TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌC
-------------------------------------

CHU MAI NGỌC HUYỀN

VẬN DỤNG QUY TRÌNH TỔ CHỨC
HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM
TRONG DẠY HỌC MÔN TOÁN LỚP 3

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Phƣơng pháp dạy học môn Toán ở Tiểu học

Hà Nội, 2018


TRƢỜNG ĐẠI HỌC SƢ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA GIÁO DỤC TIỂU HỌC
-------------------------------------

CHU MAI NGỌC HUYỀN

VẬN DỤNG QUY TRÌNH TỔ CHỨC
HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM
TRONG DẠY HỌC MÔN TOÁN LỚP 3

KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Phƣơng pháp dạy học môn Toán ở Tiểu học

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học
ThS. Nguyễn Thị Hƣơng

Sinh viên

Chu Mai Ngọc Huyền


DANH MỤC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT
STT

Từ, cụm từ

Viết tắt

1

Học sinh

HS

2

Giáo viên

GV

3

Học sinh tiểu học

HSTH


1.2.3. Đối tượng điều tra ................................................................................. 28
1.2.4. Phương pháp điều tra ............................................................................ 28
1.2.5. Kết quả điều tra ..................................................................................... 28
Chƣơng 2. Vận dụng quy trình tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy
học môn toán lớp 3 ........................................................................................ 33


2.1. Nguyên tắc vận dụng quy trình tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy
học môn Toán lớp 3 ........................................................................................ 33
2.1.1. Đảm bảo tính mục đích ......................................................................... 33
2.1.2. Đảm bảo tính logic ................................................................................ 33
2.1.3. Đảm bảo tính vừa sức............................................................................ 34
2.1.4. Đảm bảo tính thực tiễn .......................................................................... 34
2.2. Quy trình tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Toán
lớp 3 ................................................................................................................ 35
2.3. Minh họa vận dụng quy trình tổ chức hoạt động trải nghiệm trong môn
toán lớp 3 qua một số hình thức ...................................................................... 37
2.3.1. Câu lạc bộ .............................................................................................. 37
2.3.2. Sân khấu tương tác ................................................................................ 44
2.4. Một số yêu cầu khi tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn
Toán lớp 3 ....................................................................................................... 47
2.4.1. Chuẩn bị ................................................................................................ 47
2.4.2. Thiết kế hoạt động................................................................................. 47
2.4.3. Tổ chức hoạt động ................................................................................. 47
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ ............................................................... 50
TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................ 53
PHỤ LỤC


MỞ ĐẦU

lớp 3
Một trong những yêu cầu của giáo dục tiểu học hiện nay chính là việc
đổi mới phương pháp dạy học các môn học nói chung và môn Toán nói riêng
theo hướng phát huy năng lực tự học của học sinh. Để thực hiện được việc
này giáo viên phải kết hợp khéo léo giữa phương pháp dạy học truyền thống
và không ngừng phát huy vai trò của phương pháp dạy học hiện đại, trong đó
có việc tổ chức hoạt động trải nghiệm. Mục đích của hoạt động trải nghiệm
nhằm hình thành và phát triển phẩm chất, nhân cách, các năng lực tâm lý, xã
hội…; giúp học sinh tích lũy kinh nghiệm riêng cũng như phát huy tiềm năng
sáng tạo của cá nhân mình, làm tiền đề cho mỗi cá nhân tạo dựng được sự
nghiệp và cuộc sống hạnh phúc sau này. Trong quá trình thiết kế, tổ chức thực
hiện và đánh giá hoạt động trải nghiệm, học sinh sẽ có nhiều cơ hội thể hiện
sự sáng tạo, chủ động, linh hoạt của mình, làm tăng thêm tính hấp dẫn, độc
đáo của các hình thức tổ chức hoạt động. Việc tổ chức các hoạt động trải
nghiệm trong dạy học môn toán hoàn toàn phù hợp và đáp ứng được yêu cầu
đổi mới giáo dục phổ thông sau 2015. Các hoạt động trải nghiệm nếu được tổ
chức một cách thường xuyên, khoa học thì chắc chắn chất lượng dạy học môn
toán sẽ ngày càng được nâng cao.
1.3. Thực tiễn của việc tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học
môn toán lớp 3
Nhận thức được vị trí quan trọng của môn toán nói chung và môn toán
lớp 3 nói riêng, trong thực tiễn, các thầy cô giáo đã chú trọng đổi mới phương
pháp, nội dung dạy học môn toán. Tuy nhiên, nhận thức của giáo viên còn
chưa đầy đủ, việc thực hiện đó còn hạn chế và mang tính hình thức. Giáo viên
chưa tổ chức được nhiều hoạt động trải nghiệm cho học sinh tham gia, hình

