TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA GIÁO DỤC MẦM NON

======

ĐỖ KIỀU ANH

BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN KỸ NĂNG GIAO TIẾP
CHO TRẺ MẪU GIÁO LỚN THÔNG QUA
TRÒ CHƠI ĐÓNG VAI THEO CHỦ ĐỀ TẠI
TRƯỜNG MẦM NON ĐẠI THỊNH HUYỆN MÊ LINH - THÀNH PHỐ HÀ NỘI
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Giáo dục học

HÀ NỘI - 2019


TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA GIÁO DỤC MẦM NON

======
ĐỖ KIỀU ANH

BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN KỸ NĂNG GIAO TIẾP
CHO TRẺ MẪU GIÁO LỚN THÔNG QUA
TRÒ CHƠI ĐÓNG VAI THEO CHỦ ĐỀ TẠI
TRƯỜNG MẦM NON ĐẠI THỊNH HUYỆN MÊ LINH - THÀNH PHỐ HÀ NỘI
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Giáo dục học

Người hướng dẫn khoa học


Đỗ Kiều Anh


LỜI CAM ĐOAN

Trong quá trình nghiên cứu khóa luận “Biện pháp phát triển kỹ năng
giao tiếp cho trẻ mẫu giáo lớn thông qua trò chơi đóng vai theo chủ đề tại
trường mầm non Đại Thịnh - huyện Mê Linh - thành phố Hà Nội” em có sử
dụng một số tài liệu tham khảo để hoàn thành khóa luận của mình. Danh sách
tài liệu tham khảo em đã đưa vào mục tài liệu tham khảo của khóa luận.
Em xin cam đoan khóa luận được hoàn thành bởi sự cố gắng và nỗ lực
của bản thân với sự hướng dẫn tận tình của Ths. Trần Thị Loan.

Hà Nội, ngày…tháng…năm 2019
Người thực hiện

Đỗ Kiều Anh


MỤC LỤC
PHẦN 1: MỞ ĐẦU ........................................................................................ 1
1. Lý do chọn đề tài ........................................................................................ 1
2. Mục đích nghiên cứu đề tài ........................................................................ 3
3. Nhiệm vụ nghiên cứu đề tài ........................................................................ 3
4. Khách thể nghiên cứu ................................................................................. 3
5. Đối tượng nghiên cứu ................................................................................. 3
6. Phương pháp nghiên cứu ............................................................................ 3
7. Phạm vi nghiên cứu .................................................................................... 4
8. Cấu trúc khóa luận...................................................................................... 5

chơi đóng vai theo chủ đề ............................................................................. 24
1.4.2.2 Nội dung phát triển kỹ năng giao tiếp cho trẻ mẫu giáo qua trò chơi
đóng vai theo chủ đề..................................................................................... 24
1.4.3 Những yếu tố ảnh hưởng đến phát triển kỹ năng giao tiếp cho trẻ lứa
tuổi mầm non ............................................................................................... 26
1.4.3.1 Nguyên nhân chủ quan ..................................................................... 26
1.4.3.2 Nguyên nhân khách quan .................................................................. 27
Kết luận chương 1 ........................................................................................ 29
CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN KỸ NĂNG GIAO TIẾP CHO
TRẺ MẪU GIÁO LỚN THÔNG QUA TRÒ CHƠI ĐÓNG VAI THEO CHỦ
ĐỀ TẠI TRƯỜNG MẦM NON ĐẠI THỊNH - HUYỆN MÊ LINH - THÀNH
PHỐ HÀ NỘI ............................................................................................... 30
2.1 Khái quát về khảo sát thực trạng ............................................................. 30
2.1.1 Nội dung khảo sát ................................................................................ 31
2.1.2 Khách thể khảo sát .............................................................................. 31
2.1.3 Phương pháp khảo sát và cách xử lý số liệu ......................................... 31
2.1.3.1 Phương pháp khảo sát ....................................................................... 31
2.1.3.2 Cách xử lý số liệu ............................................................................. 32
2.2 Thực trạng nhận thức về kỹ năng giao tiếp cho trẻ mẫu giáo lớn thông qua
tổ chức trò chơi đóng vai theo chủ đề. .......................................................... 32
2.2.1 Thực trạng nhận thức của giáo viên về khái niệm giao tiếp của trẻ mầm
non ............................................................................................................... 32
2.2.2 Nhận thức của giáo viên về vai trò của việc phát triển kỹ năng giao tiếp
cho trẻ mẫu giáo lớn thông qua trò chơi đóng vai theo chủ đề tại trường mầm
non Đại Thịnh – huyện Mê Linh – TP Hà Nội .............................................. 33


