TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ

======
NGUYỄN THỊ THU

TÍCH HỢP LIÊN MÔN TRONG DẠY HỌC
PHẦN “CÔNG DÂN VỚI ĐẠO ĐỨC”
(GIÁO DỤC CÔNG DÂN LỚP 10)
Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
NGUYỄN HUỆ, TỈNH NINH BÌNH HIỆN NAY
KHÓA LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC
Chuyên ngành: Phương pháp dạy học môn Giáo dục Công dân

Người hướng dẫn khoa học

ThS. NGUYỄN QUANG THUẬN

HÀ NỘI - 2018


TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI 2
KHOA GIÁO DỤC CHÍNH TRỊ

======
NGUYỄN THỊ THU

TÍCH HỢP LIÊN MÔN TRONG DẠY HỌC
PHẦN “CÔNG DÂN VỚI ĐẠO ĐỨC”
(GIÁO DỤC CÔNG DÂN LỚP 10)
Ở TRƯỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG



LỜI CAM ĐOAN
Khóa luận tốt nghiệp này được hoàn thành dưới sự hướng dẫn của
thầy giáo, ThS. Nguyễn Quang Thuận. Em xin cam đoan rằng:
Đây là kết quả nghiên cứu của riêng em không trùng lặp với bất cứ
công trình nghiên cứu nào.
Trong quá trình làm khóa luận, em đã kế thừa những thành tựu của
các nhà khoa học với sự trân trọng và biết ơn.
Hà Nội, 6 tháng 5, năm 2018.
Sinh viên

Nguyễn Thị Thu


DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
GDCD

Giáo dục công dân

GDPT

Giáo dục phổ thông

GD&ĐT

Giáo dục và Đào tạo

GV


6. Ý nghĩa của khóa luận................................................................................... 7
7. Kết cấu của đề tài .......................................................................................... 7
CHƯƠNG 1. CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA VIỆC TÍCH HỢP LIÊN MÔN
TRONG DẠY HỌC PHẦN “CÔNG DÂN VỚI ĐẠO ĐỨC” (GDCD LỚP
10) Ở TRƯỜNG THPT NGUYỄN HUỆ, TỈNH NINH BÌNH ........................ 8
1.1. Cơ sở lý luận của việc tích hợp liên môn trong dạy học phần công dân
với đạo đức (GDCD lớp 10) ở trường THPT.................................................... 8
1.1.1. Khái niệm dạy học tích hợp .................................................................... 8
1.1.2. Khái niệm dạy học tích hợp liên môn ................................................... 10
1.1.3. Tích hợp liên môn trong dạy học môn Giáo dục công dân ở trường
THPT ............................................................................................................... 12
1.1.4. Tích hợp liên môn trong dạy học phần “Công dân với đạo đức” trong
chương trình Giáo dục công dân lớp 10 ở trường THPT hiện nay ................. 14
1.2. Cơ sở thực tiễn của việc tích hợp liên môn trong dạy học phần công
dân với đạo đức (GDCD lớp 10) ở trường THPT Nguyễn Huệ, tỉnh Ninh
Bình ................................................................................................................. 16
1.2.1. Khái quát về trường THPT Nguyễn Huệ, tỉnh Ninh Bình .................... 16
1.2.2. Thực trạng dạy học tích hợp liên môn trong dạy học phần “Công dân
với đạo đức”môn GDCD lớp 10 ở trường THPT Nguyễn Huệ,tỉnh Ninh
Bình. ................................................................................................................ 19


1.2.3. Sự cần thiết phải tích hợp liên môn trong dạy học phần “Công dân
với đạo đức” (GDCD lớp10) ở trường THPT Nguyễn Huệ, tỉnh Ninh Bình 21
TIỂU KẾT CHƯƠNG 1.................................................................................. 24
CHƯƠNG 2. QUY TRÌNH TÍCH HỢP LIÊN MÔN TRONG DẠY HỌC
PHẦN “CÔNG DÂN VỚI ĐẠO ĐỨC” (GDCD LỚP 10) Ở TRƯỜNG
TRUNG HỌC PHỔ THÔNG NGUYỄN HUỆ, TỈNH NINH BÌNH............. 25
2.1. Quy trình thiết kế bài giảng...................................................................... 25
2.1.1. Xác định mục tiêu bài học..................................................................... 25