2


thức còn kém phong phú, chưa có một quy trình tổ chức hoạt động trải

môn toán ở lớp 3.
- Vận dụng quy trình tổ chức hoạt động trải nghiệm và vận dụng quy trình
để tổ chức hoạt động trải nghiệm dưới 2 hình thức: câu lạc bộ Toán học, sân
khấu tương tác.
5. Phƣơng pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu lí luận
- Phương pháp đàm thoại
- Phương pháp quan sát
- Phương pháp điều tra
- Phương pháp thống kê
6. Cấu trúc khóa luận
Ngoài phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung
chính của khóa luận gồm 2 chương:
Chương 1. Cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn của tổ chức hoạt động trải nghiệm
trong dạy học môn Toán lớp 3
Chương 2. Vận dụng quy trình tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học
môn Toán lớp 3

4


Chƣơng 1. Cơ sở lí luận và cơ sở thực tiễn của việc tổ chức
hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn toán lớp 3
1.1. Cơ sở lí luận
1.1.1. Đặc điểm tâm lí và nhận thức của học sinh lớp 3
Lứa tuổi học sinh tiểu học là lứa tuổi đang diễn ra một sự phát triển
toàn diện về mọi mặt, trong đó có quá trình nhận thức. Lứa tuổi này được chia
thành hai giai đoạn: giai đoạn đầu Tiểu học (lớp 1, 2, 3) và giai đoạn cuối
Tiểu học (lớp 4, 5).
Học sinh lớp 3 đạt được mức độ phát triển cao nhất về nhận thức của

Lên lớp 3, trẻ bắt đầu hình thành kĩ năng tổ chức, điều chỉnh chú ý của
mình. Chú ý có chủ định phát triển dần và sẽ chiếm ưu thế trong giai đoạn thứ
hai. Ở trẻ bắt đầu có sự nỗ lực về ý chí trong hoạt động học tập như học thuộc
một bài thơ, một công thức toán hoặc một bài hát dài... Trong sự chú ý của trẻ
đã bắt đầu xuất hiện giới hạn của yếu tố thời gian, trẻ đã định lượng được
khoảng thời gian cho phép để làm được một việc nào đó và cố gắng hoàn
thành công việc trong khoảng thời gian quy định.
Do đó, các nhà giáo dục nên giao cho trẻ những công việc hay bài tập
đòi hỏi sự chú ý của trẻ và nên giới hạn về mặt thời gian. Chú ý áp dụng linh
động theo từng độ tuổi đầu hay cuối tiểu học và chú ý đến tính cá thể của trẻ,
điều này là vô cùng quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả giáo dục của
trẻ.
1.1.1.3. Trí nhớ
Loại trí nhớ trực quan hình tượng chiếm ưu thế hơn trí nhớ từ ngữ logic.
Giai đoạn lớp 1, lớp 2 ghi nhớ máy móc phát triển tương đối tốt và
chiếm ưu thế hơn so với ghi nhớ ý nghĩa. Nhiều HS chưa biết tổ chức việc ghi