2.3 Thực trạng kỹ năng giao tiếp của trẻ mẫu giáo lớn thông qua trò chơi đóng
vai theo chủ đề tại trường mầm non Đại Thịnh - huyện Mê Linh - thành phố
Hà Nội.......................................................................................................... 34

phát triển kỹ năng giao tiếp cho trẻ mẫu giáo ............................................... 45
3.2.2 Biện pháp 2. Tạo ra các tình huống có vấn đề trong trò chơi đóng vai
theo chủ đề, tạo cơ hội phát triển kỹ năng giao tiếp cho trẻ mẫu giáo ........... 47
3.2.2.1 Mục đích .......................................................................................... 47
3.2.2.2 Nội dung và cách tiến hành............................................................... 47
3.2.3 Biện pháp 3. Nâng cao năng lực của giáo viên trong việc phát triển kỹ
năng giao tiếp cho trẻ mẫu giáo lớn thông qua trò chơi đóng vai theo chủ đề 48
3.2.3.1 Mục đích .......................................................................................... 48
3.2.3.2 Nội dung ........................................................................................... 48
3.2.4 Biện pháp 4. Tăng cường cơ sở vật chất, tạo điều kiện thuận lợi để trẻ
tham gia tích cực vào các hoạt động thông qua trò chơi đóng vai theo chủ đề
..................................................................................................................... 49
3.2.4.1 Mục đích .......................................................................................... 49
3.2.4.2 Nội dung ........................................................................................... 49
3.2.5 Biện pháp 5. Phối hợp giữa nhà trường và gia đình trẻ để phát triển kỹ
năng giao tiếp cho trẻ mẫu giáo lớn thông qua trò chơi đóng vai theo chủ đề
.................................................................................................................... .52
3.2.5.1 Mục đích .......................................................................................... 52
3.2.5.2 Nội dung ........................................................................................... 52
Kết luận chương 3 ........................................................................................ 53
PHẦN 3: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ....................................................... 54
TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................ 56
PHỤ LỤC


PHẦN 1: MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Cùng với lao động, ngôn ngữ, giao tiếp là những nhân tố không thể
thiếu được trong cuộc sống của mỗi cá nhân và của cộng đồng xã hội loài
người. Như chúng ta đã biết, giao tiếp cũng chính là một hoạt động đóng vai

biết, những kinh nghiệm…Trong công tác giáo dục thế hệ mầm non cho đất
nước chúng ta càng thấy rõ vai trò của ngôn ngữ đối với việc giáo dục trẻ thơ,
đặc biệt là trẻ mẫu giáo lớn. Sự phát triển chậm trễ về mặt ngôn ngữ có ảnh
hưởng đến sự phát triển toàn diện của trẻ. Cho nên các nhà giáo dục cần phải
đề ra nhiệm vụ, nội dung, phương pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ đúng lúc
và phù hợp với lứa tuổi.
Thực tế cho thấy, trẻ mẫu giáo 5-6 tuổi còn bộc lộ những hạn chế, yếu
kém nhất định. Một số hạn chế của trẻ được chỉ ra như sau: nhút nhát, rụt rè,
ngại giao tiếp, không hiểu lời nói của đối tượng giao tiếp, không biết kiềm
chế cảm xúc của chính bản thân mình khi giao tiếp, khó diễn đạt ý nghĩ của
mình trong giao tiếp, không biết nghe và lắng nghe đối tượng giao tiếp…
Việc tìm hiểu, phát hiện, và tìm ra biện pháp phát triển kỹ năng giao tiếp cho
trẻ mẫu giáo lớn là một việc làm có ý nghĩa vô cùng to lớn. Chính vì vậy, việc
nghiên cứu kỹ năng giao tiếp của trẻ mẫu giáo lớn thông qua trò chơi đóng vai
theo chủ đề để tìm ra biện pháp phát triển và nâng cao kỹ năng giao tiếp cho
trẻ mẫu giáo lớn là một việc làm cần thiết không chỉ góp phần tăng cường
hiệu quả kỹ năng giao tiếp cho trẻ, mà còn nâng cao chất lượng chăm sóc,
giáo dục cho trẻ của các trường mầm non.
Những năm đầu đời của trẻ là những năm quan trọng nhất cho sự phát
triển toàn diện của đứa trẻ và ngôn ngữ cũng là một quá trình tâm lí diễn ra rất
mạnh ở trẻ. Ở giai đoạn này, trẻ học và nắm được tiếng mẹ đẻ của mình,
chính vì vậy giải pháp phát triển kỹ năng giao tiếp tốt nhất đó chính là giáo
viên luôn tập trung vào việc rèn luyện và nâng cao kỹ năng giao tiếp sư phạm
của giáo viên mầm non với trẻ. Bởi đây là một trong những yêu cầu quan
trọng của ngành học giúp giáo viên mầm non nâng cao phẩm chất, năng lực
của mình, qua đó góp phần nâng cao chất lượng giáo dục, đáp ứng yêu cầu
của xã hội đề ra.
Xuất phát từ những lý do trên tôi chọn đề tài: “Biện pháp phát triển kỹ
năng giao tiếp cho trẻ mẫu giáo lớn thông qua trò chơi đóng vai theo chủ đề
tại trường mầm non Đại Thịnh - huyện Mê Linh - thành phố Hà Nội” làm