2. Một số kiến nghị về dạy học môn Giáo dục công dân ở trường Trung học
phổ thông theo định hướng tích hợp liên môn ................................................ 85
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO........................................................ 87


MỞ ĐẦU
1. Lý do lựa chọn đề tài
Trong xu thế đổi mới giáo dục hiện nay, dạy học tích hợp liên môn đang
là một xu thế phổ biến, tất yếu đối với nền giáo dục của các quốc gia. Dạy học
tích hợp liên môn giúp cho bài học có tính thực tiễn cao, trở nên sinh động,
hấp dẫn; tạo ra động cơ, hứng thú học tập đối với HS. Đồng thời, dạy học tích
hợp liên môn còn có tác dụng bồi dưỡng, nâng cao kiến thức và kĩ năng sư
phạm cho GV, góp phần phát triển đội ngũ GV bộ môn hiện nay thành đội
ngũ GV có đủ năng lực dạy học môn GDCD gắn bó chặt chẽ với tình hình
kinh tế - chính trị - xã hội của đất nước gắn với những vấn đề đang diễn ra
trong đời sống hàng ngày của học sinh.
Ngành Giáo dục và Đào tạo Việt Nam đang thực hiện đổi mới căn bản
và toàn diện theo tinh thần Nghị quyết số 29 của Hội nghị TW 8 khóa XI với
một trong những định hướng đổi mới cơ bản về nội dung, chương trình là xây
dựng nội dung, chương trình các bậc học, môn học, lĩnh vực học tập theo
hướng tích hợp liên môn. Chương trình GDPT tổng thể năm 2017 đã thể hiện
khá rõ nét định hướng tích hợp liên môn này.
Môn GDCD ở trường THPT bao gồm kiến thức cơ bản của các môn
Triết học, Đạo đức học, Kinh tế chính trị Mác - Lênin, Chủ nghĩa xã hội khoa
học; các vấn đề cơ bản về kinh tế, chính trị, xã hội ở Việt Nam; một số chủ
trương, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam; một số chính sách, pháp luật
cơ bản của Nhà nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam... Do đó, môn
GDCD ở bậc THPT có vai trò quan trọng trong việc giáo dục HS ý thức và
hành vi của người công dân mới với những phẩm chất đạo đức, tư tưởng tốt
đẹp.

2. Lịch sử nghiên cứu đề tài
* Cá c công tr ình ng hiên cứu ở nư ớc n goà i về dạ y họ c t í ch
h ợp liên môn
Lý thuyết tích hợp là một triết lý được Ken Wilber đề xuất. Lý thuyết


tích hợp tìm kiếm sự tổng hợp tốt nhất hiện thực “xưa- pre-modern, naymodern, và mai sau- postmodern”. Lý thuyết tích hợp đã được nhiều nhà thực
hành lý thuyết áp dụng trong hơn 35 lĩnh vực chuyên môn và học thuật khác
nhau.
- Theo tác giả Rogier (1996), chương trình được xây dựng theo quan
điểm tích hợp, trước hết dựa trên quan điểm giáo dục nhằm phát triển năng
lực người học. Tác giả đã nhận định lý thuyết tích hợp được ứng dụng vào
giáo dục trở thành một quan điểm (một trào lưu tư tưởng) lý luận dạy học phổ
biến trên thế giới hiện nay.
- Học giả Clark (2002) khi bàn về dạy học tích hợp đã cho rằng mục đích
chung của việc học là hiểu sự liên kết của mọi hiện tượng, sự vật. “Tích hợp
là cách tư duy trong đó các mối liên kết được tìm kiếm, do vậy, tích hợp làm
cho việc học chân chính xảy ra”
- Theo Drake and Burns (2004), việc định nghĩa chương trình tích hợp
đã là đề tài bàn bạc từ khi thế kỷ 20 bắt đầu. Hơn một trăm năm qua, các nhà
lý thuyết đã đưa ra ba loại cơ bản về hoạt động tích hợp. Các loại tích hợp này
được xác lập giống nhau mặc dù tên gọi của chúng thường khác nhau. Tích
hợp có vẻ như là vấn đề của phương pháp và mức độ. Từ nhìn nhận này,
Drake and Burns, đề xuất các định nghĩa của mình về các định hướng tích hợp
mà theo họ, chúng tương thích với các định nghĩa đã được các nhà giáo dục
đề ra qua nhiều thập kỷ vừa rồi. Ba loại này cung cấp điểm khởi đầu cho việc
hiểu các cách tiếp cận tích hợp khác nhau: Tích hợp đa môn, tích hợp liên
môn và tích hợp xuyên môn. Trong những năm gần đây và hiện nay, hầu hết
các nền giáo dục tiên tiến trên thế giới đều được xây dựng chương trình theo
hướng tích hợp với ba loại hình này.