6


nhớ có ý nghĩa, chưa biết cách khái quát hóa hay xây dựng dàn bài để ghi nhớ
tài liệu.
Ở học sinh lớp 3, ghi nhớ có ý nghĩa và ghi nhớ từ ngữ bắt đầu được
tăng cường, ghi nhớ có chủ định bắt đầu phát triển. Tuy nhiên, hiệu quả của
việc ghi nhớ có chủ định còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như mức độ tích cực
học tập trung trí tuệ của các em, sức hấp dẫn của nội dung tài liệu, yếu tố tâm
lí, tình cảm hay hứng thú của các em.
Qua đó, các nhà giáo dục phải giúp các em biết cách khái quát hóa và
đơn giản mọi vấn đề, giúp các em xác định đâu là nội dung quan trọng cần ghi
nhớ, các từ ngữ dùng để diễn đạt ghi nhớ phải đơn giản, dễ hiểu, dễ nắm bắt,

bởi các xúc cảm, tình cảm, những hình ảnh, sự việc, hiện tượng đều gắn liền
với các rung động tình cảm của các em.
Qua đây, các nhà giáo dục phải phát triển trí tưởng tượng của các em
bằng cách biến các kiến thức "khô khan" thành những hình ảnh có cảm xúc,
đặt ra cho các em những câu hỏi mang tính gợi mở, thu hút các em vào các
hoạt động nhóm, hoạt động tập thể để các em có cơ hội phát triển quá trình
nhận thức lý tính của mình một cách toàn diện.
1.1.1.6. Ngôn ngữ
Ngôn ngữ có vai trò hết sức quan trọng đối với quá trình nhận thức cảm
tính và lí tính của trẻ, nhờ có ngôn ngữ mà cảm giác, tri giác, tư duy,… của
trẻ phát triển dễ dàng và được biểu hiện cụ thể qua ngôn ngữ nói và viết của
trẻ. Mặt khác thông qua ngôn ngữ nói mà ta có thể đánh giá trí tuệ của học
sinh. Nhờ có ngôn ngữ phát triển mà trẻ có khả năng tự đọc, tự học, tự nhận
thức về thế giới xung quanh và tự khám phá dựa vào các kênh thông tin khác
nhau.
Ngôn ngữ có vai trò quan trọng như thế nên thông qua các hình thức tổ
chức hoạt động trải nghiệm cho học sinh lớp 3, trẻ được trực tiếp tham gia

8


vào các hoạt động, tự tìm tòi, tự khám phá, tự do thoải mái đưa ra các ý kiến
sáng tạo của mình. Từ đó cũng giúp cho ngôn ngữ của trẻ cũng phát triển và
trẻ có vốn từ đa dạng và phong phú hơn, tất cả các hoạt động dạy cho học sinh
lớp 3 đều dễ dàng hơn.
1.1.2. Tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Toán ở tiểu học
1.1.2.1. Quan niệm
 Để hiểu được hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Toán ở tiểu học,
trước hết, chúng ta tìm hiểu lịch sử của giáo dục trải nghiệm.
Hơn 2000 năm trước, Khổng Tử đã nói: “Những gì tôi nghe, tôi sẽ

