I. PHẦN MỞ ĐẦU:
I.1. Lý do chọn đề tài.
Dạy học tích hợp, liên môn là một quan niệm hiện đại nhằm phát huy tính
tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo, rèn luyện thói quen và khả năng tự học,
tinh thần hợp tác, có niềm vui và hứng thú trong học tập. Chuyển từ hình thức
đồng loạt cả lớp sang tổ chức dạy học theo các hình thức tương tác: Học cá
nhân, học theo nhóm, bồi dưỡng năng lực độc lập suy nghĩ vận dụng sáng tạo
kiến thức đã học tránh thiên về ghi nhớ máy móc, không nắm được bản chất vấn
đề.
Xu thế phát triển của khoa học ngày nay là tiếp tục phân hóa sâu , song
song với tích hợp liên môn, liên ngành càng rộng. Vì thế việc giảng dạy các môn
trong nhà trường không thể tách biệt, riêng rẽ. Mặt khác, khối lượng tri thức
khoa học ngày càng gia tăng mà thời gian học tập trong nhà trường có giới hạn
do đó phải chuyển từ các môn học riêng sang dạy học theo hướng tích hợp
Đối với môn Địa lí là môn học nghiên cứu các kiến thức liên quan đến cả
tự nhiên và kinh tế xã hội nên trong quá trình học tập đòi hỏi học sinh phải vận
dụng kiến thức tổng hợp, liên quan đến nhiều môn học. Xuất phát từ lý do trên
tôi chọn đề tài “ Dạy học tích hợp, liên môn nhằm nâng cao hiệu quả dạy học
bài Châu Nam Cực – Châu lục lạnh nhất thế giới”.
I.2. Mục đích nghiên cứu:
- Giúp học sinh vận dụng kiến thức của nhiều môn học, nhiều vấn đề khác nhau
để giải quyết một vấn đề trong bài học địa lí, phát huy tính tích cực học tập của
học sinh, nâng cao kết quả trong học tập môn Địa lý cũng như các môn học
khác. Đồng thời tích hợp nội dung giáo dục ứng phó với biến đổi khí hậu và
phòng chống thiên tai.
- Tăng khả năng tự học, tự nghiên cứu, học tập nhóm đối với mỗi học sinh. Biết
kết hợp được việc học lý thuyết với thực hành, thể hiện phương châm “học đi
đôi với hành”
- Hình thành niềm đam mê, sáng tạo trong học tập bộ môn cho các em học sinh.
I.3. Đối tượng nghiên cứu
- Cơ sở lí luận về dạy học tích hợp

- Quan điểm “đa môn”: Quan điểm này theo định hướng những tình huống,
những đề tài được nghiên cứu theo những môn học khác nhau. Như vậy, các
môn học chưa thực sự tích hợp.
- Quan điểm “liên môn” trong đó một tình huống chỉ có thể tiếp cận qua sự soi
sáng của nhiều môn học, các quá trình học tập phải liên kết với nhau xung quanh
vấn đề cần giải quyết.
- Quan điểm “xuyên môn”: trong đó cần phát triển các kĩ năng mà học sinh có
thể sử dụng trong tất cả các môn học .
Mỗi một quan điểm đều có những ưu , nhược điểm riêng nhưng yêu cầu
của xã hội và dạy học ngày nay đòi hỏi chúng ta phải hướng tới quan điểm “ liên
môn” và “xuyên môn”.
c. Các phương thức trong dạy học tích hợp:
- Dạng thứ nhất: Lồng ghép các nội dung giáo dục có liên quan vào quá trình
dạy học một môn học: Bảo vệ môi trường, ứng phó biến đổi khí hậu, giáo dục kĩ
năng sống....Với dạng này định hướng vẫn là đa môn
- Dạng thứ hai : Xử lí các nội dung kiến thức của nhiều môn học có mối quan hệ với
nhau đảm bảo cho học sinh vận dụng các kiến thức đó để giải quyết các vấn đề
trong học tập. Đây là phương thức điển hình của dạy học tích hợp vì học sinh
giải quyết được các tình huống phức tạp , vận dụng nhiều môn học. Tích hợp
được nhiều kiến thức, kĩ năng của các môn học để đạt được mục tiêu tích hợp
cho những môn học đó.