luận và thực tiễn liên quan đến dạy kỹ năng giao tiếp cho trẻ mẫu giáo lớn.

3


6.2 Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn
6.2.1 Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi
- Đây là phương pháp của đề tài sử dụng bảng câu hỏi để tìm hiểu ý
kiến của giáo viên mầm non, cán bộ quản lý trường mầm non Đại Thịnh
nhằm đánh giá về kỹ năng giao tiếp của giáo viên mầm non và những khó
khăn trong quá trình giao tiếp của giáo viên mầm non với trẻ. Tìm hiểu về
những nguyên nhân ảnh hưởng đến kỹ năng giao tiếp của giáo viên mầm non
và đề xuất của giáo viên mầm non đối với nhà trường và bản thân trong việc
nâng cao kỹ năng giao tiếp cho giáo viên với trẻ.
6.2.2 Phương pháp quan sát
- Đối với giáo viên: Dự giờ, quan sát, ghi chép cách tổ chức hướng dẫn
phát triển kỹ năng giao tiếp cho trẻ thông qua trò chơi đóng vai theo chủ đề ở
trường mầm non.
- Đối với trẻ: Theo dõi kỹ năng giao tiếp của trẻ trong khi đóng vai vui
chơi, hứng thú, thao tác và hành động vui chơi trong quá trình chơi.
6.2.3 Phương pháp phỏng vấn
Tiến hành phỏng vấn, tham khảo ý kiến của một số giáo viên trường
mầm non Đại Thịnh nhằm tìm hiểu thêm về biện pháp phát triển kỹ năng giao
tiếp cho trẻ mẫu giáo lớn, đặc biệt là đề xuất một số biện pháp cần thực hiện
để nâng cao, phát triển kỹ năng giao tiếp của trẻ mẫu giáo lớn thông qua trò
chơi đóng vai theo chủ đề.
7. Phạm vi nghiên cứu
7.1 Giới hạn về thời gian nghiên cứu
Đề tài được thực hiện nghiên cứu từ tháng 12/2018 đến tháng 05/2019.
7.2. Nội dung nghiên cứu