Chúng ta có thể hiểu một cách đơn giản và ngắn gọn: Trải nghiệm là sự
tương tác của con người với thế giới khách quan, đem lại cho con người
những bài học và kinh nghiệm.
 Hoạt động trải nghiệm
Căn cứ vào định nghĩa về hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp trong
các chương trình giáo dục phổ thông hiện hành, căn cứ vào yêu cầu đổi mới
giáo dục, chúng tôi cho rằng: Hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn Toán
ở tiểu học là hoạt động giáo dục, trong đó, từng cá nhân học sinh được tham
gia trực tiếp vào các hoạt động toán học trong học tập và trong thực tiễn đời
sống gia đình, nhà trường cũng như ngoài xã hội với tư cách là chủ thể của
hoạt động Toán học. Qua đó, các em được phát triển năng lực học tập, năng
lực thực tiễn nói chung và năng lực toán học nói riêng.
1.1.2.2. Đặc điểm của hoạt động trải nghiệm
- Nội dung hoạt động trải nghiệm mang tính tích hợp
Nội dung hoạt động trải nghiệm rất đa dang và mang tính tích hợp kiến
thức, kĩ năng của nhiều môn học, nhiều lĩnh vực học tập và giáo dục như:
giáo dục đạo đức, giáo dục kĩ năng sống, giáo dục an toàn giao thông,... Điều
này giúp cho các nội dung giáo dục thiết thực hơn, gần gũi với cuộc sống thực

10


tế hơn, đáp ứng được nhu cầu hoạt động của học sinh, giúp các em vận dụng
vào trong thực tiễn cuộc sống một cách dễ dàng, thuận lợi hơn.
Ví dụ: Ở bài tập 1 (trang 129) SGK Toán 3: “Trong vườn ươm, người
ta đã ươm 2032 cây giống trên 4 lô đất, các lô đều có số cây như nhau. Hỏi
mỗi lô đất có bao nhiêu cây giống?” ta có thể tích hợp nội dung giáo dục bảo
vệ môi trường để giúp học sinh có nhận thức, việc làm thiết thực giúp bảo vệ
môi trường, cuộc sống xung quanh mình. Ngoài ra, còn rèn cho học sinh các
kĩ năng tính toán cộng, trừ các số tự nhiên và phép suy luận toán học liên

diện tích hình vuông qua sự hỗ trợ của giáo viên. Trong quá trình ấy, các em
được tự chuẩn bị đồ dùng, dự kiến cách thực hiện, tự đánh giá xem công thức
mình xây dựng đã đúng chưa và áp dụng thế nào vào để giải quyết các bài tập.
Qua đó, học sinh được tự khẳng định mình và phát triển được các năng lực
cần thiết đem lại hiệu quả cho quá trình dạy học.
- Học qua trải nghiệm đòi hỏi khả năng phối hợp, liên kết nhiều lực lượng
giáo dục trong và ngoài nhà trường
Khác với hoạt động dạy học, hoạt động trải nghiệm có khả năng thu hút
sự tham gia, phối hợp, liên kết nhiều lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà
trường như: giáo viên chủ nhiệm lớp, giáo viên bộ môn, cán bộ Đoàn, Tổng phụ
trách Đội, Ban Giám hiệu nhà trường, cha mẹ học sinh, chính quyền địa phương,
Hội Khuyến học,... Mỗi lực lượng giáo dục có tiềm năng, thế mạnh riêng.
Khi học về đại lượng “Gam” (SGK Toán 3, trang 65), ngoài các câu hỏi
giáo viên đưa ra cho học sinh trên lớp thì ở nhà cha mẹ các em cũng có thể
giáo dục con em mình thông qua việc đặt ra các câu hỏi liên quan đến nội
dung này. Ví dụ như: “Quả dưa này nặng bao nhiêu gam?”, “Hộp sữa cân
nặng bao nhiêu gam?”,…để giúp học sinh nắm chắc hơn về bài học. Đó chính
là khả năng phối hợp giữa giáo viên và phụ huynh để giáo dục học sinh thông
qua trải nghiệm.
- Học qua trải nghiệm giúp lĩnh hội những kinh nghiệm mà các hình thức học
tập khác không thực hiện được