dạ y h ọ c mô n
GDCD
THPT

bậ c

- Tác giả Vũ Đình Bảy trong cuốn Phương pháp dạy học môn GDCD ở


trường THPT đã xác định “định hướng phương pháp và nội dung dạy học
môn GDCD ở trường THPT là tích hợp một cách hợp lý vào các bài học các
nội dung cần giáo dục cho HS như: trật tự an toàn giao thông; bảo vệ môi
trường; phòng chống HIV/AIDS, ma túy, tệ nạn xã hội..”. [1, tr.24].
- Hướng dẫn số 2916/GDĐT-TrH ngày 04 tháng 9 năm 2013 của Bộ
GD&ĐT về tích hợp, lồng ghép các nội dung trong môn Giáo dục công dân
(GDCD) và Hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp (HĐGDNGLL) đã nêu ra
quan điểm và một số phương hướng lồng ghép các nội dung tích hợp trong
dạy học môn GDCD.
- Trong cuốn Dạy học tích hợp phát triển năng lực HS - quyển 2 do Trần
Thị Thanh Thủy chủ biên, các tác giả đã nêu ra một số quan điểm cơ bản về
dạy học tích hợp và thiết kế một số mẫu giáo án dạy học tích hợp của môn
GDCD với các môn học khách như Lịch sử, Địa lí, Ngữ Văn,...
- Hiện nay, xu hướng dạy học tích hợp liên môn vẫn đang được tiếp tục
nghiên cứu, thử nghiệm và áp dụng vào đổi mới chương trình giảng dạy
THPT. Mặc dù đã có một số đợt tập huấn, những cuộc thi soạn giáo án hay
giảng dạy theo quan điểm tích hợp, nhưng do chương trình còn mới mẻ nên
chưa hẳn tất cả các giáo viên đều nhận thức vấn đề một cách thấu đáo.
Tóm lại, từ nhiều góc độ, các tác giả đã nghiên cứu, phân tích thực trạng
của hoạt động dạy học tích hợp liên môn và chỉ ra vai trò, tầm quan trọng của
việc tiến hành dạy học tích hợp liên môn đối với người học. Tác giả đã tham

- Về nội dung nghiên cứu vấn đề tích hợp liên môn trong dạy học phần
“Công dân với đạo đức” trong chương trình GDCD lớp 10 ở trường THPT
hiện nay.
- Thời gian khảo sát: Đề tài này được khảo sát từ tháng 2/2018 đến tháng


4/2018.
5. Phương pháp nghiên cứu đề tài
Đề tài quán triệt quan điểm duy vật biện chứng và duy vật lịch, sử dụng
tổng hợp các phương pháp nghiên cứu lý luận và thực tiễn. Cụ thể:
- Nhóm phương pháp nghiên cứu lí luận: phân tích, tổng hợp, so sánh, hệ
thống hoá, khái quát hoá, trừu tượng hóa,…
- Nhóm phương pháp nghiên cứu thực tiễn: phương pháp quan sát,
phương pháp điều tra, phương pháp phỏng vấn, trò chuyện, phương pháp hỏi
ý kiến chuyên gia,...
6. Ý nghĩa của khóa luận
Với kết quả nghiên cứu đạt được, khóa luận tiếp tục khẳng định tính khả
thi đúng đắn của việc sử dụng tích hợp liên môn trong dạy học môn GDCD.
Đồng thời xác định quy trình và điều kiện cho việc sử dụng tích hợp liên môn
trong dạy học phần “Công dân với đạo đức” (GDCD lớp 10) ở trường THPT
Nguyễn Huệ, tỉnh Ninh Bình.
7. Kết cấu của đề tài
Ngoài phần mở đầu, phần kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, nội
dung của đề tài bao gồm 3 chương, 9 tiết.