hồn” cuốn sách đầu tiên của loài người bàn về tâm lí học đã quan tâm đến kỹ
năng nói chung. Theo ông, nội dung của phẩm hạnh là “biết định hướng, biết
làm việc, biết tìm tòi”, điều đó có nghĩa là: Con người có phẩm hạnh là con
người có kỹ năng làm việc”.
Đến thế kỷ XIX, trong bản thảo Kinh tế - Triết học 1884, C.Mác (1818
- 1883) đã bàn về nhu cầu xã hội giữa con người với con người trong hoạt
động xã hội. Ông chỉ ra rằng trong quá trình sinh hoạt và sản xuất buộc con
người phải giao tiếp trực tiếp với nhau. Con người chỉ trở thành con người khi
có những quan hệ thực với những người khác, có giao tiếp trực tiếp với những
người khác.
Đến những năm đầu thế kỷ XX, các nhà tâm lý học, giáo dục học và
các nhà xã hội học đã có những công trình nghiên cứu sâu sắc hơn về giao
tiếp: A.N.Lêonchiew và các cộng sự của ông coi giao tiếp như là một dạng
hoạt động với đầy đủ động cơ, mục đích, điều kiện và phương tiện hoạt động.
Kế thừa quan điểm của A.N.Lêonchiew về giao tiếp, A.A.Lêonchiew đã có
những nghiên cứu sâu hơn và chỉ ra các phương tiện phi ngôn ngữ, đặc biệt
ông đã tiến hành phân loại hoạt động giao tiếp thành các dạng và hình thức
khác nhau. Tuy nhiên, quan điểm của A.A.Lêonchiew vẫn còn những hạn chế
nhất định, những hạn chế đó đã được Lômôv chỉ ra trong những công trình
nghiên cứu của mình, ông khẳng định giao tiếp là một phạm trù độc lập.
Lômôv cũng chỉ ra giao tiếp của con người chịu sự quy định của những thiết
chế xã hội và vị trí xã hội của các chủ thể tham gia vào quá trình giao tiếp.
L.X Vưgôtxki (nhà tâm lí học Liên Xô) cho rằng: Giao tiếp xem như là
sự thông báo hoặc quan hệ qua lại thuần túy giữa con người với con người,
như là sự trao đổi quan điểm và xúc cảm.
6


1.1.2 Ở trong nước
Trong các công trình nghiên cứu của các tác giả Nguyễn Ánh Tuyết,

7


Những báo cáo khoa học của cố GS - TS Nguyễn Khắc Viện đã phân
tích và làm rõ tầm quan trọng của trò chơi đóng vai theo chủ đề ở lứa tuổi
mẫu giáo. Đồng thời các nhà khoa học chỉ ra cấu trúc và những phương pháp
phát triển trò chơi đóng vai theo chủ đề ở trẻ mầm non.
Tác giả Nguyễn Quang Uẩn trong “Tâm lý học đại cương” (1995) đã
quan niệm “Tri thức - Kỹ năng - Kỹ xảo là điều kiện cần thiết để hình thành
năng lực trong một lĩnh vực nào đó” [12].
Nhìn chung, nhiều công trình nghiên cứu lí luận và thực tiễn của các
tác giả trong và ngoài nước đều đã đề cập đến nhiều khía cạnh khác nhau của
vấn đề giao tiếp như bản chất của giao tiếp, chỉ ra được nội dung, đặc điểm,
hiệu quả, phương tiện... góp phần phát triển khoa học giáo dục Việt Nam,
trong đó có Giáo dục học mầm non. Tuy nhiên, trong các công trình nghiên
cứu trên vẫn chưa có nhiều đề tài nghiên cứu về biện pháp phát triển kỹ năng
giao tiếp cho trẻ mầm non. Do đó việc nghiên cứu về biện pháp phát triển kỹ
năng giao tiếp cho trẻ mầm non ở lứa tuổi mẫu giáo lớn thông qua trò chơi
đóng vai theo chủ đề là rất cần thiết.
1.2 Một số khái niệm
1.2.1 Giao tiếp và kỹ năng giao tiếp
1.2.1.1 Giao tiếp
Tâm lý học đại cương, tâm bệnh học và tâm lý học xã hội coi giao tiếp
như một quá trình hoạt động, một quá trình tiếp xúc tâm lý, tiếp xúc nhân
cách hoặc một quá trình xác lập quan hệ xã hội.
Nhấn mạnh đến khía cạnh tâm lý của giao tiếp, tác giả Trần Trọng
Thủy (1996) trong nghiên cứu “Nhập môn khoa học giao tiếp” đã quan niệm:
Giao tiếp của con người là một quá trình có chủ định hay không có chủ định,
có ý thức hay không có ý thức mà trong đó có cảm xúc và tư tưởng được biểu
đạt trong các thông điệp bằng phi ngôn ngữ”. Tác giả Ngô Công Hoàn (1994)