2


d. Nguyên tắc dạy học theo hướng tích hợp:
- Không làm thay đổi tính đặc trưng của môn học
- Khai thác nội dung cần tích hợp một cách có chọn lọc, có hệ thống được sắp
xếp hợp lí làm cho kiến thức môn học thêm phong phú sát với thực tiễn, tránh
trùng lặp.

- Cơ sở vật chất kĩ thuật phục vụ cho dạy học tích hợp liên môn gắn liền với đổi
mới giáo dục ở nhiều nhà trường còn hạn chế.
- Đặc biệt trong giai đoạn hiện nay một bộ phận phụ huynh và học sinh cho rằng
bộ môn Địa lí nói riêng và các môn khoa học xã hội nói chung là môn học phụ,

3


môn học khó khăn định hướng nghề nghiệp trong tương lai. Vì vậy, việc học
môn Địa lí là sự cưỡng ép, để đối phó với các bài kiểm tra và thi học kì mà các
em chưa hiểu được môn Địa lí ngoài các kiến thức độc lập nó còn chứa đựng các
mối quan hệ giữa các thành phần tự nhiên, giữa tự nhiên với dân cư – xã hội và
với các ngành kinh tế.
II.3. Các giải pháp:
Để thực hiện thành công bài dạy “ Châu Nam Cực – Châu lục lạnh nhất
thế giới “ theo hướng tích hợp bản thân tôi đã thực hiện:
1. Nghiên cứu mục tiêu của bài học theo chuẩn kiến thức - kĩ năng xác
định các năng lực học sinh cần đạt và các mức độ nhận thức:
MỨC ĐỘ NHẬN THỨC
Nội dung

I. Vị trí, giới
hạn châu
Nam Cực.

II. Đặc
điểm tự
nhiên của
châu Nam
Cực.

hậu Nam Cực

- Trình bày
và giải thích
được một số
đặc điểm tự
nhiên cơ bản
của
Châu
Nam Cực.

Vận dụng
thấp

- Phân tích
biểu đồ nhiệt
độ,
lượng
mưa và rút ra
đặc điểm khí
hậu Nam Cực

Vận dụng cao

- Liên hệ được
hiện tượng nước
biển dâng ở Việt
Nam.
- Có thái độ và
hành động tích

dân cư sinh
sống thường
xuyên.
- Biết nội
dung của “
Hiệp
ước
Nam Cực”.

2. Xác định các nội dung tích hợp, liên môn cần thiết,
+ Môn Vật lí vào mục II: Vận dụng kiến thức : “ Sự nở vì nhiệt của các
chất rắn, lỏng, khí” để học sinh giải thích các hiện tượng mưa tuyết, bề mặt lục
địa đóng băng, băng trôi, núi băng, băng tan ở Nam cực.
+ Môn toán học vào mục II: Vận dụng kiến thức môn toán để đọc biểu đồ
nhiệt độ, lượng mưa để thấy được nhiệt độ tháng cao nhất, thấp nhất, biên độ
nhiệt…. Của Nam Cực.
+ Môn sinh học 6: Bài: Quyết – Cây dương xỉ ( Lớp 6) và Môn địa lí 6
vào mục II : Thuyết lục địa trôi để giải thích tại sao châu Nam Cực có khí hậu
lạnh giá nhưng có rất nhiều than.

Bài 57: Sự đa dạng sinh học ( Sinh học Lớp 7) để giải thích sự thích nghi
của động vật với điều kiện khí hậu giá lạnh của Nam Cực dựa vào cấu tạo cơ
thể ( có lớp mỡ dày, bộ lông không thấm nước) và dựa vào tập tính ( sống bầy
đàn để sưởi ấm cho nhau…) ; phân bố ở nơi có nguồn thức ăn dồi dào.

5


+ Tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu:
HS biết được nguyên nhân, hậu quả của hiện tượng băng tan nhanh, hiện

• GV bao quát chung, hướng dẫn động viên các nhóm làm việc
• Tổ chức cho các nhóm báo cáo kết quả thảo luận của nhóm mình cho các
nhóm nghe, trao đổi, bổ sung , góp ý.
• GV kết luận, đánh giá
Phiếu học tập số 1:
1. Quan sát hình 47.2 hoàn thành bảng sau:
Trạm
Lit-tơn
Vô-xtôc
A-mê-ri-ca
Nhiệt độ tháng cao nhất?
Nhiệt độ tháng
thấp nhất?
Biên độ nhiệt
2. Qua bảng trên, nêu điểm giống và khác nhau về nhiệt độ giữa hai trạm .
giải thích nguyên nhân?