CHƯƠNG 1. CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA VIỆC TÍCH HỢP LIÊN MÔN
TRONG DẠY HỌC PHẦN “CÔNG DÂN VỚI ĐẠO ĐỨC” (GDCD LỚP
10) Ở TRƯỜNG THPT NGUYỄN HUỆ, TỈNH NINH BÌNH
1.1. Cơ sở lý luận của việc tích hợp liên môn trong dạy học phần công

18 quốc gia được tổ chức từ ngày 6 - 8/12/2000 tại Manila (Philippines). Một
trong những nội dung chính được bàn luận sôi nổi tại hội thảo này là những
con đường và cách thức kết nối hệ thống tri thức hướng vào người học trong
thời đại thông tin. Muốn đáp ứng được nhu cầu kết nối hệ thống tri thức trong
một thế giới học tập, đòi hỏi tư duy liên hội được thiết kế ngay trong nội
dung, phương tiện nghiên cứu và phương pháp giảng dạy.
Tích hợp là một khái niệm được sử dụng trong nhiều lĩnh vực. Trong
lĩnh vực khoa học giáo dục, khái niệm tích hợp xuất hiện từ thời kì khai sáng,
dùng để chỉ một quan niệm giáo dục toàn diện con người, chống lại hiện
tượng làm cho con người phát triển thiếu hài hòa, cân đối. Tích hợp còn có
nghĩa là thành lập một loại hình nhà trường mới, bao gồm các thuộc tính trội
của các loại hình nhà trường vốn có.
Trong dạy học các bộ môn, tích hợp được hiểu là sự kết hợp, tổ hợp các
nội dung từ các môn học, lĩnh vực học tập khác nhau (Theo cách hiểu truyền
thống từ trước tới nay) thành một “môn học” mới hoặc lồng ghép các nội
dung cần thiết vào những nội dung vốn có của môn học, ví dụ: lồng ghép nội
dung giáo dục dân số, giáo dục môi trường, giáo dục an toàn giao thông trong
các môn học Giáo dục công dân, Ngữ văn hay Địa lí… xây dựng môn học
tích hợp từ các môn học truyền thống.
Trong chương trình GDPT tổng thể, Bộ GD&ĐT đã đưa ra khái niệm
dạy học tích hợp: “Dạy học tích hợp là định hướng dạy học giúp HS phát
triển khả năng huy động tổng hợp kiến thức, kỹ năng,... thuộc nhiều lĩnh vực
khác nhau


để giải quyết có hiệu quả các vấn đề trong học tập và trong cuộc sống, được
thực hiện ngay trong quá trình lĩnh hội tri thức và rèn luyện kỹ năng”. [6,
tr.31]. Như vậy, theo quan điểm này, dạy học tích hợp là quá trình dạy học
hướng tới mục tiêu HS biết vận dụng kiến thức, kỹ năng của nhiều môn học
khác nhau để giải quyết các nhiệm vụ học tập và các các vấn đề của cuộc sống.