Nghiên cứu về kỹ năng giao tiếp, các nhà nghiên cứu đã quan niệm,
khác nhau về cách nhìn và từ đó khai thác nó dưới nhiều góc độ khác nhau.
Theo nhóm tác giả Michelson, Sugai, Wood và Kazdin (1983), nhóm tác giả
cho rằng: ta có thể hiểu kỹ năng giao tiếp là kỹ năng được hình thành thông
qua giáo dục, rèn luyện bao gồm các hành vi ứng xử thích hợp bằng lời và
không lời trong những tình huống, hoàn cảnh cụ thể nhằm đạt hiệu quả cao
trong giao tiếp với người khác [5].
Theo từ điển Tiếng Việt (1992): “Kỹ năng là khả năng vận dụng những
kiến thức thu nhận trong một lĩnh vực nào đó vào thực tế” [15].
9


Nhóm tác giả Hoàng Anh, Đỗ Thị Châu, Nguyễn Thạc cho rằng: “Kỹ
năng giao tiếp là khả năng nhận thức nhanh chóng những biểu hiện bên ngoài
và đoán biết tâm lý bên trong của đối tượng và bản thân chủ thể giao tiếp, là
khả năng sử dụng hợp lý những phương tiện ngôn ngữ và phi ngôn ngữ, biết
cách tổ chức điều chỉnh, điều khiển quá trình giao tiếp nhằm đạt mục đích
giao tiếp [5].
Theo tác giả Huỳnh Văn Sơn trong “Giáo trình Tâm lý học” (2011): “Kỹ
năng giao tiếp là khả năng vận dụng hiệu quả các tri thức và kinh nghiệm về
giao tiếp, các phương tiện ngôn ngữ và phi ngôn ngữ vào trong những hoàn
cảnh khác nhau của quá trình giao tiếp nhằm đạt mục đích giao tiếp” [5].
Từ những quan niệm của các nhà nghiên cứu về kỹ năng giao tiếp ta có
thể hiểu khái niệm kỹ năng giao tiếp như sau: Kỹ năng giao tiếp là khả năng
nhận thức nhanh chóng những biểu hiện bên ngoài và những biểu hiện tâm lý
bên trong của đối tượng và bản thân của chủ thể giao tiếp để tiến hành các
thao tác, hành động, kể cả năng lực thể hiện cảm xúc, thái độ nhằm giúp chủ
thể giao tiếp trao đổi thông tin, tư tưởng, tình cảm với đối tượng giao tiếp.
Cũng có thể nói kỹ năng giao tiếp là khả năng sử dụng hợp lý các phương tiện
ngôn ngữ và phi ngôn ngữ, biết cách tổ chức, điều chỉnh quá trình giao tiếp

Bên cạnh đó, tác giả Trần Quốc Thành cho rằng để hình thành kỹ năng cần
trải qua ba giai đoạn bao gồm:
Giai đoạn 1: Nhận thức đầy đủ về mục đích, cách thức, điều kiện hành động.
Giai đoạn 2: Quan sát mẫu và làm theo mẫu.
Giai đoạn 3: Tập luyện để tiến hành các hành động theo đúng yêu cầu, điều
kiện hành động nhằm đạt mục đích đã đặt ra.
Như vậy, có nhiều ý kiến khác nhau về vấn đề hình thành kỹ năng,
song những ý kiến này đều thống nhất là kỹ năng được hình thành trong hoạt
động. Do đó, giáo viên cần nắm được các giai đoạn hình thành kỹ năng để tổ
chức và điều khiển hoạt động giáo dục của mình sao cho hình thành được
những kỹ năng sư phạm là điều cần thiết và quan trọng. Các kỹ năng sư phạm
của người giáo viên được hình thành và hoàn thiện trong quá trình dạy học và
chúng ta hoàn toàn có thể nâng cao mức độ kỹ năng cho từng cá nhân thông
qua các phương pháp cụ thể.

11


Các giai đoạn hình thành kỹ năng giao tiếp cho trẻ mẫu giáo lớn thông
qua trò chơi đóng vai theo chủ đề:
Giai đoạn 1: Từ thao tác với đồ vật, đồ chơi của trẻ tuổi ấu nhi phát
triển thành trò chơi đóng vai theo chủ đề ở tuổi mẫu giáo.
Giai đoạn 2: Đến cuối ba tuổi - đầu bốn tuổi, trẻ bắt đầu muốn giao
tiếp, muốn trò chuyện với các bạn xung quanh trẻ mong muốn thể hiện vai
chơi mình đóng bằng nội dung phong phú hơn như: quan hệ, đối xử và đời
sống tình cảm phù hợp với vai chơi (trẻ thường chơi thành các nhóm nhỏ,
nhưng đơn giản là cùng nhau mô phỏng lại mối quan hệ nổi bật của người lớn
mà trẻ nhận thức được, chứ chưa có sự bàn bạc, thảo luận trong nhóm chơi).
Giai đoạn 3: Tuổi mẫu giáo nhỡ (4 - 5 tuổi), trẻ có nhu cầu giao tiếp với
các bạn xung quanh để cùng chơi, cùng thể hiện vai chơi của mình, các nhóm