12


Lĩnh hội kinh nghiệm lịch sử xã hội loài người và thế giới xung quan
bằng nhiều con đường khác nhau để phát triển là mục tiêu quan trọng của hoạt
động học tập. Tuy nhiên có những kinh nghiệm chỉ có thể lĩnh hội thông qua
trải nghiệm thực tiễn. Ví dụ: phân biệt mùi vị, cảm thụ âm nhạc, tư thế cơ thể
trong không gian,... những điều này chỉ thực sự có khi học sinh được trải

xã hội, được tham gia các dự án, các hoạt động thiện nguyện, hoạt động lao
động cũng như tham gia các loại hình câu lạc bộ khác,… Bằng hoạt động trải
nghiệm của bản thân, mỗi học sinh vừa là người tham gia, vừa là người kiến
thiết và tổ chức các hoạt động cho chính mình nên học sinh không những biết
cách tích cực hóa bản thân, khám phá bản thân, điều chỉnh bản thân mà còn
biết cách tổ chức hoạt động, tổ chức cuộc sống và biết làm việc có kế hoạch,
có trách nhiệm. Đặc biệt, ở giai đoạn này, mỗi học sinh cũng bắt đầu xác định
được năng lực, sở trường, và chuẩn bị một số năng lực cơ bản cho người lao
động tương lai và người công dân có trách nhiệm. Hoạt động trải nghiệm
không chỉ hướng đến những phẩm chất và năng lực chung như đã được đưa ra
trong Dự thảo Chương trình mới, mà còn có ưu thế trong việc thúc đẩy hình
thành ở học sinh các năng lực đặc thù như:
- Năng lực hoạt động và tổ chức hoạt động
- Năng lực tổ chức và quản lý cuộc sống
- Năng lực tự nhận thức và tích cực hóa bản thân
- Năng lực định hướng nghề nghiệp
- Năng lực khám phá và sáng tạo
1.1.2.4. Hình thức tổ chức hoạt động trải nghiệm
Hoạt động trải nghiệm trong nhà trường tiểu học có hình thức tổ chức
rất đa dạng và phong phú. Cùng một chủ đề, một nội dung giáo dục nhưng
hoạt động trải nghiệm có thể tổ chức theo nhiều hình thức hoạt động khác
nhau, tùy theo lứa tuổi và nhu cầu của học sinh, tùy theo điều kiện cụ thể của
từng lớp, từng trường, từng địa phương. Dưới đây là một số hình thức phù

14


hợp để tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn toán cho học sinh
lớp 3:
a. Câu lạc bộ

bạn học sinh con em gia đình thương binh, liệt sĩ,...
- Giúp đỡ những người nghèo khó xung quanh, giúp đỡ tại các cô nhi viện,
viện dưỡng lão, bệnh viện, doanh trại quân đội,...
l. Sinh hoạt tập thể
- Ca hát
- Ca múa tập thể
1.1.2.5. Quy trình tổ chức hoạt động trải nghiệm trong dạy học môn toán ở
tiểu học
David Kolb đã giới thiệu một mô hình học tập dựa trên trải nghiệm
(experiential learning) nhằm “quy trình hóa” việc học với các giai đoạn và
thao tác được định nghĩa rõ ràng.

16


HS thực hành
lập kế hoạch với
sự phản hồi của
GV

KINH
NGHIỆM
MỚI

Bài tập tình huống,
trò chơi, kinh
nghiệm thực tế

KINH NGHIỆM
(hành động,

việc thực hiện kế hoạch đã lập như sau:

17


GV tìm hiểu đối tượng HS, xác định mục
tiêu, nội dung dạy học để đề xuất nhiệm vụ
Tìm hiểu đối tươnh
Học sinh
trải nghiệm trong thực tế
Sáng tạo
Chiếm lĩnh kiến thức
Học sinh
làm báo cáo kết quả trải nghiệm
Cá nhân đối diện với tập thể
Khẳng định giá trị bản thân

Học sinh
Trình bày, thảo luận tập thể các báo cáo trải nghiệm
Thể chế hóa kết quả học tập

Kết luận, rút kinh nghiệm

Học sinh
Kết luận, thể chế hóa kiến thức đã học qua trải nghiệm

Kiến thức
môn học, bài
học thu được