8


+ Nhận xét: Qua áp dụng phương pháp dạy học theo nhóm trong bài “Châu
Nam Cực” cho thấy: dạy học theo nhóm là phương pháp học đơn giản, dễ thực
hiện.
Tuy nhiên có hạn chế của dạy học theo nhóm là nếu tổ chức không tốt
đôi khi chỉ có các thành viên tích cực làm việc, các thành viên thụ động thường
hay ỷ lại, trông chờ, không tích cực dẫn đến mất nhiều thời gian mà hiệu quả
học tập không cao. Vì vậy giáo viên cần bao quát để nhắc nhở các em , hướng
dẫn các em tham gia tích cực hơn.
b. Kĩ thuật Khăn trải bàn
+ Khái niệm: Là kĩ thuật tổ chức hoạt động học tập mang tính hợp tác kết hợp

“khăn trải bàn” là một kỹ thuật7 đơn giản, dễ thực hiện, có thể tổ chức trong tất
cả các bài học. Kỹ thuật này khắc phục được những hạn chế của dạy học theo
nhóm: trong dạy học theo nhóm nếu tổ chức không tốt đôi khi chỉ có các thành
viên tích cực làm việc,
3 các thành viên thụ động thường hay ỷ lại, trông chờ,
không tích cực dẫn đến mất nhiều thời gian mà hiệu quả học tập không cao.
Trong kỹ thuật “khăn trải bàn” đòi hỏi tất cả các thành viên phải làm việc
cá nhân, suy nghĩ, viết ra ý kiến của mình trước khi thảo luận nhóm. Như vậy có
sự kết hợp giữa hoạt động cá nhân và hoạt động nhóm. Từ đó các cuộc thảo luận
thường có sự tham gia của tất cả các thành viên và các thành viên có cơ hội chia
sẻ ý kiến, kinh nghiệm của mình, tự đánh giá và điều chỉnh nhận thức của mình
một cách tích cực. Nhờ vậy mà nâng cao hiệu quả học tập và phát triển các kỹ
năng sống cho học sinh

Tuy nhiên kỹ thuật này cũng có nhược điểm là nếu giáo viên không chú
ý đôn đốc học sinh tích cực làm việc trong hoạt động cá nhân và hoạt động
nhóm thì sẽ mất nhiều thời gian trong giờ học. Mặt khác, kỹ thuật này thích hợp
nhất với những phòng học chức năng có bàn rộng đủ để trải hết tờ giấy A0 cho
các thành viên trong nhóm cùng viết ý kiến cá nhân. Đối với nhà trường trong
điều kiện cơ sở vật chất còn nhiều hạn chế, khó có thể để đủ tờ giấy A0 lên bàn
để các thành viên trong nhóm có thể viết cùng một lúc ý kiến cá nhân. Có thể
khắc phục hạn chế này bằng cách phát cho học sinh những mảnh giấy nhỏ để
học sinh ghi ý kiến cá nhân, sau đó đính vào phần xung quanh “khăn trải bàn”.

10


4. Nghiên cứu cập nhật thông tin phù hợp trên Internet để phục vụ bài
giảng:
Ví dụ : Theo số liệu do Ban Liên Chính phủ vể BĐKH đưa ra năm 2007, nhiệt

11


mạng Internet giúp các em mở rộng thêm vốn hiểu biết, cập nhật các thông tin
mang tính thời sự về các nội dung có liên quan đến môn học, bài học.
- Hình ảnh sinh động, hấp dẫn cũng giúp các em thư giãn, giải tỏa tâm lí căng
thẳng trong tiết học. Tuy nhiên, khi xây dựng bài giảng giáo viên cũng lựa chọn
hình ảnh phù hợp nội dung bài học, phù hợp thời gian của hoạt động .
5. Xây dựng giáo án:
I . Mục tiêu:
a, Về kiến thức:
- Biết vị trí địa lí, giới hạn và phạm vi của châu Nam Cực .
- Trình bày và giải thích đặc điểm tự nhiên của châu Nam Cực .
- Biết một số loài động vật quý ở châu Nam cực có nguy cơ tuyệt chủng.
b, Về kĩ năng: Rèn luyện các kĩ năng
- Đọc bản đồ, ảnh địa lý .
- Phân tích biểu đồ nhiệt độ, lượng mưa ở châu Nam cực.
c, Về thái độ:
- Giáo dục ý thức bảo vệ môi trường, bảo vệ các loài động vật có nguy cơ
tuyệt chủng và ứng phó với biến đổi khí hậu.
- Bồi dưỡng niềm đam mê khám phá tìm hiểu về các vùng đất trên thế
giới, lòng yêu thích môn học.
d. Định hướng phát triển năng lực, phẩm chất cho học sinh:
- Nhóm năng lực chung: Tự học, tự giải quyết vấn đề, giao tiếp, hợp tác,
sử dụng ngôn ngữ, tính toán.
- Nhóm năng lực chuyên biệt: sử dụng lược đồ, biểu đồ, ảnh địa lí; tư duy
lãnh thổ.
- Phẩm chất: Chăm chỉ, trách nhiệm, yêu nước.
II. CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH:
1. Chuẩn bị của giáo viên:

( Thời gian 24 phút)
GV Dựa vào H47.2 SGK hãy tìm hiểu đặc
điểm khí hậu Nam Cực. ( Slide 4)
GV chia lớp thành 4 nhóm
* Thảo luận nhóm ( 5 phút)
( Slide 5)
Phiếu học tập số 1:
1. Quan sát hình 47.2 hoàn thành bảng sau:
Trạm
Lit-tơn
Vô-xtôc
A-mê-ri-ca
Nhiệt độ tháng
cao nhất?
Nhiệt độ tháng
thấp nhất?
Biên độ nhiệt
2. Qua bảng trên, nêu điểm giống và khác nhau
về nhiệt độ giữa hai trạm . giải thích nguyên
nhân?
- HS thảo luận, đại diện nhóm báo cáo
GV chuẩn xác kiến thức ( Slide 6-7)
GV cho HS quan sát ảnh về mặt trời mọc ở

Nội dung bài học

I. VỊ TRÍ, GIỚI HẠN CHÂU
NAM CỰC:

- Được giới hạn bởi vòng cực

băng. Do nhiệt độ hạ thấp,
thường xuyên có tưyết => Băng
đóng dày tạo nên các khiên
băng.

HS trả lời, HS khác nhận xét.
? Các hình ảnh dưới đây mô tả hiện tượng gì?
( Slide 13)

? Nêu nguyên nhân , hậu quả của hiện tượng
băng tan ? ( Slide 14)

14


( Trái đất nóng lên -> băng tan-> Nước biển
dâng ngập vùng đất liền, ảnh hưởng tới giao
thông vận tải biển...)
? Những hiện tượng này có ảnh hưởng đến
nước ta không ? Vì sao? ( Slide 15)
GV: Theo số liệu do Ban Liên Chính phủ vể
BĐKH đưa ra năm 2007, nhiệt độ trung bình
toàn cầu đã tăng khoảng 0,740C trong thời kì
1906 – 2005 và tốc độ tăng nhiệt độ trong 50
năm gần đây gấp đôi so với 50 năm trước đó.
Ở Việt Nam, trong 50 năm qua nhiệt độ tăng
khoảng 0,50C - 0,70C. Nhiệt độ mùa đông tăng
nhanh hơn nhiệt độ mùa hè, phía bắc tăng
nhanh hơn phía nam.
( Slide 15)

dời, rút lui vào sâu trong lục địa. ( Slide 17).
Phiếu học tập số 2: ( Thời gian : 4 phút)
(Sử dụng kĩ thuật khăn phủ bàn)
? Là học sinh em cần làm gì để góp phần hạn
chế hiện tượng nước biển dâng?
( Slide 17)
- Đại diện các nhóm trình bày kết quả.
- GV nhận xét, kết luận.
? Quan sát bản đồ Nam Cực, kể tên các loài
sinh vật ở Nam Cực? Chúng thích nghi với
điều kiện giá lạnh như thế nào? Nơi phân bố
chủ yếu? ( Slide 18 )
GV cho HS quan sát hình ảnh về động vật
Nam Cực? ( Slide 19-20 )
? Dựa vào hiểu biết của bản thân, em hãy cho
biết loài động vật nào của Nam Cực có nguy
cơ bị tuyệt chủng? Nguyên nhân?
GV yêu cầu HS quan sát hình ảnh về đánh bắt
cá voi ở Nam Cực? ( Slide 21 )
GV chốt KT ( Slide 22 )
? Xác định các mỏ khoáng sản ở Nam cực?
Rút ra nhận xét? ( Slide 23 )
GV yêu cầu HS thảo luận cặp đôi ( 1 phút)
? Tại sao Nam Cực có khí hậu lạnh giá nhưng
có nhiều mỏ than có trữ lượng lớn? ( Slide 24)
( Môn Sinh học: - Quyết cổ đại thân lớn phát
triển trong điều kiện khí hậu nóng ẩm quanh
năm, sương mù và mưa nhiều. Do sự biến đổi
của lớp vỏ Trái Đất những khu rừng này bị
chết và vùi sâu dưới đất. Do tác dụng của vi