tặng cho bạn A ở góc tạo hình và ghé lại cửa hàng bạn B ở góc bán hàng để
mua bánh sinh nhật.
- Kỹ năng sử dụng từ phù hợp với nội dung, hoàn cảnh và đối tượng
giao tiếp: Trẻ mẫu giáo lớn phải biết dùng từ đúng với hoàn cảnh giao tiếp, trẻ
thể hiện nhu cầu, mong muốn được chơi ở góc chơi nào…
- Kỹ năng sử dụng lời nói để bày tỏ cảm xúc, nhu cầu, ý nghĩ và kinh
nghiệm của bản thân khi giao tiếp: Cảm xúc khi giao tiếp là một trong những
kỹ năng giao tiếp rất quan trọng đối với trẻ và đối với người đối diện, trẻ phải
diễn đạt giao tiếp để bày tỏ được suy nghĩ của mình để người khác hiểu được
trẻ đang mong muốn điều gì.
- Kỹ năng điều chỉnh giọng nói phù hợp với nhu cầu giao tiếp: Trong
một hoàn cảnh giao tiếp cụ thể nào đó, trẻ phải biết tự điều chỉnh giọng nói
của mình, ví dụ trong nhóm chơi ở góc phân vai, các bạn đang trò chuyện
cùng nhau làm những chiếc bánh, trẻ cũng tham gia trong nhóm chơi đó, các
bạn nói chuyện rất nhỏ nhẹ, thì đòi hỏi trẻ cũng phải giao tiếp như bạn, chứ
không thể hét toáng lên, làm ảnh hưởng đến nhóm chơi.
- Kỹ năng sử dụng các phương tiện giao tiếp phi ngôn từ (cử chỉ, nét
mặt, điệu bộ). Kỹ năng giao tiếp đòi hỏi trẻ phải biết sử dụng giọng điệu, có
khi lên giọng, có khi hạ giọng, kết hợp với ánh mắt, cử chỉ nhằm truyền đến
bạn mình là mình đang mong muốn điều gì, đang suy nghĩ như thế nào để bạn
hiểu được ý muốn cần diễn đạt. Bên cạnh đó, trẻ biết sử dụng đúng từ, phù
hợp với nội dung và hoàn cảnh giao tiếp cụ thể.

13


- Kỹ năng làm chủ bản thân khi giao tiếp (làm chủ cảm xúc, hành động,
không nói leo, không ngắt lời người khác khi đang trò chuyện): chính bản
thân trẻ phải tự điều khiển được cảm xúc, thái độ của mình, bên cạnh đó trẻ sẽ
thể hiện rõ sự tự tin khi giao tiếp với bạn bè và tập thể, chính trẻ sẽ trình bày