vệ môi trường, an toàn giao thông... Mức độ tích hợp cao hơn là phải xử lí các
nội dung kiến thức trong mối liên quan với nhau, bảo đảm cho HS vận dụng
được tổng hợp các kiến thức đó một cách hợp lí để giải quyết các vấn đề trong
học tập, trong cuộc sống, đồng thời tránh việc HS phải học lại nhiều lần cùng
một nội dung kiến thức ở các môn học khác nhau.
Theo cách tiếp cận tích hợp liên môn, giáo viên tổ chức chương trình học
tập xoay quanh các nội dung học tập chung: các chủ đề, các khái niệm, các
khái niệm và kĩ năng liên ngành/môn. Họ kết nối các nội dung học tập chung
nằm trong các môn học để nhấn mạnh các khái niệm và kỹ năng liên môn.
Các môn học có thể nhận diện được, nhưng họ cho rằng ít quan trọng hơn so
với cách tiếp cận tích hợp đa môn.
Tích hợp liên môn còn được hiểu như là phương án trong đó nhiều môn
học liên quan được kết lại thành một môn học mới với một hệ thống những
chủ đề nhất định xuyên suốt qua nhiều cấp lớp. Bộ môn Địa lí, Lịch sử, Sinh
học, Xã hội, Công dân giáo dục, Hoá, Lý, được tích hợp thành môn “Nghiên
cứu xã hội và môi trường” ở chương trình giáo dục bậc tiểu học tại Anh, Úc,
Thái Lan. Chủ đề tích hợp liên môn là những chủ đề có nội dung kiến thức
liên quan đến hai hay nhiều môn học, thể hiện ở sự ứng dụng của chúng trong
cùng một hiện tượng, quá trình trong tự nhiên hay xã hội. Ví dụ: Kiến thức
Vật lí và Công nghệ trong động cơ, máy phát điện; kiến thức Vật lí và Hóa
học trong nguồn điện hóa học; kiến thức Lịch sử và Địa lí trong chủ quyền


biển, đảo; kiến thức Ngữ văn và Giáo dục công dân trong giáo dục đạo đức,
lối sống…
1.1.3. Tích hợp liên môn trong dạy học môn Giáo dục công dân ở trường
THPT
* Quan niệm về tích hợp liên môn trong dạy học môn GDCD
Tích hợp liên môn trong dạy học môn GDCD được hiểu là định hướng
dạy học môn GDCD giúp HS phát triển khả năng huy động tổng hợp kiến

* Ưu điểm của việc dạy học môn GDCD theo chủ đề tích hợp liên môn
- Đối với HS: Trước hết, các chủ đề tích hợp liên môn trong môn GDCD
có tính thực tiễn nên sinh động, hấp dẫn, có ưu thế trong việc tạo ra động cơ,
hứng thú học tập cho HS. Học các chủ đề tích hợp, liên môn trong môn
GDCD, HS được tăng cường vận dụng kiến thức tổng hợp vào giải quyết các
tình huống thực tiễn, ít phải ghi nhớ kiến thức một cách máy móc. Điều quan
trọng hơn là các chủ đề tích hợp liên môn trong dạy học nói chung và trong
dạy học môn GDCD nói riêng giúp cho HS không phải học lại nhiều lần cùng
một nội dung kiến thức ở các môn học khác nhau, vừa gây quá tải, nhàm
chán, vừa không có được sự hiểu biết tổng quát cũng như khả năng ứng dụng
của kiến thức tổng hợp vào thực tiễn.
- Đối với GV dạy môn GDCD: Ban đầu, GV dạy môn GDCD có thể có
chút khó khăn do việc phải tìm hiểu sâu hơn những kiến thức thuộc các môn
học khác. Tuy nhiên khó khăn này chỉ là bước đầu và có thể khắc phục dễ
dàng bởi hai lý do: Một là, trong quá trình dạy học môn GDCD, GV vẫn
thường xuyên phải sử dụng những kiến thức có liên quan đến các môn học
khác và vì vậy đã có sự am hiểu nhất định về những kiến thức liên môn đó;
Hai là, với việc đổi mới PPDH hiện nay, vai trò của GV không còn là người
truyền thụ kiến thức mà là người tổ chức, kiểm tra, định hướng hoạt động học


của HS cả ở trong và ngoài lớp học, vì vậy, GV các bộ môn liên quan có điều
kiện và chủ động hơn trong sự phối hợp, hỗ trợ GV môn GDCD trong dạy
học. Như vậy, dạy học tích hợp theo các chủ đề liên môn trong môn GDCD
không những giảm tải cho GV trong việc dạy các kiến thức liên môn trong
môn học của mình mà còn có tác dụng bồi dưỡng, nâng cao kiến thức và kĩ
năng sư phạm cho GV, góp phần phát triển đội ngũ GV bộ môn hiện nay
thành đội ngũ GV có đủ năng lực dạy học kiến thức liên môn, tích hợp.
Thực tế cho thấy giảng dạy tích hợp - liên môn đem lại lợi ích là kích
thích giáo viên tư duy và không ngừng trau dồi kiến thức ở nhiều lĩnh vực, bộ

