làm)

ÁP DỤNG

PHÂN TÍCH

(Thực hành, vận
dụng vào thực tế,
lập kế hoạch,…)

(chia sẻ, so sánh,
xử lý, hồi tưởng,

Trải nghiệm trong thực tiễn
Sáng tạo
Chiếm lĩnh kiến thức
Học sinh
Làm báo cáo kết quả trải nghiệm
Cá nhân đối diện với
Khẳng định
tập thể
giá trị bản thân
Học sinh
Trình bày, thảo luận tập thể các báo cáo trải nghiệm
Thể chế hóa kết quả học tập
Kết luận, rút kinh nghiệm
Học sinh
Kết luận, thể chế hóa kiến thức đã học qua trải nghiệm
Kiến thức môn
học, bài học thu
được

Kiến thức

Tổ chức trải
nghiệm, hoạt
động nhóm

Năng lực

Kinh nghiệm
thực tiễn, trải
nghiệm