Nghĩ về xây dựng "Trường học thân thiện - Học sinh
tích cực"
Trong công cuộc đổi mới do Đảng ta khởi xướng và lãnh đạo, Đảng chủ trương thực hiện
CNH, HĐH để đưa đất nước ta, dân tộc ta thoát khỏi nghèo nàn, lạc hậu; đưa
nước ta cơ bản trở thành một nước công nghiệp vào năm 2020, xứng đáng
sánh vai với các cường quốc năm châu. Sự thành công của sự nghiệp trọng
đại đó tuỳ thuộc phần lớn vào công tác đào tạo nguồn nhân lực, vào sự
nghiệp “trồng người”. Bối cảnh đó đặt ra cho ngành giáo dục, đội ngũ thầy
cô giáo, cán bộ quản lý và mỗi nhà trường trách nhiệm rất nặng nề.
Trong việc thực hiện sứ mệnh nặng nề và cao cả đó, mỗi trường học phải là
một tập thể đoàn kết phấn đấu nâng cao chất lượng giáo dục đạo đức và chất
lượng dạy học đích thực, đào tạo thế hệ trẻ thành những công dân yêu nước,
có văn hoá, có trình độ kiến thức, kỹ năng khoa học, có ý chí, hoài bão vươn
lên không cam chịu nghèo hèn làm giàu cho đất nước và cho bản thân. Để
làm được điều đó, mỗi trường học, nhất là trường phổ thông, phải xây dựng
cho được môi trường sư phạm tích cực, thân thiện: Thân thiện giữa thầy với
thầy; thân thiện giữa trò với trò; thân thiện giữa thầy với trò, thân thiện giữa
nhà trường với cộng đồng theo nguyên lý: “Giáo dục nhà trường gắn liền với
giáo dục gia đình và giáo dục xã hội”. Từ nguyên lý này, ta có thể nhận ra
các mục tiêu của mô hình “Trường học thân thiện, học sinh tích cực”.
Trước hết đó phải là trường học tiếp nhận tất cả trẻ em trong độ tuổi quy
định, nhất là TH, THCS là các cấp học phổ cập, đến trường; nhà trường phải
chịu trách nhiệm về công tác phổ cập giáo dục đối với địa phương nơi
trường đóng. Nhà trường phải tạo điều kiện để thực hiện bình đẳng về quyền
lợi học tập cho thanh, thiếu niên, không phân biệt bất kỳ sự khác nhau nào
tình trạng kinh tế gia đình, giới tính, dân tộc, tôn giáo, văn hoá, ngôn ngữ,
vùng miền, phong tục tập quán..., kể cả trẻ em lành lặn và trẻ em khuyết tật
có ý chí thiết tha và khả năng học tập. Nhà trường phải tận tình giúp đỡ học
sinh chưa ngoan, giúp đỡ học sinh học lực yếu kém, giảm lưu ban, bỏ học,
vận động những học sinh đã bỏ học trở lại trường, cùng với Ban đại diện cha
mẹ học sinh tận tâm cưu mang giúp đỡ những học sinh có hoàn cảnh gia

nhân văn, xây dựng thái độ và giáo dục hành vi ứng xử tôn trọng bình đẳng
nam nữ. Trường học thân thiện phải chú trọng giáo dục kỹ năng sống, giáo
dục cho học sinh biết rèn luyện thói quen rèn luyện thân thể, biết tự bảo vệ
sức khoẻ, biết sống khoẻ mạnh, an toàn.
Và “Trường học thân thiện, học sinh tích cực” phải là trường học huy động
có hiệu quả sự tham gia của học sinh, thầy cô giáo, cha mẹ học sinh, của
chính quyền, các đoàn thể, các tổ chức kinh tế - xã hội và nhân dân địa
phương nơi trường đóng cùng góp sức xây dựng nhà trường. Nhà trường
phải tổ chức cho giáo viên, học sinh tham gia các hoạt động của cộng đồng
một cách phù hợp như: lễ hội dân gian, kỷ niệm các ngày lễ lớn, ngày truyền
thống...
Cuộc vận động “Xây dựng trường học thân thiện, học sinh tích cực” là phấn
đấu hướng tới mục tiêu nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện, xây dựng
trong mỗi trường học môi trường sư phạm lành mạnh, an toàn, tạo cơ sở
vững chắc cho việc nâng cao chất lượng giáo dục. Cuộc vận động này sẽ là
một quá trình đi từ nhận thức đến thực tiễn nên không tự nhiên mà có, mà là
kết quả của quá trình phấn đấu gian khổ, phối hợp nhiều lực lượng, trong đó
thầy và trò là lực lượng nòng cốt, trở thành hiện thực sau một quá trình tự
hoàn thiện, phát huy các yếu tố thân thiện đã có, khắc phục yếu kém, bổ
sung mọi thiếu hụt để đạt chuẩn quốc gia, từng bước thực hiện “chuẩn hoá,
hiện đại hoá, xã hội hoá”. Trường học thân thiện là trường học phát huy
được những giá trị truyền thống của phong trào “Dạy tốt, học tốt”, mọi thành
viên đều tự giác thực hiện khẩu hiệu “Kỷ cương – Tình thương – Trách
nhiệm”, trò phải chăm ngoan học giỏi, “Mỗi thầy cô giáo là tấm gương đạo
đức, tự học và sáng tạo”.
Đón nhận mô hình và đi vào cuộc vận động này, chúng ta cần xác định đây
không phải là một khái niệm hoàn toàn mới mà trên thực tế, có nhiều điển
hình tiên tiến đã và đang phấn đấu thực hiện. Trong xu thế hội nhập, việc
xây dựng và thực hiện mô hình trường học thân thiện cần kết hợp từ lý luận
và thực tiễn trong nước cũng như tiếp thu có chọn lọc kinh nghiệm của thế