Hoạt động 4: Tìm hiểu vài nét về lịch sử
khám phá và nghiên cứu: ( 10 phút)
GV cho HS quan sát các ảnh về các nhà thám
hiểm đã tìm hiểu về Nam Cực ( Slide25->28)
? Nam cực được phát hiện vào thời gian nào?
? Hiệp ước Nam Cực được kí vào thời gian
nào, gồm bao nhiêu nước tham gia và nội dung
của Hiệp ước?
( Slide 29)

III. VÀI NÉT VỀ LỊCH SỬ
KHÁM PHÁ VÀ NGHIÊN
CỨU:
- Nam Cực được phát hiện cuối
thế kỉ
XI X.
- Ngày 1- 12 – 1959 : “Hiệp ước
Nam cực” được kí (gồm 12
nước).

Gv cho Hs quan sát các ảnh hoạt động nghiên
cứu ở Nam Cực ( Slide 30-31)
- GV cho HS biết thêm : VN Tiến sĩ Nguyễn
Trọng Hiền và cô Hoàng Thị Minh Hồng đã
đến và cắm lá cờ tổ quốc ở Nam Cực.
( Slide 32-33)

- Hiện nay : vẫn là châu lục duy
nhất chưa có người ở.


18


II.4. Hiệu quả của sáng kiến:
Trong năm học 2016- 2017 tôi dạy học thực nghiệm ở khối lớp 7 của nhà
trường. Kết quả như sau:
Điểm

Sĩ số

Điểm 9-10

Điểm 7-8

Điểm 5-6

Điểm
dưới 5
0%

Dạy học không tích
30
26,7%
50%
23,3%
hợp liên môn ở lớp
7A
Dạy học tích hợp
30
16,7%

Bản thân tôi cũng hiểu sâu sắc về dạy học tích hợp, liên môn và đã vận
dụng vào để xây dựng nhiều chủ đề ở nhiều khối lớp phục vụ cho việc nâng cao
chất lượng giảng dạy bộ môn Địa lí nói riêng và chất lượng giáo dục của nhà
trường nói chung.
III. PHẦN KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
III.1. Kết luận.
Qua quá trình nghiên cứu, điều tra, thử nghiệm, khảo sát thực tế, đề tài đã
được thực hiện và đã đạt một số kết quả:
- Nêu được nội dung các môn học có liên quan như toán, vật lí, sinh học, giáo
dục công dân và nội dung ứng phó với biển đổi khí hậu vào dạy học trong bài
“Châu Nam Cực – Châu lục lạnh nhất thế giới” .

19


- Vận dụng các phương pháp, kĩ thuật dạy học tích cực vào dạy học một cách
linh hoạt có hiệu quả phát huy được tính tích cực chủ động của học sinh.
- Sử dụng các hình ảnh, thông tin khai thác trên mạng Internet phù hợp, sinh
động làm tăng hứng thú học tập.
- Đã góp phần nâng nâng cao ý thức, hành động của học sinh bảo vệ môi trường
“ Xanh – Sạch – Đẹp” , tiết kiệm điện , nước, ứng phó với biến đổi khí hậu đang
ngày càng diễn biến khó lường như hiện nay.
Tuy nhiên, đề tài vẫn có những hạn chế: chỉ nêu các nội dung tích hợp, địa
chỉ tích hợp trong bài “Châu Nam Cực – Châu lục lạnh nhất thế giới” chưa đi
vào tất cả các bài học địa lí ở lớp 7 và bậc Trung học cơ sở . Vì vậy, hướng phát
triển tiếp tục của đề tài sẽ là: Tiếp tục nghiên cứu vận dụng dạy học tích hợp,
liên môn vào nhiều bài học, chủ đề địa lí của bậc THCS hơn nữa.
III.2. Kiến nghị:
- Đối với nhà trường cần có sự hỗ trợ tích cực về cơ sở vật chất đảm bảo cho dạy
học đạt kết quả cao.

21