tài nguyên và môi trường về biên giới, biển, đảo; sử dụng năng lượng tiết
kiệm và hiệu quả; bảo vệ môi trường; đa dạng sinh học và bảo tồn thiên
nhiên; ứng phó với biến đổi khí hậu, phòng tránh và giảm nhẹ thiên tai; giáo
dục an toàn giao thông... nhưng quỹ thời gian có hạn, không thể tăng số môn
học lên được. Việc tích hợp nội dung một số môn học vào trong phần “Công
dân với đạo đức” là giải pháp có thể thực hiện được nhiệm vụ giáo dục nhiều
mặt cho HS mà không quá tải và rất cần thiết. Vì vậy, tích hợp liên môn ở
phần “Công dân với đạo đức” (GDCD lớp 10) sẽ giúp HS học tập thông minh
và vận dụng sáng tạo kiến thức, kĩ năng và phương pháp của khối lượng tri
thức toàn diện, hài hòa và hợp lí trong giải quyết các tình huống khác nhau và
mới mẻ trong cuộc sống hiện đại.
Trong biết những năm gần đây hiện tượng học sinh vi phạm pháp luật
ngày càng có chiều hướng gia tăng, với mức độ ngày càng nghiêm trọng.
Nguyên nhân dẫn đến tình trạng đó là do sự xuống cấp về đạo đức của một bộ
phận không nhỏ học sinh. Đã đến lúc chúng ta cần nhìn nhận một cách thẳng
thắn và có những bước đi đúng đắn để giải quyết tình trạng trên.
Môn GDCD lớp 10 ở phần “Công dân với đạo đức” về thực chất là giáo


dục con người, giáo dục tư tưởng, đạo đức, lối sống cho thế hệ trẻ. Nhưng
giáo dục như thế nào để hiệu quả, giáo dục như thế nào là đủ, là đúng thì
chúng ta vẫn chưa có câu trả lời chính xác.
Nhìn nhận một cách khách quan về thực trạng của việc dạy và học môn
GDCD lớp 10 ở phần “Công dân với đạo đức” trong nhà trường chúng ta
thấy:
+ Học sinh thường có tư tưởng xem nhẹ môn học coi đó là môn phụ,
thấy môn học khô khan, dễ nhàm chán, trừu tượng, khó hiểu, những điều học
xong thường không được thực hành. Việc học môn học này đối với học sinh
thường mang tư tưởng đối phó, học vẹt. Một tuần chỉ học có một tiết mà môn
học lại không thi tốt nghiệp nên học sinh thờ ơ, xem nhẹ.

đầu tiên của bậc THPT tỉnh Ninh Bình. Trường THPT Nguyễn Huệ đã có
những bước tiến vượt bậc, trở thành một cơ sở giáo dục vững mạnh toàn diện,
là một trong những đơn vị tốp đầu trong khối các trường THPT, một địa chỉ
giáo dục có uy tín của thành phố Tam Điệp, của tỉnh Ninh Bình và của toàn
quốc.
Về cơ sở vật chất: cơ sở vật chất nhà trường tương đối đầy đủ, có phòng
đọc điện tử cho giáo viên sử dụng làm tài liệu, tham khảo tài liệu và nhập liệu
điện tử. Có đầy đủ phòng học, máy chiếu cho các lớp 100%, có phòng máy
tính để học sinh thực hành tin học.
Về đội ngũ giáo viên: nhà trường có hơn 100 giáo viên cùng viên chức
trong trường, các thầy cô cùng đội ngũ viên chức trong trường hăng say với
công việc, hòa đồng và luôn nhiệt tình giúp đỡ đoàn giáo sinh thực tập. Tinh
thần đoàn kết trong công việc và trong các hoạt động tập thể cao, hăng hái
nhiệt tình tham gia các sân chơi dành cho giáo viên.
Với bao nhiêu năm xây dựng, phấn đấu và trưởng thành, bài học thành