Trong lịch sử phát triển của xã hội loài người và lịch sử phát triển trò
chơi, các nhà Tâm lý học Xô Viết trước đây đã cho rằng: “Trò chơi là một
nghệ thuật xuất hiện sau lao động và là một hiện tượng mang tính chất xã hội,
là phương tiện chuẩn bị cho đứa trẻ làm quen với xã hội của người lớn”.
Theo N.K.Crupxkalia trong cuốn “Trò chơi của trẻ mẫu giáo”, Tập 6 Tuyển tập sư phạm toàn tập. Bà đã chỉ ra: “Trò chơi là phương thức nhận biết
thế giới, là con đường dẫn dắt trẻ đi tìm chân lý” [9].
Trong cuốn “Tâm lý học trẻ em”, theo Đ.V.Enconhin thì: “Trò chơi gắn
liền với sự phát triển của xã hội loài người, sự thay đổi vị trí của đứa trẻ trong
các mối quan hệ xã hội” [14].
Trong cuốn “Giáo dục học trẻ em” (2008), NXB Giáo dục của tác giả
Đinh Văn Vang thì: “Trò chơi là một hoạt động độc lập - tự do và tự nguyện
của đứa trẻ” [4].
Theo cách hiểu chung của mọi người thì: “Trò chơi là một hoạt động
thường dùng để giải trí và đôi khi cũng được sử dụng như một công cụ giáo
dục”. Trò chơi còn là một hình thức dưỡng sinh của người lớn tuổi, giúp họ
thư giãn và vui vẻ… [4]
Trong Giáo dục thì: “Trò chơi là một phương pháp giáo dục thực hành
hiệu nghiệm nhất đối với việc hình thành nhân cách - trí dục của trẻ em” [4].
Trong giáo trình “Giao tiếp với trẻ em” NXB Giáo dục (2006) A.X.
Macarenco đã viết: “Trò chơi có một ý nghĩa rất quan trọng đối với trẻ. Ý
nghĩa này chẳng khác nào ý nghĩa của sự hoạt động sự làm việc và sự phục vụ
đối với người lớn. Đứa trẻ thể hiện như thế nào trong trò chơi thì sau này
trong trường hợp lớn nó cũng thể hiện như thế trong công việc. Vì vậy một
nhà hoạt động trong tương lai trước tiên phải được giáo dục trong trò chơi.
Toàn bộ lịch sử một người là một nhà hoạt động trong hay một cán bộ có thể
quan niệm như là một quá trình phát triển trò chơi, một sự chuyển dịch dần từ
sự tham gia vào trò chơi sang sự chuyển dịch các công việc. Cũng vì vậy mà
ta có quyền gọi trò chơi là trường học của cuộc sống” [10].
Trò chơi được chia ra làm 2 loại cơ bản: [10]
- Trò chơi với đồ vật.

gia đình. Khi trẻ nhập vai chơi, do có nhu cầu muốn bắt chước cho giống thật
nên trẻ sẽ cố gắng thể hiện các hành động, cách ứng xử, cách thể hiện tình cảm,
thái độ… phù hợp với vai mà trẻ đóng. Trong quá trình chơi, bằng cách nhập
vai chơi trẻ học được cách ứng xử, giao tiếp, thấu hiểu được tình cảm giữa con
16


người với con người, con người đối với thiên nhiên, con người đối với đồ vật…
góp phần hình thành hành vi xã hội của bản thân trẻ, giúp trẻ phát triển ngôn
ngữ của mình thông qua trò chơi đóng vai theo chủ đề.
Khi nói vui chơi là hoạt động chủ đạo của trẻ mẫu giáo, điều đó cần
phải hiểu là hoạt động vui chơi mà trung tâm là trò chơi đóng vai theo chủ đề
đã gây ra những biến đổi về chất, tạo ra cấu tạo mới trong đời sống tâm lý của
trẻ, chứ không hẳn là trẻ dành nhiều thời gian để chơi. Cấu tạo mới đó là sự
hình thành ở trẻ một nhân cách.
b. Đặc điểm của trò chơi đóng vai theo chủ đề
Có thể nói trò chơi đóng vai theo chủ đề chính là một loại trò chơi đặc
trưng nhất của trẻ mẫu giáo.
Vui chơi trước hết là một dạng hoạt động không mang tính chất bắt
buộc. Theo Đào Thanh Âm chơi là một hoạt động không nhằm tạo ra sản
phẩm - kết quả vật chất mà chỉ nhằm thỏa mãn nhu cầu được chơi của trẻ - kết
quả tinh thần. Tóm lại, “Động cơ của hoạt động vui chơi nằm ngay trong quá
trình chơi chứ không phải ở kết quả” [15]. Bởi vì vui chơi không phải là hoạt
động tạo ra sản phẩm và hành động chơi không buộc phải tuân theo một quy
luật, phương thức chặt chẽ. Nguyên nhân thúc đẩy trẻ tham gia vào trò chơi
chính là sức hấp dẫn của trò chơi, khi trẻ thích một trò chơi nào thì trẻ sẽ thích
và say mê trò chơi đó. Mọi sự bắt buộc hoặc cưỡng bức đều dẫn đến sự phá
hoại trò chơi.
Trò chơi là một dạng mang tính tự lập của trẻ. Hơn bất cứ hoạt động
nào, khi tham gia vào trò chơi trẻ mẫu giáo biểu hiện rõ nhất ý thức làm chủ.